Ովքեր Հաղթե­ցին Եւ Պարտվե­ցին Սիրիա­յում

Իրա­նը շտա­պել է Իսրա­յե­լին մեղադրել Ասա­դին տապա­լե­լու պատրաստության մեջ. Երբ Հալեպն ընկավ ապստամբնե­րի ձեռքը, Իրա­նի արտա­քին գործե­րի նախա­րար Աբբաս Արաղչին ասաց, որ դա «իսրա­յե­լա­կան ռեժի­մի դավադրություն է՝ տարա­ծաշրջանն ապա­կա­յունացնե­լու համար»:

Politico

Հաղթողներ. Սիրիա (հնա­րա­վոր է)

Սiրիա­ցի ժողո­վուրդն ապրեց 13-ամյա բազմա­շերտքա­ղա­քա­ցիա­կան պատե­րազմ և Ասադ ընտա­նի­քի­մոտ կեսդարյա դաժան կառա­վա­րում, որըիշխա­նությունը պահպա­նե­լու համար օգտա­գործեցգրաքննություն, պետա­կան ​​տեռոր, զանգվա­ծա­յինտե­ղա­հա­նումներ, քիմիա­կան զենք և զանգվա­ծա­յինսպա­նություններ: Պատե­րազմը խլեց 470,000-ից մինչև 600,000 կյանք՝ դառնա­լով 21-րդ դարի երկրորդա­մե­նա­մա­հա­բեր հակա­մարտությունը Կոնգո­յիԵրկրորդ պատե­րազմից հետո: Հակա­մարտությանհետև­անքով բռնի տեղա­հանվել է ավե­լի քան 13 միլիոն սիրիա­ցի, որոնցից 6,2 միլիո­նը փախել է արտերկիր։ Պատե­րազմը պայմաններ ստեղծեցհատկա­պես բարբա­րոս ջիհա­դիստա­կան ​​ԴԱԻՇ խմբա­վորման վերելքի համար։

Արդյո՞ք սովո­րա­կան սիրիա­ցի­նե­րը կհաղթեն, կախված է նրա­նից, թե ինչ կլի­նի հետո երկրում, և արդյոք Սիրիան կկա­րո­ղա­նա խուսա­փել նորբռնություննե­րից և զարգա­նալ խաղաղ ուղղությամբ: Ոմանք մտա­վա­խություն ունեն, որ երկրումկա­ռա­ջա­նա իշխա­նության վակուում և բախումներտարբեր քաղա­քա­կան խմբակցություննե­րի և կրո­նա­կան խմբե­րի միջև։

Մտա­հո­գության պատճառներ կան. «Հայաթ Թահրիրալ-Շամ»-ը՝ ապստամբնե­րի հիմնա­կանխմբա­վո­րումը, Միացյալ Նահանգնե­րի կողմի­ցընդգրկված է ահա­բեկչա­կանկազմա­կերպություննե­րի ցուցա­կում։ Նրա առաջնորդԱ­բու Մուհամմադ ալ-Ջուլա­նին ջիհա­դիստա­կան ​​գրո­հա­յիննե­րի երկար պատմություն ունի և «Իսլա­մա­կան պետություն» խմբա­վորմա­նա­ռաջնորդ հանգուցյալ Աբու Բաքր ալ-Բաղդա­դիի­նախկին դաշնա­կիցն է: Նրանք, ի վերջո, գժտվե­ցինմարտա­վա­րության պատճա­ռով և դարձան մրցա­կիցներ և դաժան թշնա­մի­ներ:

Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը պոկվեց Ալ-Քաի­դա­յից, և ալ-Ջուլա­նին շատ բան է արել իր մոտ 30,000 մարտիկնե­րից բաղկա­ցած խումբը ազգայնա­կա­նուժի վերա­ծե­լու և հաշտա­րար դիրքո­րո­շումորդեգրե­լու համար Սիրիա­յի կրո­նա­կանփոքրա­մասնություննե­րի նկատմամբ: Իդլի­բիանկլա­վում, որը Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը­ղե­կա­վա­րում է 2016 թվա­կա­նից, խմբա­վո­րումը­մեղմացրել է իր վերա­բերմունքը քրիստոնյա և դրուզա­կան փոքրա­մասնություննե­րի նկատմամբ։ Հալե­պի գրա­վումից հետո ալ-Ջուլա­նինքրիստոնյա­նե­րին խոստա­ցել է, որ իրենք ապա­հովկլի­նեն, իսկ քաղա­քի եկե­ղե­ցի­նե­րը կկա­րո­ղա­նա­նա­նարգել գործել: Հարցն այն է, թե արդյոք ալ-Ջուլա­նին և Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը իսկա­պեսհրա­ժարվել են իրենց ծայրա­հե­ղա­կա­նարմատնե­րից, թե ոչ: Ուրբաթ նա ասաց, որ Սիրիա­յի­վե­րա­կա­ռուցումն այժմ առաջնա­հերթություն է:

