Եվրո­պա­յի Ապա­գան Կախված Է Առճա­կա­տումից, Ոչ Թե Փոխզի­ջումից

ԵՄ‑ն հիմնված էր ընդհա­նուր նպա­տակնե­րի վրա, սակայն այժմ այնպի­սի պետություններ, ինչպի­սիք են Հունգա­րիան կամ Սլո­վա­կիան, բացա­հայտ խաթա­րում են այդ նպա­տա­կը։ Եթե ԵՄ‑ն ուզում է գոյատև­ել, պետք է հրա­ժարվի միա­ձայնության սկզբունքից։

Politico

Գոյատև­ե­լու համար Եվրո­պա­կան Միությունը պետք է փոխվի։

Վերջին շրջա­նում շատ է քննարկվել ՆԱՏՕ‑ի գագաթնա­ժո­ղո­վում Նիդերլանդնե­րի վարչա­պետ Մարկ Ռյուտեի՝ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփին «հայր» անվա­նե­լը։ Այս արտա­հայտությունը հստակ վկա­յում է, թե որքան անկա­րող է Եվրո­պան՝ դիմա­կա­յե­լու աշխարհա­քա­ղա­քա­կան սպառնա­լիքնե­րին։ Սակայն ամե­րիկյան պաշտպա­նության աջակցության նկատմամբ կախվա­ծությունը Եվրո­պա­յի միակ խնդի­րը չէ։ Երկրորդ համաշխարհա­յին պատե­րազմից հետո ստեղծված միջազգա­յին կառա­վարման համարձակ փորձը՝ Եվրո­պա­կան միությունը, հասել է իր եզրագծին։

Մենք ակա­նա­տես ենք լինում Եվրո­պա­յի մայրա­մուտին՝ միության անկմա­նը, որը հիմնված էր խաղա­ղության ու դիվա­նա­գի­տության սկզբունքնե­րի վրա, սակայն այլևս ի վիճա­կի չէ արձա­գանքե­լու ներկա իրո­ղություննե­րին։ Այսօրվա ճգնա­ժա­մը պահանջում է վճռա­կան գործո­ղություններ՝ ընդ որում ոչ թե պատե­րազմի կանխարգելման համար նախա­տեսված համա­գործակցություն և աստի­ճա­նա­կա­նություն, այլ  գիտակցություն, որ պատե­րազմն արդեն սկսված է և  պայքա­րե­լու ժամա­նակն է։

1950-ականնե­րին, Երկրորդ համաշխարհա­յին պատե­րազմի աղե­տից հետո, եվրո­պա­կան երկրներն, ամբողջա­պես հասկա­նա­լի կերպով, փորձում էին գտնել այնպի­սի կառուցվածք, որն ապա­հո­վե­լու էր մայրցա­մա­քի անվտանգությունն ու խաղա­ղությունը։ Եվրո­պա­կան միասնությունը սկսվեց վեց հիմնա­դիր պետություննե­րի (Ֆրանսիա, Գերմա­նիա, Իտա­լիա, Նիդերլանդներ, Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ) միա­վո­րումով, որոնք ստեղծե­ցին մի ինստի­տուտ, որն իր չափե­րով և մասշտաբնե­րով տարբերվում էր այն կառույցից, որին ծանոթ ենք այսօր։ Ֆրանսիան և Գերմա­նիան հանդի­սա­նում էին մայրցա­մա­քա­յին լարվա­ծության հիմնա­կան աղբյուրնե­րը, և առաջնորդներն ամեն կերպ փորձում էին միջոցներ գտնել՝ կանխե­լու նման հակա­մարտություննե­րի վերա­ծումը նոր պատե­րազմի։

