Վերջ Դնել «Երկնա­յին Հայաստա­նին»

Ո՞վքեր են այդ երկնա­յին Հայաստա­նի պահա­պաննե­րը։ Նրանք շատ են։ Նախ և առաջ՝ Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցին՝ թե՛ Էջմիածնի, թե՛ Անթի­լիա­սի կենտրոննե­րով, որոնք իրենց էկումե­նիկ կապե­րով միացնում են նաև Հայ Կաթո­ղի­կե և Հայ Ավե­տա­րա­նա­կան եկե­ղե­ցի­նե­րը։ Այնուհետև գալիս են ավանդա­կան հայ քաղա­քա­կան կուսակցություննե­րը։

Կայծ Մինասյան

(Մաս երկրորդ)

Ի՞նչ է տեղի ունե­նում այս երկնա­յին Հայաստա­նում։ Հեռա­նա­լով իրա­կան աշխարհից՝ հայե­րը՝ իրենց միաբնակ Եկե­ղե­ցու մղումով, կտրվե­ցին նաև Քաղկե­դո­նա­կան եկե­ղե­ցի­նե­րից, որոնք 451 թ․ Քաղկե­դո­նա­կան ժողո­վում հակա­դարձե­ցին Եփե­սո­սի ժողո­վի եզրա­կա­ցություննե­րին։ Քաղկե­դո­նի ժողո­վը հայտա­րա­րեց, որ Հիսուսը միա­ժա­մա­նակ լիո­վին աստվա­ծա­յին և լիո­վին մարդկա­յին բնություն ունի։ Հայ Եկե­ղե­ցին՝ Հռո­մի կողմից հերե­տի­կո­սա­կան համարված, Եփե­սո­սի հավա­տամքը վերա­հաստա­տեց Դվի­նի ժողովնե­րում՝ 506 և 555 թվա­կաննե­րին։ Այս կերպ նա հեռա­ցավ ավե­լի լայն քրիստո­նեա­կան աշխարհից և սրբա­գործեց երկնա­յին Հայաստա­նը՝ որպես հոգև­որ ինքնիշխա­նության ձև, ինչպես մի դաշտում թաղված գանձ՝ ըստ Երկնքի Թագա­վո­րության առակնե­րի։

 Այսպի­սով, այս երկնա­յին Հայաստա­նում՝ այս դրախտում կամ Եդե­մի այգում, ամեն ինչ մաքուր է, անբիծ, բացարձակ։ Եվ քանի որ Այլ Իրա­կա­նության Թագա­վո­րությունը չունի երկրա­յին սահմաններ՝ դրա ուրվագծե­րը ձևա­վորվում են ոչ թե աշխարհագրությամբ, այլ   սրբա­վայրե­րի՝ երկրի վրա սփռված եկե­ղե­ցի­նե­րի, վանքե­րի, խաչքա­րե­րի հանդեպ դավա­նանքի հավատքով։ Պատկե­րացվող այդ դաշտը վերածվում է անսահման սրբա­վայրի, որի միակ կառա­վա­րո­ղը կանո­նա­կան օրենքն է։ Այս հոգև­որ տարածքում հայը ոչ քաղա­քա­ցի է, ոչ հպա­տակ, ոչ սպա­ռող։ Նա պարզա­պես ծառա է՝ Աստծո հոտի մի ոչխար։ Երկնա­յին Հայաստա­նում, որտեղ ամեն ինչ սուրբ է և իդեա­լա­կա­նացված, մեղքը տեղ չունի, իսկ մարդկա­յին պատասխա­նատվությունը դառնում է անի­մաստ՝ քանզի մարդը իր ճակա­տա­գի­րը ամբողջությամբ վստա­հել է աստվա­ծա­յին նախախնա­մությա­նը։

Այսպի­սով՝ ամեն ինչ բարձրացվում է վերին աստի­ճա­նի, սրբացվում և դառնում բացարձակ. արդա­րությունը՝ Արդա­րություն, ազա­տությունը՝ Ազա­տություն, իրա­վունքը՝ Իրա­վունք, անկա­խությունը՝ Անկա­խություն, միասնությունը՝ Միություն, ճշմարտությունը՝ Ճշմարտություն։ Ամեն հասկա­ցություն վերա­փոխվում է սրբացված, անա­ռիկ իդեա­լի։ Նման համա­կարգում չկա պատասխա­նատվության էթի­կա, փոխզիջման, քաղա­քա­կան զգա­ցո­ղության կամ բանակցության տարածք։ Ցանկա­ցած զիջում ընկալվում է ոչ թե որպես իրա­պաշտություն, այլ՝ որպես թուլություն, նույնիսկ դավա­ճա­նություն՝ գործո­ղություն, որը կարող է խարխլել երկնա­յին Հայաստա­նի հիմքե­րը։

Իսկ ո՞վքեր են այդ երկնա­յին Հայաստա­նի պահա­պաննե­րը։ Նրանք շատ են։ Նախ և առաջ՝ Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցին՝ թե՛ Էջմիածնի, թե՛ Անթի­լիա­սի կենտրոննե­րով, որոնք իրենց էկումե­նիկ կապե­րով միացնում են նաև Հայ Կաթո­ղի­կե և Հայ Ավե­տա­րա­նա­կան եկե­ղե­ցի­նե­րը։ Այնուհետև գալիս են ավանդա­կան հայ քաղա­քա­կան կուսակցություննե­րը՝ Հայ Յեղա­փո­խա­կան Դաշնակցություն (ՀՅԴ), Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն (ՍԴՀԿ) և Ռամկա­վար Ազա­տա­կան կուսակցություն (ՌԱԿ)։ Վերջում՝ Հայ Օգնության Միությունը (ՀՕՄ) և ավանդա­կան հայկա­կան ինստի­տուտնե­րի լայն համաստե­ղությունը՝ իրենց թերթե­րով և տեղա­կան բաժանմունքնե­րով։

Ինչո՞ւ հենց այս կազմա­կերպություննե­րը։ Քանի որ դրանցից ոչ մեկը հստակ սահման չի դնում քաղա­քա­կա­նի և կրո­նա­կա­նի միջև։ Դրանք բոլո­րը ընդունում են, որ կրո­նա­կան տարրը հավա­սար արժեք ունի քաղա­քա­կա­նի հետ, ինչի արդյունքում քաղա­քա­կա­նը ենթարկվում է՝ կրո­նա­կա­նին (ինչպես՝ Էջմիածնում), գաղա­փա­րա­խո­սությա­նը (ինչպես՝ ՀՅԴ-ում), կամ մշա­կույթին (ինչպես՝ ՀՕՄ-ում)։ Էջմիա­ծի­նը՝ իր էությամբ և առա­քե­լությամբ, երկնա­յին Հայաստա­նի հոգև­որ կենտրոնն է։ Իսկ ՀՕՄ‑ը, որը գործում է հիե­րարխիկ, գրե­թե միջնա­դարյան կառուցվածքով՝ կենտրո­նա­ցած մեկ առաջնորդի հեղի­նա­կության շուրջ, իր ձևով և գործա­ռույթով արտա­ցո­լում է Կաթո­ղի­կո­սությունը։ Այսպի­սով, Էջմիա­ծինն ու ՀՕՄ‑ը հանդես են գալիս որպես համանյութա­յին (կոնսուբստանցիալ) կառույցներ՝ կապված ոչ միայն արտա­քին, այլև խորքա­յին մակարդա­կով։

[Շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը‘