Հույս կա, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը իսկա­պեսմեղմացրել է իր եռանդը, բայց «վստա­հությունը ալ-Ջուլա­նիի և Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի նկատմամբ» շատ նման է Օսկար Ուայլդի հայտնի մեջբե­րումի­ներկրորդ ամուսնություննե­րի մասին  զգուշացրել է նախկին ամե­րի­կա­ցի դիվա­նա­գետ ԱլբերտոՖերնանդե­սը։ 

Հաղթողներ. Թուրքիա

Ռեջեփ Թայիփ Էրդո­ղա­նը և Բաշար ալ-Ասա­դը­ժա­մա­նա­կին ընկերներ են եղել, սակայն թուրքա­ռաջնորդը աջակցել է ապստամբությա­նը, երբ այնբռնկվել է մոտ 14 տարի առաջ, հիմնա­կա­նում այն ​​պատճա­ռով, որ Թուրքիա­յի աշխարհա­քա­ղա­քա­կանհա­կա­ռա­կորդ Իրա­նը աջակցում էր սիրիա­կանռե­ժի­մին: Թուրքիան եղել է Սիրիա­յում զինվա­ծիսլա­միստա­կան ​​ընդդի­մա­դիր խմբա­վո­րումնե­րի­հիմնա­կան աջա­կի­ցը: Եվ քանի որ պատե­րազմը­զարգա­նում էր, և ապստամբնե­րի չափա­վոր և ավե­լիաշխարհիկ դեմոկրա­տա­կան ​​խմբակցություններնընկան լուսանցքում կամ մանևրվե­ցին ավե­լի կոշտ, ավե­լի կարգա­պահ իսլա­միստ մրցա­կիցնե­րի­կողմից, Անկա­րա­յի ձեռքն ավե­լի ու ավե­լի էրուժե­ղա­նում: Ասա­դի տապա­լումն այժմ, հավա­նա­բար, կօգնի Էրդո­ղա­նին առաջ մղել իրաշխարհա­քա­ղա­քա­կան օրա­կարգը՝ հնա­րա­վո­րություն ընձե­ռե­լով հասնե­լու մի քանի­ռազմա­վա­րա­կան նպա­տակնե­րի, ներառյալՍի­րիա­յի հյուսիս-արև­ելքում քուրդանջա­տա­կաննե­րին զսպե­լը: Անհրա­ժեշտվե­րա­կանգնումը ձեռնտու կլի­նի նաև թուրքա­կանբիզնե­սի համար։

«Հսկա­յա­կան հաղթա­նակ Թուրքիա­յի համար. հանճա­րեղ հարված Էրդո­ղա­նի կողմից», — գրել է տնտե­սա­գետ և մեկնա­բան Թիմո­թի Էշը X‑ում:

Հաղթողներ. Իսրա­յել

Իրա­նը շտա­պել է Իսրա­յե­լին մեղադրել Ասա­դինտա­պա­լե­լու պատրաստության մեջ. Երբ Հալեպնընկավ ապստամբնե­րի ձեռքը, Իրա­նի արտա­քինգործե­րի նախա­րար Աբբաս Արաղչին ասաց, որ դա«իսրա­յե­լա­կան ռեժի­մի դավադրություն է՝ տարա­ծաշրջանն ապա­կա­յունացնե­լու համար»:

Թեև Թեհրա­նին հարմար է մեղադրել սիո­նիստնե­րին, և Իսրա­յե­լի կողմից Հեզբոլլա­հի ռազմա­կաննվաստա­ցումը, անշուշտ, օգնեց Սիրիա­յումապստամբնե­րին, Իսրա­յե­լի անմի­ջա­կանռազմա­կան օգնության ապա­ցույց չկա: Ընդ որում, նման օգնության կարիք չկար՝ հաշվի առնե­լով, որապստամբնե­րը պաշտպանվում են Թուրքիա­յի­կողմից։ Ասա­դի հեռա­ցումն իշխա­նությունից ակնհայտո­րեն ձեռնտու է Իսրա­յե­լին։ Դա նշա­նա­կում է Իրա­նի տարա­ծաշրջա­նա­յին հզո­րության հետա­գա թուլա­ցում և Թեհրա­նին զրկում, այսպես կոչված, դիմադրության առանցքի կարև­որ անդա­մից։ Առանց Ասա­դի և Սիրիա­յում բարե­կա­մա­կան ռեժի­մի՝ Իրա­նը ցամա­քա­յին ճանա­պարհներ չի ունե­նա իր գործընկեր Հեզբոլլա­հին մատա­կա­րա­րե­լու համար:

Սա Լիբա­նա­նի ռազմա­տենչ շիա շարժումը դարձնում է Ասա­դի տապա­լումից հերթա­կան ակնհայտ պարտվո­ղը: Դա կարող է նաև հաղթող դառնալ Լիբա­նա­նին, եթե երկի­րը կարո­ղա­նա ազատվել Հեզբոլլա­հի իշխա­նությունից և ավե­լի նորմալ դառնալ:

Հաղթողներ. Ռաղիդ Թաթա­րի

Սիրիա­յի ամե­նաերկար դատա­պարտվածբանտարկյա­լը կիրա­կի օրը ազատ է արձակվել 43 տարվա բանտարկությունից հետո։ Նա դատա­պարտվել էր 1981 թվա­կա­նին Հաֆեզ ալ-Ասա­դի օրոք։ Թաթա­րին ազատ է արձակվելդեկտեմբե­րի 8‑ին հազա­րա­վոր այլբանտարկյալնե­րի հետ միա­սին։

Պարտվողներ. Սիրիա­յի քրդեր

Բաշար ալ-Ասա­դը սիրիա­ցի քրդե­րին մեծ մասամբթո­ղել է իրենց իսկ հայե­ցո­ղությա­նը երկրի հյուսիս-արև­ելքում, որտեղ նրանք կիսաինքնա­վա­րությունէին վայե­լում: Կասկա­ծե­լի է, որ Դամասկո­սի նորռե­ժի­մը, եթե նրա­նում գերիշխում են իսլա­միստնե­րը, քրդե­րին գործե­լու նույն ազա­տությունը կտա, մանա­վանդ որ դա կախված կլի­նի Էրդո­ղա­նից:

Իհարկե, սա մեծա­պես կախված է նրա­նից, թեինչպես կզարգա­նա քաղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը­Սի­րիա­յում։ Սակայն Թուրքիա­յի կողմից աջակցվո­ղիսլա­միստնե­րը տարածքա­յին նվա­ճումներ ենգրանցել ԱՄՆ‑ի կողմից աջակցվող քրդա­կան YPG‑ի զինյալ խմբա­վորման դեմ, քանի որ սիրիա­ցիապստամբնե­րը առաջ են շարժվում: Այն կորցրել է վերահսկո­ղությունը արեւելյան Հալե­պի որոշքա­ղաքնե­րի եւ գյուղե­րի նկատմամբ:

Հազիվ թե սիրիա­ցի քրդե­րին հանգստացնի կիրա­կիօ­րը Դոնալդ Թրամփի սոցցանցե­րում արվածգրա­ռումն այն մասին, որ Սիրիան քաո­սի մեջ է. ՍԱ ՄԵՐ ՊԱՅՔԱՐԸ ՉԷ. ԹՈՂ ՆԱԵՎ ԱՄԵՆ ԻՆՉ ԳՆԱ։ միծ խառնվեք»։ Իր առա­ջին նախա­գա­հա­կանժամկե­տում Թրամփը ցանկա­նում էր դուրս բերե­լԱՄՆ բոլոր հատուկ ջոկա­տա­յիննե­րին Սիրիա­յիհյուսիս-արև­ելքից, որտեղ նրանք քրդե­րի հետմիա­սին կռվում են ԴԱԻՇ‑ի ջիհա­դիստնե­րի դեմ:

