Մոսկվան Հետխորհրդա­յին Երկրե­րին Ամուր Կապված Է Պահում

Վրա­ցա­կան երա­զանքին օգնեց նույնիսկ Ռուսաստա­նի վախը ընտրություննե­րում՝ բարձրացնե­լով պատե­րազմի վտանգը, եթե ընդդի­մությունը սադրի Մոսկվա­յին։ Արեւմուտքի պատժա­մի­ջոցնե­րով ստեղծված տնտե­սա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րը նույնպես ընտրողնե­րի աչքում խոսում էին Ռուսաստա­նի օգտին։

Neue Zürcher Zeitung՝ Քարոզչություն, ճնշում և ահա­բե­կում. Ռուսաստա­նը հետխորհրդա­յին պետություննե­րին չի թողնում իր տեսա­դաշտից

«Վրաստա­նը փրկված է». իր Telegram ալի­քում հինգշաբթի առա­վոտյան գրել է ռուսա­մետ հայ բլո­գեր և քաղա­քա­կան ակտի­վիստ Միկա Բադալյա­նը։ Նա հիմնադրել է Եվրա­սիա անունով կազմա­կերպություն, որի միջո­ցով ցանկա­նում է նպաստել Ռուսաստա­նի հետ միա­վորմա­նը և հետխորհրդա­յին տարածքում արևմտյան ազդե­ցության մերժմա­նը։ Նրա նման ակտի­վիստներն անում են այն, ինչում Ռուսաստա­նի ղեկա­վա­րությունը և նրա քարոզչությունը մշտա­պես մեղադրում են Արևմուտքին. նրանք փորձում են ազդել Խորհրդա­յին Միության իրա­վա­հա­ջորդ երկրնե­րի հասա­րա­կության վրա՝ տարա­ծե­լով ռուսա­կան տրա­մադրություններ և ազդե­լով Մոսկվա­յի օգտին քաղա­քա­կան որո­շումնե­րի վրա։
ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Ռուսաստա­նը երբեք չհրա­ժարվեց հետխորհրդա­յին տարածքում գերտե­րության դերի իր հավակնություննե­րից։ Հենց սկզբից նախկին խորհրդա­յին հանրա­պե­տություննե­րը հռչակվե­ցին «հարև­ան երկրներ»՝ հաճախ չասված մտքով, որ նրանք, այնուա­մե­նայնիվ, իրա­կա­նում անկախ պետություններ չեն։ Սակայն դրանք բոլո­րո­վին այլ կերպ են զարգա­ցել, և Ռուսաստա­նը միշտ էլ դժվար համա­կերպվել «փափուկ ուժի» հետ։ Քսան տարի առաջ Ուկրաի­նա­յի «նարնջա­գույն հեղա­փո­խությունը»՝ «Եվրա­մայդա­նից» ինը տարի առաջ, ուրվա­կան դարձավ Վլա­դի­միր Պուտի­նի համար՝ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ արտերկրում։ Առայժմ կարծես թե Պուտի­նի համար ամեն ինչ լավ է: Սա այն դեպքում, երբ 2022 թվա­կա­նին թվում է, թե Ռուսաստանն այնքան է խրվել Ուկրաի­նա­յի դեմ դաժան հակա­մարտության մեջ, որ նրա ազդե­ցությունը նախկին խորհրդա­յին կայսրության այլ մասե­րում թուլա­ցել է:
Այժմ Ուկրաի­նա­յի ռազմա­կան հակա­մարտությունը մասամբ ձեռք է տալիս Կրեմլին։ Արտա­քին քաղա­քա­կա­նության նոր ռազմա­վա­րությունը ներա­ռում է, մասնա­վո­րա­պես, դիվա­նա­գի­տա­կան ​​առա­քե­լություննե­րի ռեսուրսնե­րի փոխանցումը Արևմուտքից հետխորհրդա­յին երկրներ։ Սակայն ազդե­ցության և յուրացման գործիքնե­րը կախված են բոլո­րո­վին այլ պայմաննե­րից։ Միայն Վրաստա­նում և Մոլդո­վա­յում, որոնք վերջին շրջա­նում ամե­նա­շատ ուշադրությունն են գրա­վում այս առումով, մեկնարկա­յին դիրքը նույնը չէ.
Վրա­ցա­կան կառա­վա­րությունը, որը ղեկա­վա­րում է Ռուսաստա­նում միլիարդա­տեր դարձած ստվե­րա­յին Բիձի­նա Իվա­նիշվի­լին, հաշվի է առնում Ռուսաստա­նի շահե­րը՝ գնա­լով ավե­լի ավտո­րի­տար, հակաարևմտյան քաղա­քա­կա­նությամբ։ Այնուա­մե­նայնիվ, Իվա­նիշվի­լիի «Վրա­ցա­կան երա­զանք» կուսակցությունը բացա­հայտ ռուսա­մետ չէ. վրա­ցի­նե­րի մեծա­մասնությունը դեմ է Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորմա­նը։
