ԵՄ-ՀՀ Հարա­բե­րություննե­րը Խաչմե­րուկում. Նորմա­տիվ Արժեքնե­րի Եվ Պրագմա­տիզմի Միջև

Հայաստա­նը զգուշա­վոր վերաի­մաստա­վո­րում է իր արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը։ Վարչա­պետ Փաշինյանն արտա­հայտել է «հավա­սա­րակշռող և հավա­սա­րակշռված» մոտեցման տեսլա­կան, ինչը չի նշա­նա­կում լիարժեք շրջում դեպի Արևմուտք, այլ՝ բազմա­վեկտոր ռազմա­վա­րություն։

Սոսի Թաթիկյան

(Մաս հինգե­րորդ)

Վրաստա­նի դեմոկրա­տա­կան անկումը և եվրաատլանտյան բաժա­նումնե­րը. Ազդե­ցությունՀա­յաստա­նի ԵՄ ձգտումնե­րի վրա

Վերջին զարգա­ցումնե­րը Վրաստա­նում և ԱՄՆ-ում ձևա­վո­րել են Հայաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան պատկե­րա­ցումնե­րը Եվրո­պա­յի հետ կապի վերա­բերյալ։ Վրաստա­նի վատթա­րա­ցող հարա­բե­րություննե­րը ԵՄ‑ի հետ՝ ժողովրդա­վա­րա­կան նահանջով, Ռուսաստա­նի կողմից ուղղորդված միջամտությամբ և ԵՄ թեկնա­ծության դադա­րեցմամբ, նախազգուշացնող ազդանշան են։ Այս իրա­դարձություննե­րը հայ քաղա­քա­կան որո­շում կայացնողնե­րի ստի­պել են կշռա­դա­տել՝ արդյոք արժե խորացնել հարա­բե­րություննե­րը ԵՄ‑ի հետ՝ առանց ուժեղ ինստի­տուցիո­նալ աջակցության։ Վրաստա­նի օրի­նա­կը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ժողովրդա­վա­րության թուլա­ցումը, աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ճնշումնե­րը և ռուսա­կան միջամտությունը քանդել նույնիսկ կայա­ցած ԵՄ գործընկե­րություննե­րը։ Այս իրադրությունը ընդգծում է, թե որքան խոցե­լի են անցումա­յին ժողովրդա­վա­րություննե­րը՝ համա­կարգված ջանքե­րի առջև, որոնք նվա­զեցնում են հանրա­յին վստա­հությունը եվրո­պա­մետ ուղու և ժողովրդա­վա­րա­կան բարե­փո­խումնե­րի նկատմամբ։ ԵՄ հայտա­րա­րած արժեքնե­րի ու դրանց պաշտպա­նե­լու նրա սահմա­նա­փակ կարո­ղության միջև հակա­սությունը կասկա­ծի տակ է դրել՝ արդյոք Միությունն ունակ է պաշտպա­նե­լու իր ժողովրդա­վար գործընկերնե­րին։

Եվրաատլանտյան տարածքում խորա­ցող բաժա­նումնե­րը՝ պայմա­նա­վորված ԱՄՆ արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ավե­լի գործարքա­յին մոտեցմամբ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփի օրոք և տրանսատլանտյան համե­րաշխության թուլացմամբ, խարխլել են Արևմուտքի ներգրավվա­ծության միասնա­կա­նությունն ու հետև­ո­ղա­կա­նությունը։ ԵՄ‑ն պայքա­րում է Ուկրաի­նա­յի նկատմամբ երկա­րա­ժամկետ աջակցությունը պահպա­նե­լու, ՆԱՏՕ‑ի միասնությունը պաշտպա­նե­լու և ռազմա­վա­րա­կան ինքնա­վա­րությունը առաջ մղե­լու ուղղությամբ, իսկ ԱՄՆ‑ի հետ համա­կարգված քաղա­քա­կա­նություն վարելն էլ ավե­լի անհա­վա­նա­կան է դարձել։ Թեև 2024 թվա­կա­նի ապրի­լին գործարկվեց ԵՄ-ԱՄՆ համա­տեղ հարթակ՝ աջակցե­լու Հայաստա­նին, ներկա իրա­վի­ճա­կը չի հուշում այդ միասնության շարունա­կա­կա­նության մասին։ Այս բարդ և բաժանված Արևմուտքի պայմաննե­րում Հայաստա­նի արևմտյան կողմնո­րո­շումը պահպա­նե­լը գնա­լով ավե­լի դժվար է դառնում, իսկ եվրո­պա­կան ձգտումնե­րը՝ ավե­լի անհստակ։