Պարտվողներ. Սիրիա­յի ալա­վի­ներ

Ալա­վի­նե­րը կազմում են Սիրիա­յի բնակչության մոտ12%-ը և վաղուց մտա­վա­խություն ունեն, որ եթեի­րենց հավա­տա­կից Բաշար ալ Ասա­դը տապալվի, իրենք կտուժեն։ Նրանք շիա իսլա­մի ճյուղն են և եղե­լեն Ասա­դի ռեժի­մի հենասյունը և բարձր պաշտոննե­րեն զբա­ղեցրել կառա­վա­րությունում, բանա­կում և հետա­խուզա­կան ծառա­յություննե­րում:

Ապստամբության սկզբնա­կան տարի­նե­րին նրանքստեղծե­ցին «Շաբիհա»-ն՝ անփույթ կազմա­կերպվա­ծԱ­սա­դա­մետ միլի­ցիան, որը պատասխա­նա­տու էրջարդե­րի և համա­կարգված բռնա­բա­րություննե­րի­հա­մար: Եթե ​​նույնիսկ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամը­փորձի խուսա­փել հետապնդումից, վրեժխնդրությանծա­րա­վը կմնա:

Պարտվողներ. Ռուսաստա­նը, Իրա­նը և Հեզբոլլա­հը

Բաշար Ասա­դի տապա­լումը կտրուկ թուլացրեցՌուսաստա­նի դիրքե­րը Մերձա­վոր Արեւելքում, ինչպես նաեւ Իրա­նին։ Մոսկվան և Թեհրա­նը միա­սի­նաշխա­տե­ցին՝ փրկե­լու սիրիա­կան ռեժի­մըփլուզումից 2015 թվա­կա­նին, երբ թվում էր, թե Ասա­դը­մոտ էր տապալմա­նը: Իրա­նի գլխա­վո­րած շիաաշխարհա­զո­րա­յիննե­րը, որոնք աջակցում ենռուսա­կան «Կորած երկի­րը» ռմբա­կո­ծություննե­րիարշա­վին, օգնե­ցին սիրիա­կան իշխա­նություննե­րինհետ վերցնել Հալե­պը ապստամբնե­րից:

Բայդե­նի վարչա­կազմի բարձրաստի­ճանպաշտոնյան լրագրողնե­րին ասել է. «Սա ուղղա­կիհիմնա­րար փոփո­խություն է ամբողջ Մերձա­վորԱրև­ելքի պատմության մեջ»:

Մոսկվան Ասա­դին համո­զում էր հաշտվել Թուրքիա­յի­նա­խա­գահ Էրդո­ղա­նի հետ և քաղա­քա­կանլուծումներ փնտրել քաղա­քա­ցիա­կան պատե­րազմինվերջ տալու համար: Եթե ​​դա տեղի ունե­նար, դա, անկասկած, կբա­ցեր Սիրիան ռուսա­կան բիզնե­սի­հա­մար և ենթադրա­բար կապա­հո­վեր Սիրիա­յումՄոսկվա­յի ռազմա­վա­րա­կան օդա­յին և ռազմա­ծո­վա­յին բազա­նե­րը: Ամառվա ընթացքումԿրեմլը բազմիցս փորձել է անձնա­կան հանդի­պումկազմա­կերպել Սիրիա­յի և Թուրքիա­յի ղեկա­վարնե­րի­միջև։

Հեզբոլլա­հը թուլա­ցավ Իսրա­յե­լի հետ պատե­րազմից, Իրա­նը նույնպես դրա արդյունքում շատ ավե­լի­թուլա­ցավ, և Ռուսաստա­նը իր ուժե­րից շատե­րը­տե­ղա­փո­խեց Ուկրաի­նա: Դաշնա­կիցնե­րից ոչ ոք չիկա­րո­ղա­ցել աջակցություն ցուցա­բե­րել այն, ինչԱ­սա­դը ստա­ցել է նախկի­նում, թուլացնե­լով նրա ուժը, ասում է Քրիստոֆեր Ֆիլիպսը բրի­տա­նա­կան ChathamHouse-ից:

Աղբյուրը՝ Politico

Թարգմա­նեց՝

Արա­յիկ Մկրտումյա­նը