Սա Ծանր, Բայց Անհրա­ժեշտ Քայլ Է

Այսօր կարև­ո­րը ոչ միայն հակա­ռակ կողմի մեղադրանքներն ընկա­լելն է, այլ նաև դիմա­ցի­նի ցավը հասկա­նա­լը։ Նա ընդգծեց, որ շփումնե­րը չեն դարձնի երկու հասա­րա­կություններն անմի­ջա­պես «լավ ընկերներ», սակայն դրանք զգա­լիո­րեն կարող են փոխել ընկա­լումնե­րը և նվա­զեցնել ստե­րեո­տի­պե­րը։

Սամվել Մելիքսեթյան

FactorTV‑ն զրուցել է Անվտանգա­յին քաղա­քա­կա­նության հետա­զո­տա­կան կենտրո­նի փորձա­գետ, քաղա­քա­գետ Սամվել Մելիքսեթյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են նախօ­րեին ադրբե­ջա­նա­կան քաղհա­սա­րա­կության մի շարք ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հետ Երև­ա­նում կայա­ցած հանդի­պումը և դրան հաջորդած արձա­գանքնե­րը։

Սամվել Մելիքսեթյանն ասաց, որ իրա­կան, անկախ քաղհա­սա­րա­կության ներկա­յա­ցուցիչներ Ադրբե­ջա­նում գտնե­լը տարի­ներ կարող է պահանջել, որովհետև այնտեղ կա սահմա­նա­փա­կումնե­րի համա­կարգ, և մենք այդ իրա­կա­նությունը փոխել չենք կարող։ Նա նկա­տեց, որ կա պաշտո­նա­կան երկխո­սության ճյուղ՝ իրենց սահմա­նա­փա­կումնե­րով, և կա ոչ պաշտո­նա­կան հարթակ, որի նշա­նա­կությունը նույնպես պետք է ըմբռնել և պատշաճ ուշադրություն դարձնել։

Մելիքսեթյա­նը ընդգծեց, որ հայկա­կան հասա­րա­կության մասին պատկե­րա­ցումնե­րը հաճախ չափա­զանցված են. պատմա­կա­նո­րեն այսպի­սի երկխո­սություննե­րում իշխա­նություննե­րի ազդե­ցությունը միշտ զգացվել է։ Նախկին փորձե­րը՝ թե հայ–թուրքական, թե հայ–ադրբեջանական ուղղություննե­րով, հաճախ հեռու արդյունք չեն տվել, որովհետև քննարկումնե­րը զերծ են մնա­ցել իրա­կան քաղա­քա­կան գործի­քա­կազմից և չեն կարող փոխա­րի­նել քաղա­քա­կան մակարդա­կի կոնտակտնե­րը։ Այդուհանդերձ, նման շփումնե­րը ավտո­րի­տար պայմաննե­րում կարող են հնա­րա­վո­րություն տալ առա­վել օպե­րա­տիվ քննարկումնե­րի և որոշ ժամա­նա­կով քաղա­քա­կան մակարդա­կի վրա ազդե­ցության վերա­բերյալ փորձե­րի համար։ Ադրբե­ջա­նի պարա­գա­յում քաղհա­սա­րա­կության ու պետության կապը զգա­լիո­րեն արտա­հայտված է, և ոչ պաշտո­նա­կան քննարկումնե­րից որոշ հարցեր հաճախ տեղա­փոխվում են պաշտո­նա­կան օրա­կարգ։

Մելիքսեթյա­նը նկա­տեց, որ վերջին տարի­նե­րին այդ համա­տեքստում նկա­տե­լի փոփո­խություններ կան. եթե նախկի­նում հայկա­կան օրա­կարգին հաճախ արձա­գանքի տեղ չգտնվե­լու կամ արդյունքի չհասնե­լու խնդիր կար, հիմա քննարկումնե­րը ավե­լի պրակտիկ են և ավե­լի ակտի­վո­րեն միտված լուծումնե­րի որոնմա­նը։ Նա հավե­լեց, որ հայ–ադրբեջանական օրա­կարգի բոլոր թեմա­նե­րը՝ այդ թվում հոգե­հա­րա­զատ և ցավա­լի հարցե­րը (գերի­ներ, անհետ կորածներ, հումա­նի­տար խնդիրներ), քննարկվել են փոխա­դարձ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի շրջա­նա­կում, սակայն որոշ մանրա­մասներ չի կարող կիսել։

Մելիքսեթյա­նը շեշտեց, որ հանրա­յին խոսքը և մեդիան կարև­որ դեր ունեն՝ և անուշադրությունը կարող է վնա­սել գործընթա­ցին։ Նա ասաց, որ երկկողմա­նի, շարունա­կա­կան և ինտենսիվ շփումնե­րը՝ այցե­րով և լայն շրջա­նակնե­րի ներգրավմամբ, կարև­որ նվա­զա­գույն տարբե­րություն են նախկին փորձե­րի նկատմամբ. դրանք պաշտո­նա­կան ֆորմատնե­րի փոխա­րի­նող չեն, այլ լրա­ցուցիչ մեխա­նիզմ՝ հողի վրա պարզե­լի և փորձարկե­լի լուծումներ գտնե­լու համար։