Եվրո­պա­կան նախագծի հիմքում դրված պարզ գաղա­փարն այն էր, որ տնտե­սա­կան ինտեգրումը կվե­րացնի պատե­րազմի սպառնա­լի­քը։ Քաղա­քա­կան և ֆինանսա­կան առումով փոխկա­պակցված պետություննե­րը ավե­լի շահագրգռված կլի­նեն պահպա­նել խաղա­ղությունը։ Համա­գործակցությունը կաճեցներ ընդհա­նուր տնտե­սությունը՝ ստեղծե­լով պատե­րազմից խուսա­փե­լու խթաններ։ Եվրո­պա­կան փորձարկման ընդլայնման հետ մեկտեղ փոխվեց նաև դրա բնույթը։ 1991թ․ Մաստրիխտի համա­ձայնագրով ձևա­վորվեց Եվրո­պա­կան Միությունը։ Ստեղծվեց միասնա­կան արժույթը՝ եվրոն, Շենգե­նի համա­ձայնա­գի­րը՝ ներքին սահմաննե­րի բացումով։ Այս բոլոր փոփո­խություննե­րը նախա­պատրաստե­ցին հետա­գա ընդլայնումնե­րը․ 1995-ին միա­ցան Ավստրիան, Ֆինլանդիան և Շվե­դիան, իսկ 2004-ին՝ ևս 10 պետություն։ Արև­ելյան նախկին ճնշված երկրնե­րը ընդունվե­ցին եվրո­պա­կան ընտա­նիք՝ խաղա­ղության ու բարե­կե­ցության հեռանկա­րով։ Դա նաև աշխարհա­քա­ղա­քա­կան խոստում էր՝ նրանք, ովքեր ընդունում են Արևմուտքի արժեքներն ու կանոննե­րը, կարող են միա­նալ։

Ցավոք, որքան էլ տրա­մա­բա­նա­կան թվա այս գաղա­փա­րը, այն չարդա­րացրեց իրեն։

Եվրո­պա­կան նախա­գի­ծը ունե­ցավ որո­շա­կի հաջո­ղություններ՝ նաև հենց իր կայուն գոյությամբ։ Սակայն այդ հաջո­ղություննե­րը հիմնված էին աստի­ճա­նա­կա­նության և համա­գործակցության սկզբունքնե­րի վրա։ Բնա­կան է, որ նման սկզբունքնե­րով կառուցված կազմա­կերպությունն ի հայտ է բերում համա­պա­տասխան քաղա­քա­կան մշա­կույթ և գործիչնե­րի տեսակ՝ զգուշա­վոր, դիվա­նա­գի­տա­կան, համա­ձայնության ձգտող։ Բայց այս մոդե­լը, իր ժամա­նա­կի մեջ պիտա­նի լինե­լով, չի կարո­ղա­նում արդյունա­վե­տո­րեն արձա­գանքել այն պահե­րին, երբ անհրա­ժեշտ է կտրուկ փոփո­խություն, ճգնա­ժա­մա­յին արձա­գանք, ոչ թե քննարկումնե­րի ու փոխզի­ջումնե­րի անվերջ շղթա։

Եվ երբ համա­կարգում սկսում են ի հայտ գալ ոչ թե ճեղքեր, այլ անդունդներ, ի հայտ են գալիս նաև ծայրա­հե­ղա­կան ուժեր՝ վակուումը լցնե­լու համար։ Դրանք արտա­հայտում են հանրության արդա­րա­ցի հակա­դարձումը՝ ավանդա­կան քաղա­քա­կա­նության ոճին, որն անկա­րող է արձա­գանքել մարտահրա­վերնե­րին։ Այս ուժե­րը, որքան էլ ճիշտ սահմա­նեն խնդի­րը, լուծում չեն տալիս։

Իրա­կան լուծումը պահանջում է արմա­տա­պես նոր պատկե­րա­ցում՝ Եվրո­պա­կան առաջնորդության մասին՝ համա­պա­տասխան նոր սպառնա­լիքնե­րին։ Այս սպառնա­լիքներն էքզիստենցիալ են՝ Ռուսաստա­նից, Չինաստա­նից, Իրա­նից, Հյուսի­սա­յին Կորեա­յից, ահա­բեկչա­կան ցանցե­րից ու այլ ավտո­րի­տար կառույցնե­րից։ Այս վարչա­կարգե­րի մտա­ծո­ղության հիմքում կանգնած է հակադրությունը, ազատ աշխարհնե­րի ոչնչա­ցումը։ Եվրո­պա­կան միությունը չունի համա­պա­տասխան գործի­քա­կազմ՝ նման արտա­քին վտանգնե­րին հակազդե­լու համար։ Իսկ խաղաղ գոյակցությունը, բանակցություննե­րով լուծում գտնե­լու քաղա­քա­կա­նության համար, պարզա­պես անպի­տան է, երբ առե­րեսվում ես ոչնչացման սպառնա­լի­քի։

