Այսօր հասարակ քաղաքացին գիտի, որ եթե ուզի ցանկացած հարցով բողոքել ու, ասենք, ձեռնարկել մեծ ստորագրահավաք… Նույն խնդիրը լուծելու նպատակով մի գործարար կամ պաշտոնյա կարող է պարզապես զանգահարել ինչ-որ մեկին և վերջ: Նման իրավիճակում մարդն իրեն հարց է տալիս. եթե ինչ-որ բանի վրա ազդելու դեպքում ուժերն այսքան անհավասար են, ինչո՞ւ ավելորդ ժամանակ, ռեսուրս և նյարդեր վատնել:
Լիաննա Խաչատրյան
Մինչ փորձագետները փորձում են կանխատեսել, թե ով ի վերջո կդառնա Գյումրու քաղաքապետ, հանրության մի մասը շտապում է իր հիասթափությունը հայտնել: Մարդիկ չեն հասկանում, թե ինչպես այսպես ստացվեց: Ներկա և նախկին, մերժված ու չսիրված… ամեն ինչ խառնվել է իրար: Այս ընտրությունները երևան բերեցին հին դեմքերի ու կրկին բորբոքեցին հանրության նյարդը՝ մի՞թե այդպես էլ պտտվելու ենք նախկին և ներկա շրջապտույտի մեջ:
Տարիներ առաջ, երբ մի ծանոթ քաղաքագետի բողոքեցի, որ, ախր, քաղաքականության մեջ նույն դեմքերն են, նա գրեթե հորանջելով պատասխանեց՝ իսկ ի՞նչ էիր ուզում, ամենուր են նույն դեմքերը…
Քաղաքականությունը, թվում է, թե ազատ դաշտ է: Շատ քիչ ջանք է հարկավոր ֆորմալ կուսակցություն հիմնելու համար, իսկ շարժում… Ֆեյսբուքում մի բոցաշունչ գրառում և վերջ, շարժումը պատրաստ է: Ու շատերին թվում է, թե հենց այսպես էլ ամեն ինչ սկսվում է: Հետո պետք է ծրագիր գրել, կետ առ կետ նշել, թե ինչպես եք տեսնում հարցերի լուծումը, մարդկանց ներկայացնել և վերջ:
Մեր օրերում փաստորեն քաղաքական գաղափարախոսությունները խեցի են, փաթեթավորման համար նախատեսված թուղթ: Փաթեթ, որի բովանդակությունը նույն հին ուժերն են: Նույն հին կանոններով: Գյումրու օրինակը շատերին զարմացրեց, թե ինչպես և ինչու են նորից ու նորից միկրոֆոնի առաջ հայտնվում հին դեմքեր, նախկինների նախկիններ և անգամ հաջողեցնում ձայն հավաքել:
Առաջին և կարճ պատասխանը թերևս ժամանակն է: Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած կուսակցությունն արդեն 7 տարի է՝ իշխանության է: Համեմատության համար՝ յուրաքանչյուր նախկին նախագահ իշխանության է եղել մոտ 10 տարի: Այսինքն՝ «Քաղաքացիական պայմանագրին» նոր ու թարմ ուժ հռչակելն այլևս սխալ կլինի: Ժամանակը նաև քվեատուփի մոտ է բերել երիտասարդ ընտրողների, որոնք 2018 թվականին դեռևս դպրոցական էին: Նրանք շատ աղոտ են հիշում նախկիններին, իսկ նախկինների նախկիններին չեն հիշում առհասարակ: Ձեր հինը նրանց նորն է:
Եվ, ի վերջո, Երևանի կենտրոնից սիրտ առած ու բխած հեղափոխությունը չկարողացավ մոդեռնիստական փոփոխություն բերել: Ինչքան շատ է իշխող կուսակցությունը հենվում մարզերի վրա, այնքան շատ ենք տեսնում օջախ, հաց և այլ եզրույթների շրջանառությունը: Սա առաջ է քաշում ավանդական, գուցե ինչ-որ չափով գեղջկական արժեքների պտույտ, որին էլ ի հակադրություն բոլոր ընդդիմությունները բերում են քաղաքային, հաճախ փողոցային արժեքները: Օջախն ընդդեմ թայֆայի, օջախն ընդդեմ փողոցի: Սա է այսօրվա քաղաքական ներքին պայքարի վուլգար բանաձևը: Բայց անգամ այն է մի տեսակ ձևական:
Մասնագետները շարունակում են պնդել, որ երկրի հիմնական հույզը ապատիան է և հուսալքությունը: Եվ որքան փորձագետները խոսեն տարատեսակ էքզիստենցիալ, գաղափարական և այլ ճգնաժամերի մասին, հասարակ մարդուն իր հասարակ տան պատուհանից երևում է հետևյալը՝ տարբեր ռեսուրսներ ունեցող մարդիկ միմյանց դեմ կռվում են տնտեսական տորթը կիսելու համար: Իհարկե, միշտ էլ այդպես է եղել, բայց հետևում կանգնած է եղել որոշակի լուծումների առաջարկություն, որոնք կարող էին փոխել հանրությունը: Եվ մարդիկ իրոք կարող էին ազդել այդ փոփոխության վրա:
Այսօր հասարակ քաղաքացին գիտի, որ եթե ուզի ցանկացած հարցով բողոքել ու, ասենք, ձեռնարկել մեծ ստորագրահավաք… Նույն խնդիրը լուծելու նպատակով մի գործարար կամ պաշտոնյա կարող է պարզապես զանգահարել ինչ-որ մեկին և վերջ: Նման իրավիճակում մարդն իրեն հարց է տալիս. եթե ինչ-որ բանի վրա ազդելու դեպքում ուժերն այսքան անհավասար են, ինչո՞ւ ավելորդ ժամանակ, ռեսուրս և նյարդեր վատնել: Ինչո՞ւ առհասարակ մասնակցել քաղաքական գործընթացին, եթե ես ֆոնային պատկեր եմ առանձին խմբերի, ընտանիքների և թիմերի բարօրության համար: Ժողովուրդը քվեարկող-որոշողից դարձել է առանձին խմբերի համար ռեսուրսի մաս: Հանրահավաքի և քվեաթերթիկի մոտ բերելու հնարավորություն, քաղաքական ձեռնոց: Ժողովուրդ-դեկորացիա, ժողովուրդ-ռեսուրս՝ առանձին թիմերի, կլանների, տների պայքարի դաշտում:
Նման պայմաններում քաղաքական պայքարը լինելու է սահմանափակ տարածք սահմանափակ մարդկանց համար, որոնք համակարգչային խաղերում պարբերաբար հայտնվող գլուխների նման այստեղ ու այնտեղ նշմարվելու են: Իսկ մնացածը դիտորդ են կամ, լավագույն դեպքում՝ լծակ, ռեսուրս, հնարավորություն, քվեաթերթիկ լրացնող կամ փողոց փակող, բայց ոչ երբեք սուբյեկտ, ոչ հայ ժողովուրդ:
Լիաննա Խաչատրյան
MediaLab.am