Բաքվի Տարա­ծաշրջա­նա­յին Դիկտա­տուրան

Սա լավ առիթ է նույն ամե­րիկյան հարթակնե­րում խոսե­լու այս մարդկանց ազատ արձա­կե­լու մասին, լոբբինգ իրա­կա­նացնել, որովհետև Ալիևը փորձում է իրեն ներկա­յացնել իբրև Թրամփի ջատա­գով, փորձում է ներկա­յացնել, որ բոլոր խնդիրնե­րի մեղա­վո­րը ԱՄՆ նախկին վարչա­կազմն է:

Տաթև­իկ Հայրա­պետյան

Խոսքը տոտալ բլո­կա­դա­յի մասին է, երբ Ադրբե­ջա­նում խոսում են Կարմիր խաչի գրա­սենյա­կը փակե­լու մասին. Տաթև­իկ Հայրա­պետյան

«Մեդիա­լա­բի» հարցե­րին պատասխա­նում է պատմա­կան գիտություննե­րի թեկնա­ծու, ադրբե­ջա­նա­գետ Տաթև­իկ Հայրա­պետյա­նը

– Տիկի՛ն Հայրա­պետյան, քանի որ վերջին օրե­րին հատկա­պես առա­վել ակտիվ դրսև­ո­րումներ ստա­ցան ի պաշտպա­նություն Բաքվի բանտե­րում պահվող հայ ռազմա­գե­րի­նե­րին ակցիա­նե­րը, կխնդրեմ ասեք, թե Ադրբե­ջանն ինչպե՞ս է վերա­բերվում այդ ակցիա­նե­րին:

– Իրա­կա­նում ադրբե­ջա­նա­կան կողմն ուշի ուշով հետև­ում է Հայաստա­նում ընթա­ցող զարգա­ցումնե­րին, մասնա­վո­րա­պես՝ հանրա­յին ճնշմա­նը, որը նաև ստի­պում է իշխա­նություննե­րին գնա­հա­տա­կաններ հնչեցնել: Օրի­նակ՝ ՀՀ արտգործնա­խա­րա­րության հայտա­րա­րությունը ես համա­րում եմ այդ ճնշման արդյունք, որովհետև վերջին շրջա­նում արտգործնա­խա­րա­րությունն այդ թեմա­յին առհա­սա­րակ չէր անդրա­դառնում, ու այդ ճնշման արդյունքում հասկա­ցավ, որ լուռ մնալ անհնար է: Այս ամե­նը ցույց է տալիս, որ հանրա­յին ճնշումն իր արդյունքը տալիս է, միևնույն ժամա­նակ դա կարող է ստի­պել իշխա­նությա­նը որոշ քայլեր անել, այդ թվում՝ միջազգա­յին պատշաճ ներգրավվա­ծություն ապա­հո­վե­լու ուղղությամբ, ինչն Ադրբե­ջա­նի համար մտա­հո­գիչ է:

Ադրբե­ջա­նը հոյա­կապ հասկա­նում է որ Ռուբեն Վարդանյանն այս կերպ ցանկա­նում է միջազգա­յին հնչե­ղություն տալ այդ խնդրին, որովհետև եթե Ադրբե­ջա­նը Հայաստա­նի դեմ, իսկ այս գործընթացն ուղղված է բուն Հայաստա­նի դեմ, ու Դատա­խա­զության «մեղադրա­կան ակտե­րում» դա արձա­նագրված է, ռեալ փաստեր ունի, ապա այդ փաստերն ապա­ցուցե­լու տեղը միջազգա­յին դատա­րանն է, որտեղ կողմե­րը միմյանց դեմ հայցեր ունեն, իսկ այս ներքին պրո­ցե­դուրա­նե­րում որևէ միջազգա­յին ակտոր ներգրավված չէ: Եթե Ադրբե­ջանն իրա­կան գործ ունե­նար՝ շահագրգռված կլի­ներ միջազգա­յին հնչե­ղություն հաղորդել դրան, բայց այդ փաստե­րը նա չունի, դրա համար փորձում է այս մարդկանց մաքսի­մալ նսե­մացնե­լով, արժա­նա­պատվությունը ոտնա­հա­րե­լով այդ ամբողջն ուղղել Հայաստա­նի դեմ:

Հենց այս մասին էլ հայկա­կան կողմը պետք է բարձրա­ձայնի, որ եթե կա խնդիր, ապա դրանց լուծման տեղը միջազգա­յին դատա­րանն է, այլ ոչ թե այս մարդկանց այս վիճա­կին հասցնե­լը: Իսկ Ռուբեն Վարդանյա­նը հասկա­նա­լով, որ Ադրբե­ջա­նը փակ գործընթաց է ձեռնարկում, որևէ ներգրավվա­ծություն չի ապա­հո­վում, փորձում է նաև իր առողջությա­նը անմի­ջա­կան վնաս հասցնե­լով հնչե­ղություն տալ այդ ամե­նին, քաջ հասկա­նա­լով, որ Ադրբե­ջանն այդ ամե­նը կարե­լու է այնպես, ինչպես իրեն է հարմար:

Ի դեպ՝ ասեմ, որ մինչև այս գործընթա­ցի մեկնարկը Ադրբե­ջա­նում խոսվում էր, որ այս մարդիկ բոլո­րը պետք է ցմահ ազա­տազրկման դատա­պարտվեն: Այդ վճիռն արդեն կայացվել է մինչև գործընթա­ցի մեկնարկն անգամ:

– Ադրբե­ջա­նի ՄԻՊ‑ն այցե­լել էր Ռուբեն Վարդանյա­նին ու Բակո Սահակյա­նին, լուսանկարներ հրա­պա­րա­կել, նշել, որ նրանց մոտ ամեն բան նորմալ է: Որքանո՞վ եք արժա­նա­հա­վատ համա­րում այդ ամե­նը:

– Այդ ՄԻՊ‑ի այցի պատճառն էլ Հայաստա­նից եկող ճնշումն էր, որովհետև եթե ուշադրություն դարձնեք, ապա իրենք հատուկ հենց Բակո Սահակյա­նի ու Ռուբեն Վարդանյա­նի նկարներն էին դրել, բայց ակնհայտ էր,որ Ռուբեն Վադանյա­նի նկա­րը սարքած էր, փորձել էին նորմալ ձևով նկա­րել, բայց դատա­րա­նում արդեն պարզ երև­ա­ցել են դեմքի հետքե­րը, փորձել էին կոծկել այդ կապտուկնե­րը, որոնք արդեն նկա­տել էին իրա­վա­պաշտպաններն ու բարձրա­ձայնել:

Ուզում եմ ասել, որ այդ այցի նպա­տա­կը եղել է ծածկադմփոց անե­լը: Եթե ամեն ինչ նորմալ լիներ, ապա Ադրբե­ջա­նը թույլ կտար միջազգա­յին բժիշկնե­րի այցն այդ մարդկանց, իսկ այսօր Ադրբե­ջա­նում արդեն խոսում են Կարմիր խաչի գրա­սենյա­կը փակե­լու մասին, այսինքն՝ խոսքը տոտալ բլո­կա­դա­յի մասին է:

– Բողո­քի այս ակցիա­նե­րը որքանո՞վ են փոխե­լու հայ ռազմա­գե­րի­նե­րի վիճա­կը:

– Հարցին պետք է միջազգա­յին հնչե­ղություն հաղորդել, ու դրա համար Հայաստանն ունի բոլոր հնա­րա­վո­րություննե­րը: Նշեմ նախ, որ առա­ջի­կա­յում Ադրբե­ջա­նում համա­նե­րում է սպասվում, որի շրջա­նակնե­րում քննարկվում են տարբեր քաղբանտարկյալնե­րի անուններ, հավա­նա­բար դա լինե­լու է Նովրուզի առա­ջի­կա տոնե­րին, ու այդ ժամա­նա­կա­հատվա­ծը սովո­րա­բար համընկնում է մեր Զատկի հետ:

Սա լավ առիթ է նույն ամե­րիկյան հարթակնե­րում խոսե­լու այս մարդկանց ազատ արձա­կե­լու մասին, լոբբինգ իրա­կա­նացնել, որովհետև Ալիևը փորձում է իրեն ներկա­յացնել իբրև Թրամփի ջատա­գով, փորձում է ներկա­յացնել, որ բոլոր խնդիրնե­րի մեղա­վո­րը ԱՄՆ նախկին վարչա­կազմն է:

Բայց այս ամենն անե­լու համար շատ կազմա­կերպված աշխա­տանք է պետք և՛ ԱԳՆ‑ի, և՛ Սփյուռքի կառույցնե­րի մակարդա­կով: Մենք ունենք անհատներ, որոնք ունեն շատ լավ կապեր, այս ամե­նը պետք է օգտա­գործել, բայց դրա համար պետք է պետությունը աշխա­տի, այլ ոչ թե անհա­տա­կան ջանքե­րով ինչ-որ բան անել, բայց, ցավոք սրտի, այդ աշխա­տանքը չկա, դրա համար էլ այս վիճակն է:

– Տիկի՛ն Հայրա­պետյան, ադրբե­ջա­նա­կան կողմը ապա­տե­ղե­կատվություն է տարա­ծել, թե հայկա­կան կողմը կրակ է բացել, նախօ­րեին Ալեն Սիմոնյանն ասել էր, որ կա էսկա­լա­ցիա­յի վտանգ, բայց իրենք այդ ամե­նի համար առիթ չեն ստեղծում: Ի՞նչ պլաններ ունի այս առումով Ադրբե­ջա­նը:

– Եթե ես՝ որպես փորձա­գետ, բաց աղբյուրնե­րի միջո­ցով տեսնում եմ Ադրբե­ջա­նի ագրե­սիվ նպա­տակնե­րը և անցկացվող զորա­վարժություններն ու ագրե­սիվ հռե­տո­րա­բա­նությունը, ապա ենթադրում եմ, որ իշխա­նությունը տիրա­պե­տում է ավե­լի փակ ու հետա­խուզա­կան տվյալնե­րի, դրանք դրվել են իրենց սեղաննե­րին, ու իրենք այդ հայտա­րա­րությամբ փորձում են իրենց այսպես ասած ապա­հո­վագրել, որ իրենք ասել են, զգուշացրել են:

Ադրբե­ջա­նը գնում է լայնա­մասշտաբ գործո­ղության, երբ ունե­նում է միջազգա­յին կոնսենսուս, որպեսզի դա չլի­նի, պետք է դիվա­նա­գի­տա­կան խողո­վակնե­րով աշխա­տանք տանել, Հայաստանն այս ուղղությամբ պետք է այսօր աշխա­տանք տանի: Ադրբե­ջանն այս փուլում փորձե­լու է տեղե­կատվա­կան տիրույթում դաշտը փորձարկել, չեմ բացա­ռում, որ նույնիսկ փոքր գործո­ղության կամ էսկա­լա­ցիա­յի գնա՝ տրա­մադրություննե­րը ստուգե­լու նպա­տա­կով, հետա­գա­յում իր լայնա­մասշտաբ ծրագրե­րը պլա­նա­վո­րե­լու համար:

Չեմ կարծում, թե Ադրբե­ջա­նը միանգա­մից ռիսկի դիմի ու գնա լայնա­մասշտաբ գործո­ղության, բայց հաստատ փորձե­լու է ստուգել տրա­մադրություննե­րը: Այս ամե­նը պետք է ընդունել և նկա­տի ունե­նալ ու անհրա­ժեշտ աշխա­տանք տանել:

– Ադրբե­ջա­նի նախա­գահն այցե­լել է Թուրքիա, կողմերն ըստ ձեզ ի՞նչ են քննարկել:

– Բնա­կա­նա­բար տարա­ծաշրջա­նը, որովհետև ռուս-ամե­րիկյան այս բանակցություննե­րի ակտի­վությունն ազդում է ողջ տարա­ծաշրջա­նի, այդ թվում՝ մեզ վրա: Նրանք նաև այլ հարցե­րի շրջա­նակ ունեն, բայց, ընդհա­նուր առմամբ, իհարկե տարա­ծաշրջան, Ադրբե­ջա­նի ագրե­սիվ քայլե­րում Թուրքիա­յի օժանդա­կության սահմաննե­րի ստուգում և այլն:

Քրիստի­նե Աղա­բեկյան

MediaLab.am