Խաղա­ղության Գինն Ու Հեռանկարնե­րը

Եթե Փաշինյա­նը դիմա­նա, նա կարող է Հայաստա­նը տանել դեպի երկար սպասված խաղա­ղության դարաշրջան։ Եթե նա ձախո­ղի, երկի­րը ռիսկի է դիմում վերա­դառնալ Մոսկվա­յի ուղե­ծիր, ինչպես դա տեղի ունե­ցավ հարև­ան Վրաստա­նի հետ, և կարող է կրկին վերսկսել հակա­մարտությունը Հարա­վա­յին Կովկա­սում։

Zarkarak.am

ՀՀ վարչա­պե­տը ջանա­սի­րա­բար աշխա­տել է Կովկա­սում խաղա­ղության և ինտեգրման հասնե­լու համար՝ չնա­յած երկրի ներսում հնչող կոշտ քննա­դա­տությա­նը։

Այս մասին գրում է NationalInterest-ը՝ հավե­լե­լով, որ ՀՀ վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի «քաղա­քա­կան գոյատև­ումը» իսկա­պես ուշագրավ է։

«2018 թվա­կա­նի թավշյա հեղա­փո­խության ժամա­նակ իշխա­նության գալով՝ լարվա­ծության պայմաննե­րում վարչա­պե­տը հաղթա­հա­րել է 2020 թվա­կա­նի Ղարա­բաղյան պատե­րազմի հետև­անքնե­րը, Կրեմլի կողմից աջակցվող Հայ առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու բացա­հայտ թշնա­մանքը և կասկա­ծե­լի հեղաշրջման փորձե­րը։ Ադրբե­ջա­նի հետ խաղա­ղության և Արևմուտքի հետ ավե­լի սերտ կապե­րի ձգտումը նրան տվել է ազդե­ցիկ թշնա­մի­ներ՝ Ռուսաստա­նի կառա­վա­րությունից մինչև սփյուռքի համայնքներ և երկրի նախկին ղեկա­վարներ։

Վերջնա­կան խաղա­ղության համա­ձայնագրին հասնե­լուն և հաջորդ տարի խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի մոտե­նա­լուն զուգընթաց խաղադրույքնե­րը աներև­ա­կա­յե­լիո­րեն բարձր են։ Եթե Փաշինյա­նը դիմա­նա, նա կարող է Հայաստա­նը տանել դեպի երկար սպասված խաղա­ղության դարաշրջան։ Եթե նա ձախո­ղի, երկի­րը ռիսկի է դիմում վերա­դառնալ Մոսկվա­յի ուղե­ծիր, ինչպես դա տեղի ունե­ցավ հարև­ան Վրաստա­նի հետ, և կարող է կրկին վերսկսել հակա­մարտությունը Հարա­վա­յին Կովկա­սում»,- գրում է ամե­րիկյան պարբե­րա­կա­նը, որը մասնա­գի­տա­ցած է միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի լուսա­բանմամբ:

Պարբե­րա­կա­նը հիշեցրել է, որ օգոստո­սի 8‑ին Վաշինգտո­նում կայա­ցած խաղա­ղության գագաթնա­ժո­ղո­վում ԱՄՆ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփը գովա­բա­նել է Փաշինյա­նի քաջությունը: 30 տարի տևած դաժան հակա­մարտությունից հետո Ադրբե­ջա­նի հետ խաղա­ղության հասնե­լը հատկա­պես մարտա­դաշտում Բաքվի հաղթա­նա­կից հետո քաղա­քա­կա­նա­պես մարտահրա­վեր է եղել: Նշվում է, որ եթե Վաշինգտո­նը ցանկա­նում է ապա­հո­վել այս խաղա­ղությունը, ապա պետք է նաև ապա­հո­վի Փաշինյա­նի քաղա­քա­կան գոյատև­ումը:

«Չնա­յած նրան, որ ՀՀ վարչա­պե­տը մնում է Հայաստա­նի՝ ամե­նա­մեծ ճանա­չում ունե­ցող քաղա­քա­կան գործի­չը, կա հիասթա­փության ալիք:

Միացյալ Նահանգնե­րը կարող է օգնել Փաշինյա­նին ապա­ցուցել, որ իր քաղա­քա­կա­նությունը իրա­կան օգուտներ է բերում: Հայաստա­նի «Խաղա­ղության խաչմե­րուկ» նախա­ձեռնության և դրա ծաղկող արհեստա­կան բանա­կա­նության ոլորտի ռազմա­վա­րա­կան ներդրումնե­րը կարող են խթա­նել տնտե­սությունը, ստեղծել աշխա­տա­տե­ղեր և ամրապնդել Հայաստա­նի դերը՝ որպես հիմնա­կան տարանցիկ հանգույց: Վաշինգտո­նը պետք է նաև դիմադրի լավ ֆինանսա­վորվող սփյուռքի խմբե­րի ճնշմա­նը, ինչպի­սին է Ամե­րի­կա­յի Հայ դատի կոմի­տեն (ANCA), որոնք դեմ են խաղա­ղությա­նը, չնա­յած չեն զգա­ցել վերսկսված պատե­րազմի հետև­անքնե­րը»,- գրում է NationalInterest‑ը:

Միա­ժա­մա­նակ նշվում է, որ Հայաստա­նը սկսում է տեսնել իր խաղա­ղության ջանքե­րի առա­ջին շոշա­փե­լի պտուղնե­րը:

Մասնա­վո­րա­պես, այս շաբաթ Ադրբե­ջա­նը հայտա­րա­րել է Հայաստան ապրանքնե­րի տարանցման թույլտվության մասին, և ղազա­խա­կան ցորե­նի առա­ջին խմբա­քա­նա­կը շուտով կանցնի Ադրբե­ջա­նի տարածքով. սա համեստ, բայց խորհրդանշա­կա­նո­րեն կարև­որ քայլ է դեպի տարա­ծաշրջա­նա­յին տնտե­սա­կան ինտեգրա­ցիա։

Հայաստա­նի դերը որպես տարանցիկ հանգույց ուղղա­կիո­րեն կապված է ԱՄՆ շահե­րի հետ: «Միջին միջանցքը»՝ Արև­ելյան Ասիա­յից դեպի Եվրո­պա կարև­որ ցամա­քա­յին առևտրա­յին ուղին, որը շրջանցում է Ռուսաստա­նը և Իրա­նը, ներկա­յումս անցնում է Ադրբե­ջա­նի, Վրաստա­նի և Թուրքիա­յի միջով: Այնուա­մե­նայնիվ, Վրաստա­նի կողմնո­րո­շումը դեպի Մոսկվա իշխող «Վրա­ցա­կան երա­զանք» կուսակցության օրոք կասկա­ծի տակ է դնում դրա հուսա­լիությունը: Հայաստա­նը կարող է դառնալ կարև­որ այլընտրանք։

Պարբե­րա­կա­նը վերլուծել է, որ Փաշինյա­նը կանխա­տե­սել էր սա, երբ 2023 թվա­կա­նի հոկտեմբե­րին մեկնարկել էր «Խաղա­ղության խաչմե­րուկ» նախա­ձեռնությունը՝ ներկա­յացնե­լով Հայաստա­նը որպես տարա­ծաշրջա­նում կապող օղակ երկա­թուղի­նե­րի, մայրուղի­նե­րի, խողո­վա­կա­շա­րե­րի և էլեկտրա­հա­ղորդման գծե­րի վերա­կանգնման միջո­ցով:

Տասնամյակներ շարունակ Հայաստա­նի տարա­ծաշրջա­նա­յին մեկուսա­ցումը պայմա­նա­վորված էր Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի հետ փակ սահմաննե­րով ղարա­բաղյան հակա­մարտության պատճա­ռով: Այժմ խաղա­ղության համա­ձայնագրի շնորհիվ, որը շուտով կարող է վերա­բա­ցել այս սահմաննե­րը, Հայաստանն ունի եզա­կի հնա­րա­վո­րություն՝ դառնա­լու Արև­ելքի և Արևմուտքի միջև կարև­ո­րա­գույն տարանցիկ հանգույց, հատկա­պես այն պատճա­ռով, որ Ռուսաստա­նի, Իրա­նի և Կարմիր ծովի միջով անցնող երթուղի­նե­րը դառնում են պակաս կայուն համաշխարհա­յին հակա­մարտություննե­րի պատճա­ռով։

«Այնուա­մե­նայնիվ, Մոսկվան, հավա­նա­բար, չի մնա անտեսված։ Ռուսաստա­նի դեսպան Սերգեյ Կոպիրկի­նը անկեղծո­րեն հայտա­րա­րել է, որ «Ռուսաստա­նը ոչ միայն չի հեռա­նում Հարա­վա­յին Կովկա­սից, այլև չի թուլացնում իր ուշադրությունը տարա­ծաշրջա­նում տիրող իրա­վի­ճա­կի կամ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության հետ՝ որպես եղբայրա­կան և դաշնա­կից երկրի», և որ Շիրա­կում գտնվող 102-րդ ռուսա­կան ռազմա­բա­զան «Հայաստա­նի անվտանգության կարև­ո­րա­գույն հենասյունն է»։ Ռուսաստա­նի համար Հայաստա­նը վաղուց է եղել իր տիրույթի մաս, և Կրեմլը չի զիջի իր ազդե­ցությունը առանց դիմադրության։

