Թրամփը Միջնորդ Երև­ա­նի Ու Բաքվի Միջև

Պետք է նաև հիշենք, որ երբ 2016-ին Թրամփն առա­ջին անգամ դարձավ ԱՄՆ նախա­գահ, այդ նույնն էր կատարվում, այդ ժամա­նակ էլ բոլոր բարի ցանկություննե­րը հնչեցվում էին, բայց վերջում ոչ մի բան տեղի չունե­ցավ, ավե­լին՝ Թրամփը սկսեց Ուկրաի­նա­յին «Ջավե­լիններ» մատա­կա­րա­րել:

Դավիթ Ստե­փանյան

Թրամփն ուզում է խաղա­ղա­րար դառնալ, մենք կարող ենք առա­ջարկել, որ նա միջնորդ լինի հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հարաբերություններում.Դավիթ Ստե­փանյան

«Մեդիա­լա­բի» հարցե­րին պատասխա­նում է Միջազգա­յին և անվտանգության հարցե­րի հայկա­կան ինստի­տուտի (ՄԱՀՀԻ) ասո­ցացված փորձա­գետ Դավիթ Ստե­փանյա­նը

– Պարո՛ն Ստե­փանյան, ինչպե՞ս եք գնա­հա­տում ուկրաի­նա­կան պատե­րազմի վերա­բերյալ ռուս-ուկրաի­նա­կան բանակցություննե­րը, ի՞նչ են ուզում ԱՄՆ‑ն ու Ռուսաստանն իրա­կա­նում:

– ԱՄՆ‑ն ուզում է կնքել գործարք, որի շրջա­նակնե­րում ինքը, որևէ բան չզի­ջե­լով, կոնկրետ՝ զրո զիջումնե­րով, Ուկրաի­նա­յի տարածքնե­րի ինքնիշխա­նության ու անկա­խության հաշվին գործարք կնքի Պուտի­նի հետ: Խոսքն անձամբ Թրամփի մասին է, ստա­նա խաղա­ղա­րա­րի կարգա­վի­ճակ, ու եթե այս ճանա­պարհին ուկրաի­նա­կան մի քանի մարզ կզիջվի այս կողմ կամ այն կողմ, դա իրեն չի հետաքրքրում:

Ռուսաստա­նը, անձամբ՝ Պուտի­նը, ուզում է հնա­րա­վո­րություն ստա­նալ այս փուլում այս պատե­րազմը կանգնեցնել, ոչ թե վերջնա­կա­պես ավարտել: Նախա­պես ուզում եմ ասել, որ վերջնա­կան խաղա­ղության մասին խոսք չկա, հերթա­կան հրա­դա­դարն է իրենց պետք, որովհետև իրենք էլ են շատ վատ վիճա­կում, չեն կարո­ղա­նում պատե­րազմը շարունա­կել, ու դա անել այնպես, որ Պուտի­նի դեմքը փրկեն, այսինքն՝ լինի ինչ-որ փաստա­թուղթ, որով Ռուսաստա­նը լուրջ տարածքա­յին զիջումնե­րի չի գնա­լու:

-Այսինքն՝ Ռուսաստա­նը վերջնա­կան խաղա­ղության գնա­լու նպա­տակ չունի՞:

– Կողմե­րի միջև վերջնա­կան համա­ձայնություն չկա, կա միայն բանակցություննե­րը նորից սկսե­լու նշմարվող տեսա­կետնե­րի համադրում: Այս գործընթա­ցը երկար է տևե­լու, լավա­գույն դեպքում լինե­լու է հրա­դա­դար, այլ ոչ թե խաղա­ղության պայմա­նա­գիր:

– Իսկ այդ հրա­դա­դա­րի շանսե­րը տեսնո՞ւմ եք:

– Տեսնում եմ այնքա­նով, որ կողմե­րը հյուծված ու սպառված են, ու զուտ այդ տրա­մա­բա­նությունից ելնե­լով, ես կարծում եմ, որ վաղ թե ուշ հրա­դա­դա­րը պետք է կնքվի:

– Պարո՛ն Ստե­փանյան, իսկ ռուս-ամե­րիկյան հարա­բե­րություններն ինչպե՞ս կգնա­հա­տեք:

– Այդ հարա­բե­րություններն ունեն լավա­նա­լու միտում, բացի դրա­նից այս պահին որևէ այլ բան չկա, այսինքն՝ որևէ առա­ջընթաց չկա, պատժա­մի­ջոցնե­րը շարունա­կում են կիրառվել, գետնի վրա ռեալ քայլ չի արվել, կան միայն հայտա­րա­րություններ ու բարի ցանկություններ:

Պետք է նաև հիշենք, որ երբ 2016-ին Թրամփն առա­ջին անգամ դարձավ ԱՄՆ նախա­գահ, այդ նույնն էր կատարվում, այդ ժամա­նակ էլ բոլոր բարի ցանկություննե­րը հնչեցվում էին, բայց վերջում ոչ մի բան տեղի չունե­ցավ, ավե­լին՝ Թրամփը սկսեց Ուկրաի­նա­յին «Ջավե­լիններ» մատա­կա­րա­րել:

– Այսինքն՝ չե՞ք բացա­ռում, որ կարող է հիմա էլ նույնը տեղի ունե­նալ:

– Իհարկե, այս պահին ոչ մի ռեալ քայլ չի արվել, միայն խոսվում է բարի ցանկություննե­րի մասին, բայց բանակցա­յին ռեալ արդյունք չկա, դրանք ուղղա­կի մեկնարկել են ու շատ դժվար են լինե­լու:

– Իսկ հայ-ամե­րիկյան հարա­բե­րություններն ինչպե՞ս կգնա­հա­տեք, ի՞նչ սպա­սե­լիքներ պետք է ունե­նա Հայաստա­նը:

– Սպա­սե­լիքնե­րը կախված են բացա­ռա­պես մեզա­նից ու մեր գործո­ղություննե­րից, մենք վատ գործո­ղություն չենք արել տարեսկզբին՝ ստո­րագրե­լով ռազմա­կան հարա­բե­րություննե­րի մասին խարտիան ԱՄՆ‑ի հետ: Այնտեղ մեծ հաշվով ամեն ինչ գրված է, պետք է այդ ամենն իրա­կա­նացնել, անընդհատ շփան մեջ լինել նոր վարչա­կազմի հետ, կամուրջներ կառուցել, մոտա­վո­րա­պես այն մակարդա­կի, որոնք եղել են նախկին վարչա­կազմի հետ, ու պետք է առա­ջարկություններ ներկա­յացնել: Եթե Թրամփը ցանկա­նում է գործարքներ կնքել ամբողջ աշխարհով մեկ, ապա մենք էլ մեր գործարքնե­րը պետք է առա­ջարկենք:

Այստեղ շատ բան կախված է ժամկետնե­րից, Ուկրաի­նա­յում կնքվե­լիք գործարքից, մենք չգի­տենք էլ այս պահին՝ դա կնքվե­լու է, թե ոչ: Եթե մենք սպա­սենք, որ իրա­դարձություններն իրենց հունով զարգա­նան, ապա Թրամփը կարող է Հարա­վա­յին Կովկաս հասնել վեց ամիս հետո, կարող է նաև չհասնել: Դրա համար ես կարծում եմ, որ պետք է չսպա­սել ու ԱՄՆ-ին անել քաղա­քա­կան ու տնտե­սա­կան առա­ջարկներ:

Թրամփն ուզում է խաղա­ղա­րար դառնալ, ավե­լի լավ, մենք կարող ենք առա­ջարկել, որ նա միջնորդ լինի հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հարա­բե­րություննե­րում, թող Ալիևը հրա­ժարվի, եթե կարող է:

Տնտե­սա­կա­նը՝ ատո­մա­կա­յան, հանքե­րի շահա­գործում, մասնա­գետներն են ասում, որ Հայաստա­նում կա նոր հանքեր բացե­լու պոտենցիալ, կարող ենք առա­ջարկել, որ խաղա­ղության պայմա­նագրի արդյունքում նոր կոմունի­կա­ցիա­ներ բացվեն մեր տարա­ծաշրջա­նում, որոնք աշխա­տե­լու են Չինաստա­նի դեմ:

Այս բոլոր առա­ջարկնե­րը բխում են Թրամփի ու ԱՄՆ‑ի շահե­րից, եթե մենք սա առա­ջարկում ենք, դրա­նով շատ վատ վիճա­կում ենք դնում Ալիև­ին ու Ադրբե­ջա­նին: Սա մեզ համար հնա­րա­վո­րություն է:

– Արվո՞ւմ են այդ առա­ջարկնե­րը:

– Ես տեսնում եմ, որ կան բանակցություններ ԱՄՆ‑ի հետ, ես տեսնում եմ, որ կան մեր պաշտոնյա­նե­րի սպասվող այցեր ԱՄՆ, թույլ տվեք անուններ չտալ, տեսնում եմ, որ կա երկուստեք ձեռնտու հարա­բե­րություններ ձևա­վո­րե­լու ցանկություն, ես դա տեսնում եմ: Քայլեր արվում են, որ հարա­բե­րություննե­րը լինեն այն մակարդա­կին, ինչ Բայդե­նի ժամա­նակ էր, ես դա տեսնում եմ:

– Այսինքն՝ խոսակցություննե­րը, որ ԱՄՆ-ին ամենև­ին էլ չի հետաքրքրում մեր տարա­ծաշրջա­նը, կարծում եք՝ այնքա՞ն էլ այդպես չէ:

– Այդ խոսակցություննե­րը տասնամյակնե­րով տարա­ծում են մեր երկրում հայկա­կան ազգա­նուննե­րով ռուսա­կան ազդե­ցության գործա­կալնե­րը, ինչի համար ես կարող եմ ցավել, դա իրա­կա­նությա­նը չի համա­պա­տասխա­նում: Եթե դա իրա­կա­նությա­նը համա­պա­տասխա­ներ՝ Ադրբե­ջա­նը վաղուց գրա­վել էր ոչ միայն Սյունի­քի մարզը, այլ նաև ամբողջ Հայաստա­նը, որովհետև հենց ԱՄՆ‑ն թույլ չի տվել, որ դա տեղի ունե­նա:

– Պարո՛ն Ստե­փանյան, ձեզ հակա­դարձողներն ասում են՝ բա այդ նույն ԱՄՆ‑ն ինչպե՞ս թույլ տվեց Արցա­խի ամբողջա­կան հայա­թա­փում ու բռնա­զավթում Ադրբե­ջա­նի կողմից:

– Լավ են անում ասում են, իսկ ո՞վ է ասել, որ աշխարհի որևէ պետություն, ԱՄՆ‑ն էլ ներառյալ ճանա­չել է Արցա­խը որպես անկախ պետություն: Միջազգա­յին իրա­վունքի տեսանկյունից, ցավոք, այդ բոլոր տարի­նե­րին Արցա­խը մնում էր Ադրբե­ջա­նի մաս, որովհետև Ադրբե­ջա­նը երբեք չհրա­ժարվեց իր իրա­վունքնե­րից:

Բազմիցս եմ ասել, որ Արցա­խի հարցով եղել է միջազգա­յին կոնսենսուս, և ԱՄՆ‑ն այդ կոնսենսուսի մաս է, այդ մարդկանց կողմից այդքան սիրված ռուսնե­րը ևս այդ կոնսենսուսի մաս են: Հայաստանն ու չճա­նաչված Արցա­խը տարբեր բաներ են, ու համե­մա­տություններն առնվազն տեղին չեն, բայց նորից եմ ասում՝ ոչ մեկը չի ասում, որ Հայաստա­նի վրա վտանգ կախված չէ:

Եթե մենք չգործենք ու ձեռքներս ծալած սպա­սենք, թե Ադրբե­ջանն ինչ է անում, ապա մի օր կարող է այնպի­սի իրա­վի­ճակ լինել, որ այդ կոնսենսուսը կարող է ձևա­վորվել նաև Հայաստա­նի շուրջ, որովհետև այսօր աշխարհում ամեն ինչ հնա­րա­վոր է, ու այստեղ պետք է մեղադրենք մեզ:

Մեր բոլոր նախա­գահնե­րը՝ Տեր-Պետրոսյա­նից սկսած, Փաշինյա­նով վերջացրած, բոլոր ձվե­րը դրել են մի զամբյուղի մեջ՝ սխալ քաղա­քա­կա­նություն վարե­լով: Զամբյուղի տերն էլ՝ Ռուսաստա­նը, մի օր այդ զամբյուղը դեն նետեց, ձվերն էլ ջարդվե­ցին, իսկ եթե մենք դա չանեինք, գուցե ձվե­րի կեսը մնա՞ր:

Ինձ ասում են՝ արևմտա­մետ ես, թեև ես ինձ այդպի­սին չեմ համա­րում, ես ասում եմ այն, ինչ տեսնում եմ, Թրամփն այսօր վարում է դեստրուկտիվ քաղա­քա­կա­նություն Ուկրաի­նա­յի նկատմամբ, եթե վաղը Մակրո­նը գործի Հայաստա­նի դեմ, դա էլ եմ ասե­լու, իսկ իրենց համար Պուտինն անթե­րի է: Այս պահին կա դիվերսիֆի­կացման անհրա­ժեշտություն՝ ձվե­րը պետք է դնել տարբեր զամբյուղնե­րի մեջ, որպեսզի եթե մեկ զամբյուղը դեն նետեն, գոնե մյուսը մնա, իրա­կան քաղա­քա­կա­նությունը սա է:

Քրիստի­նե Աղա­բեկյան

MediaLab.am