Անդրա­դառնա­լով անձնա­կան տրա­մադրություննե­րին՝ Մելիքսեթյա­նը խոստո­վա­նեց, որ ժամա­նա­կին հրա­պա­րա­կայնո­րեն կտրուկ էմո­ցիա­ներ է ունե­ցել, բայց այսօր կարև­ո­րը ոչ միայն հակա­ռակ կողմի մեղադրանքներն ընկա­լելն է, այլ նաև դիմա­ցի­նի ցավը հասկա­նա­լը։ Նա ընդգծեց, որ շփումնե­րը չեն դարձնի երկու հասա­րա­կություններն անմի­ջա­պես «լավ ընկերներ», սակայն դրանք զգա­լիո­րեն կարող են փոխել ընկա­լումնե­րը և նվա­զեցնել ստե­րեո­տի­պե­րը։ Հայաստա­նի կողմից մշա­կութա­յին հարև­ա­նության օրի­նա­կը հաջողված է եղել՝ մասնա­կիցնե­րի մոտ հետաքրքրություն առա­ջացնե­լով հայ մշա­կույթի ու գրա­կա­նության նկատմամբ, և որոշ ադրբե­ջանցի­ներ զարմանք են հայտնել՝ տեսնե­լով, որ Երև­ա­նը խաղաղ ու հանգիստ քաղաք է։

Մելիքսեթյա­նը նշել է նաև մի կոնկրետ ձեռքբե­րում՝ Ադրբե­ջա­նի հայտա­րա­րությունը երկա­թուղա­յին տրանզի­տի հնա­րա­վո­րության մասին դեպի Վրաստան, ինչն առնվազն կարող է ստեղծել բեռնա­յին ապաշրջա­փա­կումնե­րի նախա­դեպ։ Նա հավե­լեց, որնման նախա­ձեռնություննե­րը երկուստեք օգուտներ կարող են բերել՝ լուծե­լով կոմունի­կա­ցիոն հարցեր և տնտե­սա­պես փոխշա­հա­վետ կապեր ստեղծե­լով, սակայն դա պահանջում է անվտանգության համա­պա­տասխան երաշխիքներ և խորքա­յին աշխա­տանք՝ հատկա­պես ուղև­ո­րության ու բեռնե­րի փոխադրման անվտանգության տեսա­կե­տից։

Մելիքսեթյա­նը հիշեցրեց, որ «երկրորդ շերտի» (փորձա­գի­տա­կան) դիվա­նա­գի­տությունը արդյունա­վետ է, երբ քաղա­քա­կան հարա­բե­րություննե­րում կա նվա­զա­գույն առա­ջընթաց և քաղա­քա­կան կամք. հակա­ռակ դեպքում այդ գործիքնե­րը կարող են ստա­տիկ ու արհեստա­կան մնալ։ Նա ընդգծեց, որ քաղա­քա­կան ֆոնը, ներառյալ ընթա­ցող ընտրություննե­րը Հայաստա­նում, միշտ ազդե­ցություն է ունե­նում՝ և ցանկա­ցած երկխո­սություն ամբողջո­վին անջատված չի կարող լինել այդ ռիսկե­րից։ Եթե վերև­ից քաղա­քա­կան առա­քե­լությունը փոխվի՝ կարող են առա­ջա­նալ անակնկալ և ռիսկա­յին իրա­վի­ճակներ, բայց դա պատճառ չէ չփորձե­լու. եթե կա հնա­րա­վո­րություն դրա­կան փոխազդե­ցություն ստեղծել, պետք է փորձել, որովհետև այլ երաշխիքներ չկան։

Մելիքսեթյա­նը նաև հիշեցրեց, որ երկու կողմերն էլ կրում են ծանր պատմա­կան կորուստներ՝ բնա­կա­վայրե­րի ու մարդկա­յին կյանքե­րի տեսքով, և սա խորը անվստա­հության դաշտ է, որը չի լուծվի արագ։ Նա ընդգծեց, որ հումա­նի­տար թեմա­նե­րում կարև­որ է երկկողմա­նիո­րեն ընդունել ճշմարտությունը և պարտքե­րը՝ այլա­պես կոնֆլիկտի ժառանգությունը կմնա բարդ ու վտանգա­վոր։ Պատմության անմի­ջա­կան վերա­կանգնմա­նը հույս փնտրե­լը՝ օրի­նակ՝ ամբողջա­պես վերա­դարձնել նախկին բնակչությա­նը ներկա­յիս վերահսկո­ղության պայմաննե­րում, Մելիքսեթյա­նը համա­րեց ռիսկա­յին ու իրա­կա­նությա­նը չհա­մա­պա­տասխա­նող։

Եզրա­փա­կե­լով, Սամվել Մելիքսեթյա­նը ասաց, որ ներկա­յիս դաշտում պետք է օգտա­գործել բոլոր պահպա­նա­րար հնա­րա­վո­րություննե­րը՝ հաշվի առնե­լով նյութա­կան ու քաղա­քա­կան պայմաննե­րը, զգույշ լինել միա­կողմա­նի ինքնա­մե­ղադրությունից, և համադրել ռեա­լիզմն ու նախա­ձեռնո­ղա­կա­նությունը. փոքր հաղթա­նակնե­րը կարև­որ են, բայց գործընթա­ցը լի է ռիսկե­րով, և երաշխիքներ չկան։