Վրա­ցա­կան երա­զանքին օգնեց նույնիսկ Ռուսաստա­նի վախը ընտրություննե­րում՝ բարձրացնե­լով պատե­րազմի վտանգը, եթե ընդդի­մությունը սադրի Մոսկվա­յին։ Արեւմուտքի պատժա­մի­ջոցնե­րով ստեղծված տնտե­սա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րը նույնպես ընտրողնե­րի աչքում խոսում էին Ռուսաստա­նի օգտին։
Մոսկվան կարիք չուներ օգնե­լու կուսակցությա­նը իշխա­նության գալ. Խոսքն ավե­լի շատ վերա­բե­րում է Կրեմլի համար ձեռնտու այս դասե­րին, եթե անհրա­ժեշտ է ոչ պաշտո­նա­կան շփումնե­րի միջո­ցով: Օրի­նակ, Մոսկվա­յի հետ, հավա­նա­բար, անվտանգության կառույցնե­րի մակարդա­կով կապեր կան, որոնք այժմ առանձնա­հա­տուկ անբա­րե­խիղճություն են ցուցա­բե­րում։
Մյուս կողմից, մոլդո­վա­ցի ընտրողնե­րը, ընդհա­նուր առմամբ, շատ ավե­լի ընկա­լունակ են դեպի Ռուսաստան շրջա­դարձը: Մոլդո­վա­ցի ձեռնարկա­տեր Իլան Շորը, որին Ռուսաստա­նը անվե­րա­պա­հո­րեն աջակցում է, ապրում է Մոսկվա­յում։ Ռուսա­կան քարոզչության ազդե­ցությունն ավե­լի անմի­ջա­կան է. Եթե ​​ամեն ինչ կախված լիներ միայն երկրի ներսում ապրող մոլդո­վա­ցի­նե­րի ձայնե­րից, ապա կընտրվեր Ռուսաստա­նին բարե­կամ նախա­գահ։
Ռուսաստա­նի ազդե­ցության կարև­ո­րա­գույն գործիքնե­րից մեկը նրա հեռուստաա­լիքներն են, ինտերնե­տա­յին հարթակներն ու սոցիա­լա­կան ցանցե­րը։ Որքան ավե­լի ռուսացված է հասա­րա­կությունը, այնքան այդ բովանդա­կությունը ավե­լի հեշտ է թափանցում երկիր և ավե­լի պարարտ հող է այն ռուսա­կան հետաքրքրություննե­րի համար՝ հենց Ռուսաստա­նի, Ուկրաի­նա­յի հակա­մարտության, Արևմուտքի և նրա համա­պա­տասխան կառա­վա­րության մասին:
Հայաստա­նում, որը պատմատնտե­սա­կան պատճառնե­րով երկար ժամա­նակ եղել է դեպի Ռուսաստան ամե­նից շատ կողմնո­րոշված ​​երկրնե­րից մեկը, այժմ տեղա­շարժի մեջ է։ Քանի որ Ռուսաստա­նը շատ հայե­րի հիասթա­փեցրել է որպես անվտանգության երաշխա­վոր ղարա­բաղյան երկու պատե­րազմնե­րի ժամա­նակ, նույնիսկ ի սկզբա­նե Ռուսաստա­նում մեծա­ցած շատ հայեր դժվա­րա­նում են պահպա­նել այդ կապը: Սակայն նրանց համար այդքան էլ հեշտ չէ պոկվել դրա­նից. տնտե­սա­կան կապե­րը չափա­զանց ամուր են։ Վրաստա­նը, Մոլդո­վան և Հայաստա­նը մինչ այժմ եղել են ընտրա­կան ժողովրդա­վա­րա­կան երկրներ։ Կա բազմա­կարծության որո­շա­կի աստի­ճան, և ընտրություննե­րի ելքը կանխո­րոշված ​​չէ։
Տարբեր պայմաններ են տիրում Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի երկրնե­րի մեծ մասում և Ադրբե­ջա­նում, բացա­ռությամբ, լավա­գույն դեպքում, Ղրղզստա­նի: Այնուա­մե­նայնիվ, 2020‑ի ցնցումնե­րից հետո վերջինս ավե­լի ու ավե­լի է հեռա­նում համե­մա­տա­բար ազա­տա­կան ​​և բազմա­կարծության պայմաննե­րից, որոնք վաղուց այն դարձրել են տարա­ծաշրջա­նում արտա­քուստ: Դրա ախտա­նիշնե­րը ներա­ռում են քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության կազմա­կերպություննե­րի նկատմամբ խիստ վերահսկո­ղություն և անկախ լրատվա­մի­ջոցնե­րի հետապնդում:
Ղրղզստա­նի անդա­մակցությունը Եվրա­սիա­կան տնտե­սա­կան միությա­նը մեխա­նի­կո­րեն մոտեցնում է երկի­րը Ռուսաստա­նին, բայց, ընդհա­կա­ռա­կը, Ղրղզստա­նի աշխա­տանքա­յին միգրանտնե­րին դարձնում է ոչ այնքան շահա­վետ առա­ջարկ։ Շատ ավե­լի խոցե­լի է Տաջիկստա­նը տարա­ծաշրջա­նի ամե­նաաղքատ հանրա­պե­տությունը, որտեղ նույնպես տեղա­կայված է ռուսա­կան ռազմա­բա­զան և Դուշանբեն հարյուր հազա­րա­վոր աշխա­տանքա­յին միգրանտներ է ուղարկում Ռուսաստան: Ուզբեկստա­նը, ընդհա­կա­ռա­կը, ի սկզբա­նե բարե­կա­մա­կան դիրք գրա­վեց Մոսկվա­յի նկատմամբ՝ թե՛ տնտե­սա­կան, թե՛ անվտանգության քաղա­քա­կա­նության առումով։ Նա հաջո­ղությամբ դիմադրեց տնտե­սա­կան միությա­նը միա­նա­լու ճնշմա­նը: Սակայն պետություննե­րից ոչ մեկը չի շեղվում այն ​​սկզբունքից, որ Ռուսաստա­նի հետ լավ հարա­բե­րություննե­րը բարգա­վաճման գրա­վա­կանն են։ Ղազախստանն ու Ղրղզստա­նը, որպես արևմտյան տնտե­սա­կան պատժա­մի­ջոցնե­րը շրջանցե­լու օգտին հակված պետություններ, ավե­լի քան երբևէ սերտո­րեն կապված են Ռուսաստա­նի հետ, թեև ի սկզբա­նե խանդա­վառ չեն եղել Ուկրաի­նա­յի դեմ Պուտի­նի արշա­վով: Երկու պետություններն էլ մասնակցում են ՀԱՊԿ ռուսա­կան ռազմա­կան դաշինքին։ Ռուսաց լեզուն դեռ շատ կարև­որ է նրանց համար։ Ղազախստա­նի հյուսի­սը գտնվում է ռուսա­կան ազդե­ցության տակ։ Որոշ ղազախներ էթնիկ ռուսնե­րին համա­րում են «հինգե­րորդ շարասյուն»: Ազգայնա­կան ռուս քաղա­քա­կան գործիչնե­րը բազմիցս օգտա­գործել են դա Ղազախստա­նին «ուկրաի­նա­կան պայմաննե­րով» սպառնա­լու համար։ Ղրղզստա­նում Ռուսաստա­նը աջակցում է ռուսա­կան դպրոցնե­րին։ Դասագրքե­րը նույնպես հաճախ ռուսե­րեն են և հետև­ա­բար արտա­ցո­լում են ռուսա­կան տեսա­կե­տը: Միևնույն ժամա­նակ, հակա­մարտություննե­րը պարբե­րա­բար ծագում են լեզվի հիման վրա, երբ ռուսնե­րը զգում են, որ ռուսաց լեզուն ճնշվում է։ Քանի որ ռուսա­կան հեռուստա­տե­սությունը ձևա­վո­րում է ավագ սերունդնե­րի քաղա­քա­կան պատմություննե­րը, իսկ խորհրդա­յին կարո­տախտը մթագնում է նրանց սեփա­կան պատմության մութ կողմե­րը, երի­տա­սարդ սերունդնե­րը գնա­լով ավե­լի վստահ են դառնում: Նրանք կասկա­ծի տակ են դնում Ռուսաստա­նի հետ իրենց հարա­բե­րություննե­րը և սեփա­կան անցյա­լը և այդպի­սով դառնում են ավե­լի քիչ ենթա­կա ռուսա­կան ազդե­ցության: Սա հատկա­պես նկա­տե­լի է Ղազախստա­նում։ Վախե­նա­լով իր ավե­լի մեծ հարև­ա­նին օտա­րացնե­լուց՝ ռեժի­մը փորձում է վերահսկել քննարկումնե­րը ռուսա­կան և խորհրդա­յին կառա­վարման գաղութա­յին բնույթի, բռնաճնշումնե­րի և սովի մասին: Միգուցե դա բխում է ռուսա­կան ռեժի­մի շահե­րից։ Սակայն երկա­րա­ժամկետ հեռանկա­րում դա կարող է ունե­նալ նաև հակա­ռակ ազդե­ցությունը ավե­լի մեծ հրա­ժա­րում Ռուսաստա­նից։

Աղբյուրը՝
https://www.nzz.ch/international/russland-einfluss-mit-propaganda-und-einschuechterung-in-der-ex-sowjetunion-ld.1861151

Թարգմա­նեց՝
Արա­յիկ Մկրտումյա­նը