Ինչո՞ւ Նավթա­յին Պատժա­մի­ջոցներն Այլևս Չեն Աշխա­տում

Փորձե­րը՝ մեկուսացնե­լու ինչպես Իրա­նին, այնպես էլ Վենե­սուե­լա­յին ու Ռուսաստա­նին նավթի համաշխարհա­յին շուկա­յից, հանգեցրել են նրան, որ այդ երկրնե­րը դարձել են առա­վե­լա­պես կախված չինա­կան պահանջարկից՝ ապա­հո­վե­լով Պեկի­նին հուսա­լի նավթա­յին ու էներգե­տիկ ռեսուրսնե­րով։

Foreign Policy

Հեղի­նակ՝ Գրե­գո­րի Բրյու, «Eurasia Group»-ի ավագ վերլուծա­բան էներգե­տի­կա­յի, կլի­մա­յի և ռեսուրսնե­րի հարցե­րով, մասնա­գի­տացված նավթի և գազի գեո­պո­լի­տի­կա­յի ոլորտում

Նավթա­յին պատժա­մի­ջոցնե­րի դարաշրջա­նը՝ որպես հարկադրանքի գործիք, մոտե­նում է ավարտին։ Իրա­նի և Ռուսաստա­նի դեպքե­րը ցույց են տալիս նավթա­յին սահմա­նա­փա­կումնե­րի վերելքն ու անկումը որպես տնտե­սա­կան քաղա­քա­կա­նության գործիք։

Երբ 2018 թվա­կա­նին ԱՄՆ‑ն դուրս եկավ Իրա­նի հետ կնքված միջուկա­յին համա­ձայնագրից, վերա­կանգնված պատժա­մի­ջոցնե­րը հանգեցրին իրա­նա­կան նավթի արտա­հանման կրճատմա­նը. դրա ավանդա­կան գնորդնե­րը Արևմտյան Եվրո­պա­յում և Արև­ելյան Ասիա­յում անցան այլընտրանքա­յին աղբյուրնե­րի։ 2020-ին, COVID-19 համա­վա­րա­կի ֆոնին, Իրա­նի արտա­հա­նումը գրե­թե հասավ զրո­յի։ Սակայն համա­վա­րա­կա­յին սահմա­նա­փա­կումնե­րի վերա­ցումից հետո Չինաստա­նը կտրուկ ավե­լացրեց իրա­նա­կան նավթի գնումնե­րը՝ վերջերս հասնե­լով մոտ 2 միլիոն բարե­լի օրա­կան ծավալնե­րի։ Սա թույլ տվեց Իրա­նին վերա­կանգնել արտա­հանման ընդհա­նուր ծավալնե­րը՝ մոտե­նա­լով պատժա­մի­ջոցնե­րից առաջ եղած մակարդա­կին։ Իրա­նա­կան նավթը շուկա­յից չանհե­տա­ցավ, այլ վերա­փոխվեց համա­հունչ նոր իրա­կա­նությա­նը։

Ի տարբե­րություն Իրա­նի՝ 2022-ին ԱՄՆ‑ի՝ Ռուսաստա­նի դեմ սահմա­նած նավթա­յին սահմա­նա­փա­կումնե­րը ուղղված էին երկրի ֆինանսնե­րին, ոչ թե ֆիզի­կա­կան հոսքե­րին։ Այդպի­սի միջո­ցա­ռումնե­րը, ինչպի­սին է G7‑ի գնե­րի սահմա­նա­փակման մեխա­նիզմը, նպա­տակ ունեին սահմա­նա­փա­կել Ռուսաստա­նի եկա­մուտնե­րի հնա­րա­վո­րությունը՝ առանց արտա­հանման ամբողջա­կան դադա­րեցման, ինչը, ըստ արևմտյան ղեկա­վարնե­րի, կարող էր բացա­սա­բար ազդել գնե­րի վրա։ Սակայն եկա­մուտնե­րի վրա կենտրո­նա­նա­լը չտվեց սպասված արդյունքնե­րը։ Չնա­յած ճնշումնե­րին՝ Ռուսաստա­նի ֆինանսա­կան համա­կարգը դիմա­ցավ հարվա­ծին, թեև, ինչպես այլ արտադրողներ, Մոսկվան բախվում է գնե­րի նվազման խնդրին։

