Ի՞նչ Կարե­լի Է Անել, Իսկ Ինչ‘ Ոչ

Ելնե­լով Ուկրաի­նա­յում ունե­ցած խնդիրնե­րից, դժվար է ակնկա­լել Ռուսաստա­նի կողմից ՆԱՏՕ‑ի անդամ Ֆինլանդիա­յի ուղղությամբ որևէ ռազմա­կան գործո­ղություն։ Սակայն Ֆինլանդիա­յի հանդեպ Ռուսաստա­նի կողմից հիբրի­դա­յին, այդ թվում կիբե­րա­յին և ապա­տե­ղե­կատվա­կան հարձա­կումներն աճել են։

Սոսի Թաթիկյան

(Մաս հինգե­րորդ)

Թուրքիա­յի և Հունգա­րիա­յի կողմից խոչընդոտման փորձե­րը

ՆԱՏՕ֊ի ընթա­ցա­կարգի համա­ձայն, Ֆինլանդիա­յի ու Շվե­դիա­յի անդա­մակցության արձա­նագրություննե­րը պետք է վավե­րացվեին ՆԱՏՕ‑ի անդամ երկրնե­րի խորհրդա­րաննե­րում։ Թուրքիան և Հունգա­րիան վերա­պա­հումներ ունեին Ֆինլանդիա­յի անդա­մակցության վերա­բերյալ, սակայն, այնուա­մե­նայնիվ, վավե­րացրին համա­պա­տասխան արձա­նագրությունը, իսկ Շվե­դիա­յի անդա­մակցության մասին արձա­նագրության վավե­րա­ցումը սառեցվեց թե՛ Թուրքիա­յում, և թե Հունգա­րիա­յում։ Էրդո­ղա­նի առարկություննե­րը պայմա­նա­վորված էին երկու երկրնե­րում գործող և Թուրքիա­յի կողմից ահա­բեկչա­կան համարվող քրդա­կան կազմա­կերպություննե­րի, ինչպես օրի­նակ՝ Քրդա­կան բանվո­րա­կան կուսակցության (PKK) հանդեպ Ֆինլանդիա­յի և Շվե­դիա­յի հանդուրժո­ղա­կա­նությամբ և նրանց հանդեպ միջոցներ կիրա­ռե­լուց հրա­ժարվե­լով։ Օրբա­նի կողմից խոչընդո­տումը պայմա­նա­վորված էր Հունգա­րիա­յում ժողովրդա­վա­րության վիճա­կի վերա­բերյալ երկու երկրի քննա­դա­տությամբ։ Հունգա­րիան մի քանի անգամ հետաձգեցխորհրդա­րա­նում քվեարկությունը Ֆինլանդիա­յի և Շվե­դիա­յի՝ ՆԱՏՕ-ին անդա­մակցության վերա­բերյալ և պատվի­րա­կություն ուղարկեց երկու երկրներ՝ «քաղա­քա­կան տարա­ձայնություննե­րը» քննարկե­լու համար։ 

Երբ պարզ դարձավ, որ Թուրքիան խոչընդո­տե­լու է Շվե­դիա­յի անդա­մակցությա­նը, Ֆինլանդիան կանգնեց ընտրության առջև՝ սպա­սել Շվե­դիա­յի հետ միա­սին հնա­րա­վոր անդա­մակցությա­նը կամ ընտրել միայնակ անդա­մակցե­լու ճանա­պարհը։ Պետա­կան անվտանգությունից և ի տարբե­րություն Շվե­դիա­յի, անմի­ջա­կան անվտանգա­յին ռիսկե­րից ելնե­լով, Ֆինլանդիան ընտրեց երկրորդ տարբե­րա­կը։ Սակայն Անկա­րա կատա­րած այցե­լության ժամա­նակ Ֆինլանդիա­յի նախա­գա­հը նշեց, որ եթե անգամ Ֆինլանդիա­յի անդա­մակցությունն ավե­լի արագ է հաստատվում, Շվե­դիա­յի ու Ֆինլանդիա­յի դիմումնե­րը փոխլրացնող են։

2023-ին Ֆինլանդիան ամե­րիկյան Lockheed Martin ընկե­րությունից գնեց 64 հատ F‑35 ինքնա­թիռ, որոնց վերա­բերյալ պայմա­նա­վորվա­ծությունը ձեռք էր բերվել 2022‑ի փետրվա­րին։ Բացի այդ, 2023‑ի դեկտեմբե­րին ֆիննա­կան ռազմարդյունա­բե­րա­կան Patria ընկե­րությունը Lockheed Martin֊ի հետ ստո­րագրեց Ֆինլանդիա­յի կարո­ղություննե­րը զարգացնե­լու համա­ձայնա­գիր, այսինքն՝ ինքնա­թի­ռի պատրաստվա­ծությունն ապա­հո­վե­լու վերա­բերյալ։ Ըստ համա­ձայնագրի, Ֆինլանդիա­յի պաշտպա­նության ուժերն ազգա­յին լուծում կստա­նան F‑35֊ի նյութա­տեխնի­կա­կան սպա­սարկման և տեխնո­լո­գիա­կան զարգացման համար։ Patria ընկե­րությունը կհա­մա­գործակցի Ֆինլանդիա­յի արդյունա­բե­րա­կան ոլորտի հետ՝ ինքնա­թի­ռի բաղադրիչնե­րը հավա­քե­լու նպա­տա­կով։ Ֆինլանդիա­յում կստեղծվեն 600 աշխա­տա­տե­ղեր՝ այս համա­ձայնա­գի­րը մինչև 2031֊ը կենսա­գործե­լու համար։

