Կամ Բոլո­րը, Կամ՝ Ոչ Ոք

Հայաստա­նի կողմից որևէ դատա­կան որո­շում չի բեկանվել, մինչդեռ այս դեպքում գործ ունենք Ալիևի կողմից իր իսկ դատա­րա­նի վճի­ռը չեղարկե­լու հետ։ Սա քաղա­քա­կան կարև­որ գործիք է Հայաստա­նի ձեռքին՝ Սիրիա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րի և այնտե­ղի հայ համայնքի անվտանգության հարցում։

Վահրամ Աթա­նեսյան

Civic News‑ը զրուցել է Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան և արտա­քին մարտահրավերները,անդրադարձ է կատարվել ադրբե­ջա­նա­կան գերությունից չորս հայրե­նա­կիցնե­րի վերա­դարձին և դրա շուրջ ստեղծված շահարկումներին։Աթանեսյանը քննա­դա­տում է ընդդի­մության այն թեզե­րը, թե այս գործընթա­ցը նախընտրա­կան քայլ է, և փաստում է, որ գերի­նե­րի ազատ արձա­կումը վկա­յում է կարգա­վորման գործընթա­ցի հնա­րա­վո­րության մասին։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ տարի­ներ շարունակ գերի­նե­րի կամ բռնությամբ պահվող անձանց հայրե­նա­դարձության թեման Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան կյանքում օգտա­գործվել է որպես սուր քաղա­քա­կան գործիք։ Նրա խոսքով՝ վերջին իրա­դարձությունից հետո որոշ ուժեր սկսե­ցին քարոզչություն, թե իբր չորս անձանց վերա­դարձը Ադրբե­ջա­նի կողմից Հայաստա­նի նախընտրա­կան գործընթացնե­րի վրա ազդե­լու քայլ է և, այսպես ասած, «հաղթա­թուղթ» է գործող իշխա­նության և վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի համար։

Աթա­նեսյա­նը ասաց, որ ուշագրավ է այն հանգա­մանքը, որ նման քննա­դա­տություններ հնչում են նաև հենց Բաքվում, սակայն հակա­ռակ ուղղությամբ․ այնտեղ պնդում են, որ մարդիկ, որոնք պայքա­րել են Ադրբե­ջա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության վերա­կանգնման համար, շարունա­կում են մնալ բանտե­րում, մինչդեռ հայե­րին ազա­տություն է շնորհվում։ Նա դիտարկում է, որ դժվար է ասել՝ սա պատա­հա­կան զուգադիպությո՞ւնէ, թե՞ ընդհա­նուր ուղղորդված քարոզչություն երրորդ ուժե­րի կողմից։

Հրա­պա­րա­կա­խո­սը հիշեցրեց, որ տարի­ներ շարունակ թե՛ խորհրդա­րա­նա­կան, թե՛ արտա­խորհրդա­րա­նա­կան ընդդի­մությունը քարո­զել է այն թեզը, որ գերի­նե­րի վերա­դարձը հնա­րա­վոր կլի­նի միայն իշխա­նա­փո­խությունից հետո, քանի որ գործող վարչա­պե­տը, իրենց ձևա­կերպմամբ, «թույլ բանակցող» է։ Նրա կարծի­քով՝ չորս անձանց հայրե­նա­դարձությունը կոտրում է այդ խոսույթը, հատկա­պես հաշվի առնե­լով, որ նրանց թվում կան անձինք, որոնց նկատմամբ Ադրբե­ջա­նի հետաքրքրությունը չափա­զանց մեծ էր և որոնց դատավճիռնե­րը կարող էին օգտա­գործվել Հայաստա­նի դեմ։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ միջին վիճա­կագրա­կան քաղա­քա­ցու համար սա նշա­նա­կում է, որ գործող իշխա­նությունը կարո­ղա­նում է Ալիևի հետ բանակցություննե­րում հասնել որո­շա­կի արդյունքնե­րի, հատկա­պես՝ հանրության համար չափա­զանց զգա­յուն հարցում։ Նա կարծում է, որ այս ֆոնին որոշ մարդիկ կարող են նաև հույս ունե­նալ, որ ապա­գա­յում հնա­րա­վոր կլի­նի նաև այլ անձանց հայրե­նա­դարձություն։