Այս դեպքե­րից որևէ մեկում պատժա­մի­ջոցնե­րը չեն փոխել պետություննե­րի վարքա­գի­ծը։ ԱՄՆ ճնշումնե­րին ենթարկվե­լու փոխա­րեն Իրա­նը շարունա­կել է իր միջուկա­յին ծրա­գի­րը, իսկ Ռուսաստա­նը չի նահանջել Ուկրաի­նա­յի հարցում։ Փորձե­րը՝ մեկուսացնե­լու ինչպես Իրա­նին, այնպես էլ Վենե­սուե­լա­յին ու Ռուսաստա­նին նավթի համաշխարհա­յին շուկա­յից, հանգեցրել են նրան, որ այդ երկրնե­րը դարձել են առա­վե­լա­պես կախված չինա­կան պահանջարկից՝ ապա­հո­վե­լով Պեկի­նին հուսա­լի նավթա­յին ու էներգե­տիկ ռեսուրսնե­րով։

Կային նաև այլ բացա­սա­կան հետև­անքներ։ Թեև պատժա­մի­ջոցնե­րը թուլացրել են Իրա­նի ու Ռուսաստա­նի տնտե­սություննե­րը, միևնույն ժամա­նակ դրանք ընդհա­նուր առմամբ ամրապնդել են այդ երկրնե­րում առկա ավտո­րի­տար ռեժիմնե­րը։ Ավե­լին, պատժա­մի­ջոցնե­րը գնա­լով ավե­լի քիչ արդյունքներ են տալիս։ Եվ քանի որ Թեհրա­նը և Մոսկվան գնա­լով ավե­լի քիչ են կախված գլո­բալ տնտե­սությունից, սահմա­նա­փա­կումնե­րից կրած վնասներն էլ նվա­զում են։ Թեև ԱՄՆ‑ն շարունա­կում է կիրա­ռել նոր միջո­ցա­ռումներ՝ հիմնված անօ­րի­նա­կան նավթա­յին ցանցե­րի խորքա­յին վերլուծության վրա, այնուա­մե­նայնիվ հնա­րա­վոր չէ ամբողջությամբ դադա­րեցնել հոսքը։

Սա մեզ բերում է նավթա­յին պատժա­մի­ջոցնե­րի ևս մեկ սահմա­նա­փա­կող գործո­նի. եթե ԱՄՆ‑ն գնա չափա­զանց հեռու, ապա կարող է ցնցել շուկան և բարձրացնել գնե­րը։ Ահա թե ինչու Թրամփը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, ռուսա­կան նավթի վրա 100%-անոց տուրք չի սահմա­նի։

Այդ ամե­նից ելնե­լով՝ Վաշինգտո­նը չպետք է կրկնա­պատկի ճնշումը, այլ պետք է վերա­նա­յի նավթա­յին պատժա­մի­ջոցնե­րի նպա­տա­կա­հարմա­րությունը կամ նույնիսկ՝ խիզախ քայլ կատա­րի և ամբողջությամբ հրա­ժարվի դրանցից։ Իրա­նի դեպքում ԱՄՆ‑ն կարող է խոստա­նալ պատժա­մի­ջոցնե­րի թեթև­ա­ցում՝ որպես խթան Իրա­նի վերա­դարձի համար միջուկա­յին համա­ձայնագրին՝ միա­ժա­մա­նակ ընդունե­լով, որ առանց ռազմա­կան միջամտության (օրի­նակ՝ ռմբա­կոծման), Իրա­նի նավթա­յին արտա­հա­նումը էակա­նո­րեն սահմա­նա­փա­կե­լու հնա­րա­վո­րություննե­րը շատ փոքր են։ Ռուսաստա­նի դեպքում ԱՄՆ‑ն պետք է գնա նմա­նա­տիպ ուղով՝ առա­վե­լա­պես հենվե­լով այլ միջոցնե­րի վրա, ինչպես օրի­նակ՝ Ուկրաի­նա­յին ցուցա­բերվող աջակցության ընդլայնումը և Ռուսաստա­նի զենքի արտա­հանման դեմ ուղղված պատժա­մի­ջոցնե­րը։

Նավթա­յին պատժա­մի­ջոցնե­րը կարող են պահպանվել, սակայն այն պատկե­րա­ցումը, թե դրանք կփո­խեն Իրա­նի կամ Ռուսաստա­նի վարքա­գի­ծը, պատրանք է, որից անհրա­ժեշտ է հրա­ժարվել։ Միևնույն ժամա­նակ Վաշինգտո­նը և նրա դաշնա­կիցնե­րը պետք է ընդունեն նոր իրա­կա­նությունը՝ պատժա­մի­ջոցնե­րը վերա­փո­խել են համաշխարհա­յին նավթա­յին շուկան՝ Իրա­նին և Ռուսաստա­նին մոտեցնե­լով Չինաստա­նին և էներգե­տիկ հոսքե­րը բաժա­նե­լով ոչ թե տնտե­սա­կան, այլ գեո­պո­լի­տի­կա­կան գծե­րով։

աղբյուրը՝

Հետև­եք նաև Մեր Ուղի­նի ֆեյսբուքյան էջին ՝