Հստակ է. Արևմուտքը պատե­րազմի մեջ է ժողովրդա­վա­րության թշնա­մի­նե­րի դեմ։ Մեզ անհրա­ժեշտ են կառույցներ, որոնք ունակ են օգտա­գործել բոլոր հնա­րա­վոր ռեսուրսնե­րը և գործել վճռա­կա­նությամբ՝ ոչ թե մեղմ ելքեր փնտր։ Եվրա­միության կառուցվածքը, ինչպես գոյություն ունի այսօր, ստեղծվել է համա­գործակցության լեզվով ու փիլի­սո­փա­յությամբ՝ ոչ թե առճա­կատման։ Միևնույն ժամա­նակ մենք տեսնում ենք նաև ԱՄՆ‑ի՝ միջազգա­յին ասպա­րե­զից աստի­ճա­նա­կան նահանջը։ Դա է պատճա­ռը, որ ՆԱՏՕ‑ն այլևս չի կարող բավա­րար պատասխան լինել ավտո­րի­տար սպառնա­լիքնե­րին. այն չափից ավե­լի շատ է կախված ԱՄՆ-ից։ Թրամփին մեղադրելն էլ հեշտ լուծում է, բայց նա պարզա­պես բացա­հայտեց այն, ինչ միշտ էլ եղել է Եվրո­պա­յի կառուցվածքի թույլ կողմը․ Եվրա­միությունը ստեղծվել է ամե­րիկյան պաշտպա­նության հովա­նու տակ, և երբեք չի կանգնել սեփա­կան ոտքե­րի վրա։

Եվ այժմ, երբ ԱՄՆ‑ն աստի­ճա­նա­բար դուրս է գալիս, Եվրո­պան մնա­ցել է անպաշտպան՝ Պուտի­նի առաջխա­ղացման ֆոնին։ Վերջին ժամա­նակնե­րի ԱՄՆ-ԵՄ առևտրա­յին համա­ձայնա­գի­րը միայն վերա­հաստա­տում է այս կախվա­ծությունը․ մաքսա­տուրքե­րը, $750 միլիարդի էներգե­տիկ պարտա­վո­րություննե­րը՝ պարզա­պես վճար են Եվրո­պա­յում ամե­րիկյան զորքե­րի ներկա­յության պահպանման դիմաց։ Ռուսաստա­նի սպառնա­լի­քին արդյունա­վետ հակազդե­լու համար անհրա­ժեշտ է ամբողջո­վին նոր եվրո­պա­կան կառա­վարման մոդել։ Փոխա­րե­նը տեսնում ենք անկա­նոն, անշեղ գործո­ղություններ՝ առանց իրա­կան դիմա­կա­յության կամքի։ Պատժա­մի­ջոցնե­րի պատմությունը դրա վառ օրի­նակն է․ տասնութ փաթեթ է ընդունվել, սակայն Պուտի­նը շարունա­կում է իր պատե­րազմը։ Քանի որ այդ բոլոր պատժա­մի­ջոցնե­րը երբեք նախա­տեսված չեն եղել վճռա­կան հարված հասցնե­լու համար։

Մեկ այլ օրի­նակ է 155 մմ արկե­րի մատա­կա­րա­րումը Ուկրաի­նա­յին։ Կես տարի անց ԵՄ‑ն խոստո­վա­նեց, որ ի վիճա­կի չէ մատա­կա­րա­րել խոստա­ցած 1 միլիոն արկե­րը։ Միա­ժա­մա­նակ, Ռուսաստա­նը հայտա­րա­րեց, որ Հյուսի­սա­յին Կորեան մատա­կա­րա­րել է այդքան։ Աշխարհի ամե­նաաղքատ երկրնե­րից մեկը գերա­զանցել էր Եվրո­պա­յին։