Աթա­նեսյա­նը ընդգծեց, որ ընդդի­մա­դիր շրջա­նակնե­րին սպա­սարկող լրատվա­մի­ջոցնե­րը երկար ժամա­նակ օգտա­գործել են այն խոսույթը, թե Բաքվի բանտե­րում գտնվում են Նիկոլ Փաշինյա­նի քաղա­քա­կան մրցա­կիցնե­րը, և նա շահագրգռված չէ նրանց վերա­դարձով։ Սակայն, նրա խոսքով, հայրե­նա­դարձված անձանց և նրանց հարա­զատնե­րի առա­ջին արձա­գանքնե­րը ցույց են տալիս, որ նրանք բարձր են գնա­հա­տում Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի դերա­կա­տա­րումը իրենց ազա­տության հարցում, ինչի արդյունքում այս խոսույթը ևս խախտվում է։

Հրա­պա­րա­կա­խո­սը նշեց, որ ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րը փաստա­ցի մեկնարկել է, և ընդդի­մությունը հայտնվել է դիվի­դենդներ կորցնե­լու իրա­վի­ճա­կում։ Նրա կարծի­քով՝ պատա­հա­կան չէ, որ որոշ ընդդի­մա­դիր գործիչներ առա­ջարկում են «սառեցնել» գերի­նե­րի վերա­դարձի թեման, որպեսզի այն չօգտա­գործվի ոչ իշխա­նության, ոչ ընդդի­մության կողմից։ Սակայն Աթա­նեսյա­նը կարծում է, որ մեկ խոսույթ սառեցնե­լը արդյունա­վետ չի կարող լինել, եթե մյուս բոլոր զգա­յուն խոսույթնե­րը չեն սառեցվում՝ սկսած Արցա­խի հանձնման մասին մեղադրանքնե­րից մինչև 2022 թվա­կա­նի հայտա­րա­րություննե­րը։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ընդգծեց, որ չորս անձանց հայրե­նա­դարձությունը ոչ միայն կոնկրետ դեպք է, այլև ցույց է տալիս խնդրի լուծման հնա­րա­վո­րությունը, որը քաղա­քա­կան մեծ ռեսուրս է և կարև­որ հեռանկար է խոստա­նում թե՛ տվյալ ընտա­նիքնե­րի, թե՛ ամբողջ հայ ժողովրդի համար։ Նա նշեց, որ սա նաև խոսում է հայ-ադրբե­ջա­նա­կան կարգա­վորման գործընթա­ցում որո­շա­կի կանխա­տե­սե­լիության մասին, ինչը հակա­սում է այն թեզին, թե խոսքը ընդա­մե­նը ոչինչ չերաշխա­վո­րող թղթի մասին է։