Վերջա­պես, 2023‑ի դեկտեմբե­րին ԱՄՆ֊ն ու Ֆինլանդիան ստո­րագրե­ցին պաշտպա­նա­կան համա­գործակցության ոլորտում համա­ձայնա­գիր։ ԱՄՆ֊ն այսպի­սի համա­ձայնագրեր ունի նաև Նորվե­գիա­յի, Դանիա­յի և Շվե­դիա­յի հետ։ Շվե­դիա­յի հետ այդ համա­ձայնա­գի­րը ստո­րագրվեց մի քանի օր ավե­լի վաղ, թեև ՆԱՏՕ֊ին Շվե­դիա­յի անդա­մակցության գործընթացն ավարտվեց երեք ամիս հետո։

Ռուսաստա­նի արձա­գանքը ՆԱՏՕ-ին Ֆինլանդիա­յի անդա­մակցությա­նը

Ռուսաստա­նի արտա­քին գործե­րի նախա­րա­րությունը հայտա­րա­րեց, որ ՆԱՏՕ-ին անդա­մակցությունը հապշտապ քայլ էր Ֆինլանդիա­յի կողմից, և իշխա­նություննե­րը որո­շումը կայացնե­լիս հաշվի չեն առել հանրա­յին կարծիքն ու չեն անցկացրել հանրաքվե։ Ռուսաստա­նը նշեց, որ ՆԱՏՕ‑ն ևս մեկ քայլ է կատա­րել մոտե­նա­լու Ռուսաստա­նի տարածքին և սպառնաց, ստիպված կլի­նի պատասխան ռազմա-տեխնի­կա­կան քայլեր ձեռնարկել՝ հզո­րացնե­լու համար երկրի սահմա­նա­յին պաշտպա­նությունը և ռազմա­կան անվտանգությունը արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում։ Քայլե­րի ընտրությունը կախված կլի­նի ՆԱՏՕ-ում Ֆինլանդիա­յի ինտեգրման պայմաննե­րից, ինչպես օրի­նակ՝ ՆԱՏՕ‑ի զինված ուժե­րի, ռազմա­կան ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի և գրո­հա­յին զենքե­րի համա­կարգե­րի տեղա­կա­յումից։ 

Ռուսաստա­նի ԱԳՆ‑ն հիշեցրել է Երկրորդ համաշխարհա­յին պատե­րազմից հետո Ֆինլանդիա­յի կայացրած «իմաստուն» քաղա­քա­կա­նությունը՝ չանդա­մակցե­լու որևէ ռազմա­կան դաշինքի և փոխշա­հա­վետ համա­գործակցություն զարգացնե­լու հարև­աննե­րի հետ։ Ռուսաստա­նի կարծի­քով, ՆԱՏՕ-ին անդա­մակցե­լու որո­շումը «խաթա­րել է Ֆինլանդիա­յի ինքնությունն ու անկա­խությունը»՝ Ֆինլանդիան դարձնե­լով ՆԱՏՕ‑ի անդամ փոքր պետություննե­րից մեկը, որոնք որևէ որո­շում չեն կարող կայացնել և միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րում զրկվում են խոսքից։ Նշվել է, որ պատմությունը ցույց կտա ՆԱՏՕ-ին անդա­մակցության հետև­անքնե­րը, և Ֆինլանդիա­յի այս որո­շումը բացա­սա­բար կանդրա­դառնա ռուս-ֆիննա­կան հարա­բե­րություննե­րի վրա։ 

Ելնե­լով Ուկրաի­նա­յում ունե­ցած խնդիրնե­րից, դժվար է ակնկա­լել Ռուսաստա­նի կողմից ՆԱՏՕ‑ի անդամ Ֆինլանդիա­յի ուղղությամբ որևէ ռազմա­կան գործո­ղություն։ Սակայն Ֆինլանդիա­յի հանդեպ Ռուսաստա­նի կողմից հիբրի­դա­յին, այդ թվում կիբե­րա­յին և ապա­տե­ղե­կատվա­կան հարձա­կումներն աճել են։ ՆԱՏՕ֊ին անդա­մակցե­լուց հետո Ռուսաստա­նի կողմից որևէ գործո­ղություն ֆիննա­կան սահմաննե­րի մոտ չի նկատվել, սակայն Ռուսաստա­նը կիրա­ռեց հերթա­կան հիբրի­դա­յին միջո­ցը՝ անօ­րի­նա­կան զանգվա­ծա­յին արտա­գաղթը ուղղորդե­լով դեպի Ֆինլանդիա, որին ի պատասխան Ֆինլանդիան երկու երկրնե­րի միջև պատնեշ կառուցե­լու որո­շում ընդունեց։ Ուկրաի­նա­կան պատե­րազմի հետև­անքով, մեծ քանա­կությամբ ռուսաստանցի տղա­մարդիկ փախել են Ֆինլանդիա, որպեսզի խուսա­փեն ռազմա­կան մոբի­լի­զա­ցումից։ Ֆինլանդիան դադա­րեցրել է մուտքի արտո­նագրեր տրա­մադրել ՌԴ‑ի քաղա­քա­ցի­նե­րին, դա բացատրե­լով նրա­նով, որ անընդունե­լի է Ռուսաստա­նի վերին ու միջին խավի քաղա­քա­ցի­նե­րին արձա­կուրդներ անցկացնել Եվրո­պա­յում, մինչ նրանց բանա­կը հանցա­գործություն է գործում Ուկրաի­նա­յում։

[Շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը‘