Ռուսա­հայ օլի­գարխ Սամվել Կարա­պետյանն արդեն ձերբա­կալվել է հեղաշրջում կազմա­կերպե­լու մեղադրանքով, մինչդեռ Հայ առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու բարձրաստի­ճան անդամնե­րը բացա­հայտո­րեն պաշտպա­նում են Փաշինյա­նի կառա­վա­րության տապա­լումը: Նախկին նախա­գահ Ռոբերտ Քոչարյա­նը, որը Ռուսաստա­նի հետ Հայաստա­նի ինտեգրման կողմնա­կից է, դարձել է նրա ամե­նաաղմկոտ քննա­դատնե­րից մեկը՝ կանգնե­լով եկե­ղե­ցու և Կարա­պետյա­նի կողքին: Կրեմլի քարո­զիչնե­րը, ինչպի­սիք են Մարգա­րի­տա Սիմոնյա­նը և Վլա­դի­միր Սոլովյո­վը, բացա­հայտո­րեն կոչ են անում Փաշինյա­նին հրա­ժա­րա­կան տալ, իսկ Ռուսաստա­նին՝ պաշտպա­նել սա:

Փաշինյա­նի թուլա­ցող քաղա­քա­կան հենա­րա­նը սրում է սպառնա­լի­քը: Իշխող կուսակցության վարկա­նի­շը այժմ թուլա­ցել է 2018 թվա­կա­նի էյֆո­րիա­յի ֆոնին, երբ այն վայե­լում էր 82% աջակցություն: 2020 թվա­կա­նի երկրորդ Ղարա­բաղյան պատե­րազմը շրջա­դարձա­յին կետ հանդի­սա­ցավ. Ադրբե­ջա­նի կողմից Ղարա­բա­ղի մեծ մասի գրա­վումը զանգվա­ծա­յին բողո­քի ցույցեր առա­ջացրեց, որոնց ժամա­նակ ցուցա­րարնե­րը Փաշինյա­նին դավա­ճան անվա­նե­ցին: 2023 թվա­կա­նին Ադրբե­ջա­նի կողմից մնա­ցած անկլավնե­րի գրա­վումը հանգեցրեց ղարա­բաղցի­նե­րի զանգվա­ծա­յին արտա­գաղթի, ինչը Փաշինյա­նին ևս մեկ ծանր հարված հասցրեց: Անցյալ տարի եկե­ղե­ցին մոբի­լի­զացվեց նրա դեմ, ինչը հանգեցրեց բազմա­թիվ ցույցե­րի Երև­ա­նում»,- նշում է ամե­րիկյան պարբե­րա­կա­նը:

Հրա­պա­րակման հեղի­նա­կը նաև հայտնել է, թե իր հերթին Ռուսաստա­նը, որը մի ժամա­նակ համարվում էր Հայաստա­նի անփո­խա­րի­նե­լի դաշնա­կի­ցը, հանրա­յին վստա­հության կտրուկ անկում է ապրել։ 2019 թվա­կա­նին հայե­րի 93%-ը Երև­ա­նի և Մոսկվա­յի միջև հարա­բե­րություննե­րը գնա­հա­տել է որպես «լավ»։ 2024 թվա­կա­նի սեպտեմբե­րին այս ցուցա­նի­շը նվա­զել էր մինչև ընդա­մե­նը 35%, շատե­րը կարծում էին, որ Ռուսաստա­նը դավա­ճա­նել է Հայաստա­նին ղարա­բաղյան հակա­մարտության ժամա­նակ։ Քոչարյա­նը և նրա նման ռուսա­մետ գործիչներն ավե­լի վատ վիճա­կում են. նրա հավա­նության վարկա­նիշն այժմ կազմում է ընդա­մե­նը 2%։

«Ռուսաստա­նը կարող է թուլա­ցած լինել, բայց եթե Մոսկվան հաջո­ղության հասնի Փաշինյա­նին հեռացնե­լու հարցում, այն, հավա­նա­բար, կօգտա­գործի հայե­րի դժգո­հությունն ու ազգայնա­կա­նությունը՝ Ադրբե­ջա­նի հետ հակա­մարտությունը վերսկսե­լու համար՝ օգտա­գործե­լով անկա­յունությունը՝ երկու կողմե­րին միմյանց դեմ հանե­լու և նրանց ռուսա­կան ազդե­ցությունից կախված պահե­լու համար, ինչպես մի ժամա­նակ Ղարա­բա­ղի դեպքում էր:

Փաշինյա­նին հաջո­ղության հասնե­լուն օգնե­լը Վաշինգտո­նի համար միայն առաջնորդի գոյատևման հարց չէ, այլ ապա­ցույց այն բանի, որ խաղա­ղությունն ու ինքնիշխա­նությունը կարող են համա­կե­ցություն ունե­նալ հետխորհրդա­յին տարածքում: Հայաստա­նի ապա­գան և, հնա­րա­վոր է, Հարա­վա­յին Կովկա­սի կայունությունը կախված են դրա­նից,- եզրա­փա­կել է հրա­պա­րակման հեղի­նա­կը՝ Ջոզեֆ Էփշտեյնը:

Աղբյուրը՝ https://zarkerak.am/show/139972