Անդրա­դառնա­լով սիրիա­ցի վարձկաննե­րի փոխանցման թեմա­յին՝ Աթա­նեսյա­նը պարզա­բա­նեց, որ իրա­վա­բա­նո­րեն նրանք չեն ազատ արձակվել, այլ իրենց պատժի մնա­ցած մասը կրե­լու են իրենց քաղա­քա­ցիության երկրում։ Նա նշեց, որ Հայաստա­նի կողմից որևէ դատա­կան որո­շում չի բեկանվել, մինչդեռ այս դեպքում գործ ունենք Ալիևի կողմից իր իսկ դատա­րա­նի վճի­ռը չեղարկե­լու հետ։ Նրա կարծի­քով՝ սա քաղա­քա­կան կարև­որ գործիք է Հայաստա­նի ձեռքին՝ Սիրիա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րի և այնտե­ղի հայ համայնքի անվտանգության հարցում։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը շեշտեց, որ սխալ է այս երկու գործընթացնե­րը կապել իրար հետ, քանի որ նման խոսույթը, ուզենք թե չուզենք, ամրապնդում է Իլհամ Ալիևի դիրքե­րը՝ թե՛ ներքին, թե՛ արտա­քին հարթա­կում։ Նա ասաց, որ եթե խոսվում է «փոխա­նակման» մասին, ապա առա­ջա­նում են լուրջ տրա­մա­բա­նա­կան հակա­սություններ՝ ինչու չորս հոգու դիմաց ազատ չեն արձակվել ավե­լի շատ անձինք կամ ինչու չեն վերա­դարձվել այլ կոնկրետ դեմքեր։

Խոսե­լով Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի ռազմա­քա­ղա­քա­կան ղեկա­վա­րության մասին՝ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ նրանց ազատ արձա­կումը կարող է լինել միայն լրջա­գույն քաղա­քա­կան համա­ձայնության արդյունք կամ դատա­կան գործընթացնե­րի ավարտից հետո՝ հաստատված ինստի­տուցիո­նալ խաղա­ղության պայմաննե­րում։ Նրա խոսքով՝ այլ իրա­տե­սա­կան տարբե­րակ այս պահին չի տեսնում։

Աթա­նեսյա­նը դիտարկում է, որ խաղա­ղության գործընթա­ցի մեկնարկից ի վեր ընդդի­մությունը պնդում էր, թե խաղա­ղություն չի կարող լինել, քանի դեռ Բաքվի բանտե­րում հայեր կան, սակայն այժմ, երբ գործընթա­ցը շարժվել է և որոշ մարդիկ վերա­դարձել են, ընդդի­մության փաստարկնե­րի դաշտը նեղա­նում է։ Նա կարծում է, որ հանրությունն արդեն ընդդի­մությունից պահանջում է ոչ թե միայն մերժում, այլ հստակ քաղա­քա­կան ծրա­գիր և այլընտրանք։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ընդգծեց, որ քաղա­քա­կան վերա­բերմունքը ձևա­վորվում է ոչ թե պահի քարոզչա­կան սկանդալնե­րով, այլ հստակ քաղա­քա­կան պլատֆորմնե­րով։ Նրա խոսքով՝ այսօր Հայաստա­նի քաղա­քա­ցուն հիմնա­կա­նում հետաքրքրում են խաղա­ղությունն ու սեփա­կան բարե­կե­ցությունը, և հենց այս երկու գործոննե­րի շուրջ էլ ձևա­վորվում են հանրա­յին տրա­մադրություննե­րը։

Անդրա­դառնա­լով ԱՄՆ-Հայաստան համա­տեղ հայտա­րա­րությա­նը և «TRIPP» ծրագրին՝ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ փաստա­թուղթը հստակ ընդգծում է Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությունը և որևէ արտա­տա­րածքա­յին միջանցքի տրա­մադրում չի ենթադրում։ Նա կարև­ո­րեց, որ ծրա­գի­րը կյանքի է կոչվում ԱՄՆ‑ի հետ համա­տեղ ձեռնարկության միջո­ցով, որտեղ ներդրումնե­րի հիմնա­կան բեռը կրում է ամե­րիկյան կողմը, իսկ Հայաստա­նը ստա­նում է շահույթի զգա­լի մասնա­բա­ժին։ Իրա­տե­սա­կան է խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրումը 2026 թվա­կա­նի ընթացքում՝ հավա­նա­բար ընտրություննե­րից հետո, և հույս հայտնեց, որ ստեղծված իրա­վի­ճա­կում Իլհամ Ալիևը կգտնվի ավե­լի ընկա­լունակ Թուրքիա­յի դիրքո­րոշման հանդեպ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