Հայաստա­նի համար այս խոցե­լիությունը խորա­նում է, քանի որ այն ենթա­կա է ինչպես Ադրբե­ջա­նի, այնպես էլ Ռուսաստա­նի կողմից կիրառվող ճնշումնե­րի, որոնց համա­գործակցությունն ու հարձա­կո­ղա­կա­նությունն ավե­լի են խոչընդո­տում եվրո­պա­կան ուղին։ Միևնույն ժամա­նակ, գլո­բալ մակարդա­կով ազա­տա­կան արժեքնե­րի նահանջը՝ ուժե­ղացված ԱՄՆ‑ի կողմից ժողովրդա­վա­րության և մարդու իրա­վունքնե­րի առաջնա­հերթություննե­րի նվա­զեցմամբ, թուլացրել է միջազգա­յին համա­տեղ կամքը՝ պաշտպա­նե­լու հենց այն արժեքնե­րը, որոնք ԵՄ‑ն փորձում է տարա­ծել։ Եվ հենց ԵՄ ներսում էլ ազգա­յին շահե­րի բախումնե­րը և արժե­քա­յին համա­կարգե­րի տարա­ձայնություննե­րը խոչընդո­տում են միասնա­կան գործո­ղություննե­րին՝ քայքա­յե­լով նրա նորմա­տիվ ազդե­ցությունն ու ռազմա­վա­րա­կան վստա­հե­լիությունը Հարա­վա­յին Կովկա­սում։

Փոխա­դարձ ռեալպո­լի­տի­կի ընդունում. մարտահրա­վեր ԵՄ-Հայաստան հարա­բե­րություննե­րում

Հայաստա­նի՝ ԵՄ անդա­մակցությա­նը միտված ճանա­պարհը բախվում է կառուցվածքա­յին և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան լուրջ մարտահրա­վերնե­րի, որոնք կասկա­ծի տակ են դնում դրա մոտա­կա իրա­գործե­լիությունը։ ԵՄ արձա­գանքը Հայաստա­նի խորհրդա­րա­նի՝ անդա­մակցության վերա­բերյալ նախագծին ընկալվել է որպես պասիվ և առանց ակնհայտ ոգև­ո­րության։ Այս հիասթա­փությունը խորա­ցավ, երբ Եվրո­պա­կան հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գահ Կայա Կալա­սը այցե­լեց Ադրբե­ջան՝ հետաձգե­լով իր այցը Հայաստան, որը համընկավ Հայոց ցեղասպա­նության 110-ամյա­կի հետ։ Այս որո­շումը արժա­նա­ցավ քննա­դա­տության ինչպես հայ հանրության, այնպես էլ Եվրո­պա­կան խորհրդա­րա­նի մի շարք անդամնե­րի կողմից, որոնք հարցա­կա­նի տակ դրե­ցին ԵՄ դիրքո­րո­շումը Ադրբե­ջա­նի շարունա­կա­կան սահմա­նա­յին բռնություննե­րի և ապօ­րի­նի կալա­նա­վո­րումնե­րի նկատմամբ։ Այդ գործո­ղություննե­րը ավե­լի են խորացրել այն մտա­հո­գություննե­րը, որ ԵՄ ռազմա­վա­րա­կան և էներգե­տիկ գործընկե­րություննե­րը Բաքվի հետ կարող են գերա­կա­յել ժողովրդա­վա­րության, մարդու իրա­վունքնե­րի և հակա­մարտություննե­րի կանխարգելման նկատմամբ ունե­ցած նորմա­տիվ հանձնա­ռություննե­րին։

Հայաստա­նը զգուշա­վոր վերաի­մաստա­վո­րում է իր արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը։ Վարչա­պետ Փաշինյանն արտա­հայտել է «հավա­սա­րակշռող և հավա­սա­րակշռված» մոտեցման տեսլա­կան, ինչը չի նշա­նա­կում լիարժեք շրջում դեպի Արևմուտք, այլ՝ բազմա­վեկտոր ռազմա­վա­րություն։ Նրա խորհրդանշա­կան մասնակցությունը Մոսկվա­յի Հաղթա­նա­կի օրվա միջո­ցա­ռումնե­րին՝ երկու տարվա ընդմի­ջումից հետո, ընկալվեց որպես պրագմա­տիկ հավա­սա­րակշռման քայլ՝ տարա­ծաշրջա­նում անո­րոշ ճնշումնե­րի և մրցակցող ուժե­րի պայմաննե­րում, թեև արժա­նա­ցավ քննա­դա­տության Հայաստա­նի եվրո­պա­մետ լիբե­րալ շրջա­նակնե­րի կողմից։ Սակայն 2025 թվա­կա­նի ապրի­լին Հայաստա­նը կողմ քվեարկեց ԵՄ հովա­նու ներքոՄԱԿ‑ի Գլխա­վոր ասամբլեա­յի բանաձև­ին՝ դատա­պարտե­լով Ռուսաստա­նի ագրե­սիան Ուկրաի­նա­յի դեմ, ինչը զգա­լի շեղում էր նախորդ՝ չմասնակցե­լու մոտե­ցումից։

[շարունա­կե­լի]