Ի՞նչ Արժե Խաղա­ղությունը Կիևի Համար

Խորհրդա­յին Միության փլուզումից հետո, 1991-ին, փոքր պետություննե­րը կարծես թե ստա­ցան երկա­րատև և անսահմա­նա­փակ ինքնիշխա­նություն և ինքնո­րոշման իրա­վունք։ Սակայն արդեն այն ժամա­նակ դիտորդնե­րը զգուշացնում էին, որ այդ խաղա­ղությունն այնքան խորքա­յին չի լինի, որքան ակնկալվում էր։ Ռուսաստա­նա­գետ Սթի­վեն Սեստա­նո­վի­չը 1993-ին կանխա­տե­սում էր այն «հիասթա­փությունն ու անօգնա­կա­նությունը», որ կզգանք, երբ ռուսա­կան դեմոկրա­տիան կկործանվի և նրա իմպե­րիա­լիստա­կան դրդա­պատճառնե­րը կվե­րա­դառնան։

Financial Times

Financial Times‑ը գրում է՝

Խաղա­ղության համա­ձայնա­գի­րը, որով Վաշինգտո­նը կօրի­նա­կա­նացնի Պուտի­նի կողմից տարածքնե­րի բռնա­զավթումը, կարող է նրան դրդել փորձարկել Հյուսի­սատլանտյան պայմա­նագրի 5‑րդ հոդվա­ծը՝ օրի­նակ, Բալթյան երկրնե­րի նկատմամբ կտրուկ գործո­ղություննե­րի ակտի­վացմամբ։ Մոսկվա­յի ներխուժումնե­րին կրկնվող անպա­տասխան արձա­գանքը էլ ավե­լի կխարխլի այդ հոդվածը՝գուցե և ամբողջությամբ բացա­հայտե­լով այն որպես բլեֆ։

Այդ ժամա­նակ Եվրո­պան փաստա­ցի կմտնի հետ ՆԱՏՕ-ական դարաշրջան, առաջ բերե­լով բարդ հարց. ի՞նչ կլի­նի հետո։

Ինչպես գրում է ամե­րի­կա­ցի քաղա­քա­գետ Սթեյսի Գոդդարդը Foreign Affairs ամսագրում, Թրամփն ուզում է «մի աշխարհ, որն կառա­վա­րում են հզորնե­րը՝ համա­գործակցե­լով միմյանց հետ», բաժա­նե­լով աշխարհը ազդե­ցության ոլորտնե­րի։ Արդյունքում աշխարհը բաժանվե­լու է երեք մասի, որտեղ Պեկի­նը, Մոսկվան և Վաշինգտո­նը կկա­րո­ղա­նան անել այն, ինչ կցանկա­նան, քանի դեռ մնում են իրենց ազդե­ցության սահմաննե­րում։ Այդ տեսլա­կա­նի ծայրա­հեղ տարբե­րա­կում Սին կարող է գրա­վել Թայվա­նը, Պուտի­նը՝ հետ սովե­տա­կան ցանկա­ցած տարածք, իսկ Թրամփը՝ Կանա­դան, Գրենլանդիան և Պանա­ման։

Խորհրդա­յին Միության փլուզումից հետո, 1991-ին, փոքր պետություննե­րը կարծես թե ստա­ցան երկա­րատև և անսահմա­նա­փակ ինքնիշխա­նություն և ինքնո­րոշման իրա­վունք։ Սակայն արդեն այն ժամա­նակ դիտորդնե­րը զգուշացնում էին, որ այդ խաղա­ղությունն այնքան խորքա­յին չի լինի, որքան ակնկալվում էր։ Ռուսաստա­նա­գետ Սթի­վեն Սեստա­նո­վի­չը1993-ին կանխա­տե­սում էր այն «հիասթա­փությունն ու անօգնա­կա­նությունը», որ կզգանք, երբ ռուսա­կան դեմոկրա­տիան կկործանվի և նրա իմպե­րիա­լիստա­կան դրդա­պատճառնե­րը կվե­րա­դառնան։