Եթե եվրո­պա­կան առաջնորդնե­րը չընդունեն նոր ուղու հեղի­նա­կի դերը, ապա Եվրո­պա­յի ապա­գան գրվե­լու է Մոսկվա­յում։ Եվ եթե Պուտի­նը հարձակվի ՆԱՏՕ‑ի անդամ որևէ ԵՄ երկրի վրա, դա կարող է խարխլել միության հիմքե­րը։ Այդ ժամա­նակ բանակցա­յին հանդի­պումը պարզա­պես կլի­նի ԵՄ նախագծի գերեզմա­նա­քա­րը։ Նույնիսկ եթե այս սցե­նարնե­րը չիրա­կա­նա­նան, միությունը այս պահին արդեն չափա­զանց անարդյունա­վետ է։ Կարո՞ղ է արդյոք այսօր ԵՄ‑ն ստեղծել մի այնպի­սի բան՝ ինչպես Շենգենն էր։ Կարո՞ղ է ընդլայնվել, երբ կաթվա­ծա­հա­րությունը նրան միայն դիտորդ է դարձնում՝ Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմի, Մոլդո­վա­յի դեմ հիբրի­դա­յին պատե­րազմի կամ Վրաստա­նի աստի­ճա­նա­կան կլանման պարա­գա­յում։

Եզրա­կա­ցությունը հստակ է՝ առանց հիմնա­րար բարե­փո­խումնե­րի, ԵՄ‑ն կկորցնի իր դերա­կա­տա­րությունը։ Այդ փոփո­խություննե­րը պահանջում են հենց հիմնա­դիր պայմա­նագրե­րի վերա­նա­յում։ Դա հսկա­յա­կան մարտահրա­վեր է, բայց ներկա­յիս ձախո­ղումներն արդեն ցույց են տալիս, թե ուր են անհրա­ժեշտ փոփո­խություննե­րը։

Այդ փոփո­խություննե­րը երեք ուղղությամբ են․

1․ Միա­ձայնության վերա­ցում
ԵՄ‑ն հիմնված էր ընդհա­նուր նպա­տակնե­րի վրա, սակայն այժմ այնպի­սի պետություններ, ինչպի­սիք են Հունգա­րիան կամ Սլո­վա­կիան, բացա­հայտ խաթա­րում են այդ նպա­տա­կը։ Եթե ԵՄ‑ն ուզում է գոյատև­ել, պետք է հրա­ժարվի միա­ձայնության սկզբունքից։

2․ Աշխարհա­քա­ղա­քա­կա­նություն
ԵՄ‑ն հաջո­ղությամբ ընդլայնվել է դեպի արև­ելք, սակայն գործընթա­ցը դեռ ավարտված չէ։ Ուկրաի­նան, Մոլդո­վան, Վրաստա­նը, Հայաստա­նը ձգտում են դեպի Արևմուտք։ Եթե ԵՄ‑ն չտրա­մադրի նրանց հստակ ուղի, ապա այդ ճանա­պարհը կառա­ջարկեն ավտո­րի­տար ուժե­րը։

3․ Պաշտպա­նություն
Խաղա­ղության նախա­գի­ծը չի կարող գոյատև­ել, եթե խաղա­ղությունը պաշտպանված չէ։ Խաղաղ գոյակցություն Պուտի­նի Ռուսաստա­նի հետ՝ անհնար է։ Իսկ ԱՄՆ‑ի անվտանգության հովա­նին այլևս լիարժեք չէ։ ԵՄ‑ն պետք է ստեղծի պաշտպա­նա­կան մեխա­նիզմներ՝ իր արժեքնե­րը պահպա­նե­լու համար։ Այն պետք է դառնա ոչ թե միայն խաղա­ղա­սեր միություն, այլ նաև՝ վճռա­կա­նո­րեն պաշտպանվող ինստի­տուտ։ Եվրո­պան դատա­պարտված չէ։ Բայց այն միայն կփրկվի, եթե հասկա­նա, որ ազա­տությունը այլևս անվճար չէ։ Եվ դրա համար անհրա­ժեշտ է պայքա­րել բոլոր հնա­րա­վոր միջոցնե­րով։

աղբյուրը՝