Այսօր, երբ այդ ամենն արդեն կատարվել է, հարցն այն է, թե որքա­նով կկա­րո­ղա­նան փոքր պետություննե­րը՝ հատկա­պես եվրո­պա­կաննե­րը, պահպա­նել իրենց ինքնո­րո­շումը, եթե ազդե­ցության գոտի­նե­րը վերածվեն ընդունված կարգի։ Այս հարցը կարև­որ է նաև գլո­բալ մակարդա­կով, հատկա­պես երբ Սին բացա­հայտ աջակցում է Պուտի­նի գործո­ղություննե­րին Ուկրաի­նա­յում։

Սին և Պուտի­նը, ակնհայտո­րեն, համա­կարծիք են այն հարցում, որ իրենց նպա­տակն է՝խարխլել արևմտյան, կանոննե­րի վրա հիմնված լիբե­րալ համաշխարհա­յին կարգը և անցում կատա­րել մի համա­կարգի, որն իրենց ավե­լի հարա­զատ է։

Ահա այս համա­տեքստում է, որ ուկրաի­նա­կան հնա­րա­վոր խաղա­ղության համա­ձայնագրի իրա­կան իմաստը դառնում է առա­վել քան ակնհայտ։ Մի համա­ձայնա­գիր, որը կխուսա­փի ԱՄՆ‑ի (կամ որևէ այլ երկրի) կողմից Ուկրաի­նա­յի տարածքնե­րի կորստի պաշտո­նա­կան ճանա­չումից, կտա Կիև­ին հնա­րա­վո­րություն շարունա­կել պայքա­րը կամ՝ գոնե վերա­դարձնել տարածքնե­րը այլ եղա­նակնե­րով ապա­գա­յում։

Իդեա­լա­կան վիճա­կում, նման համա­ձայնա­գի­րը նաև պետք է նախա­տե­սի ՆԱՏՕ-իպատրաստա­կամ անդամնե­րի կոա­լի­ցիո­նուժե­րի տեղա­կա­յումը և Ուկրաի­նա­յի անդա­մակցության գործընթա­ցի արա­գա­ցում դեպի ԵՄ։

Եթե դա անհնար է, ապա նախընտրե­լի կլի­նի Կորեա­կան պատե­րազմի ոճով զինա­դա­դար, այլ ոչ թե համա­ձայնա­գիր, որը նախա­տե­սում է ՌԴ-իկողմից Կրի­մի և, հնա­րա­վոր է, այլ տարածքնե­րի բռնակցման պաշտո­նա­կան ամրագրում։

Մինչ Պուտի­նը՝ ըստ շատե­րի՝ պատմությամբ տարված մարդը, նշում է Ռուսաստա­նի իշխա­նության արևմտյան ընդլայնման տարե­դարձը դեպի Բեռլին, նման համա­ձայնա­գի­րը կդառնար մռայլ ուղերձ։ Այն կարող է բացել ճանա­պարհը Մոսկվա­յի ուժի հետա­գա կիրառման համար դեպի արևմուտք՝ցույց տալով, որ ազդե­ցության գոտի­նե­րի վրա հիմնված կարգի ձևա­վո­րումը դառնում է օրե­ցօր հավա­նա­կան։

Հետև­անքնե­րը կարող են զգացվել նույնիսկ Թայվա­նում։ Չնա­յած առկա են որոշ հիմնա­րար տարբե­րություններ (օրի­նակ՝ ԱՄՆ‑ը դադա­րել է ճանա­չել Թայվա­նը որպես ինքնիշխան պետություն և 1979-ին խզել է դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություննե­րը), Ռուսաստա­նին տարածքնե­րի զավթման դիմաց պարգև­ատրե­լու հենա­րա­նը կարող է ընկալվել որպես նախա­դեպ։