Դեպի Իրա­կան Անկա­խություն

Սա ուղերձ է թե՛ ներսին, թե՛ դրսին՝ հատկա­պես այն ֆոնին, երբ տարի­ներ շարունակ Հայաստա­նին փորձել են ներկա­յացնել որպես սուբյեկտ, որը ստիպված է զիջել վերահսկո­ղություն հանուն «խաղա­ղության»։

Մկրտիչ Իսրա­յելյան

Երեկ Վաշինգտո­նում, ՀՀ արտա­քին գործե­րի նախա­րա­րի և ԱՄՆ պետքարտուղա­րի միջև ստո­րագրված «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգա­յին խաղա­ղության և բարգա­վաճման» (ԹՐԻՓՓ) նախագծի‘ Հայաստան-ԱՄՆ իրա­կա­նացման շրջա­նա­կի վերա­բերյալ համա­տեղ հայտա­րա­րությունը‘ հերթա­կան դիվա­նա­գի­տա­կան արա­րո­ղություն չէր։ Այն փաստա­թուղթ է, որը ազդա­րա­րում է Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության որա­կա­կան փոփո­խություն և տարա­ծաշրջա­նա­յին նոր դերա­կա­տա­րություն։

Տարի­ներ շարունակ Հայաստա­նը գոյատև­ել է սահմա­նա­փակ դաշնակցա­յին մոդե­լի մեջ՝ կախված լինե­լով մեկ ուժից, որը խոստա­նում էր անվտանգություն, բայց իրա­կա­նում թողեց երկի­րը խոցե­լի և մեկուսա­ցած։ Վաշինգտո­նում հնչած հայտա­րա­րությունը հենց այդ փակ շրջա­նից դուրս գալու փորձ է։

Ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րություն՝ ոչ թե ձևա­կան, այլ բովանդա­կա­յին

Հայաստան–ԱՄՆ հարա­բե­րություննե­րի բարձրա­ցումը ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րության մակարդա­կի կարև­որ է ոչ թե ձևա­կերպմամբ, այլ բովանդա­կությամբ։ ԱՄՆ‑ը առա­ջին անգամ բաց տեքստով դիրքա­վորվում է որպես տարա­ծաշրջա­նա­յին խաղա­ղության և հաղորդակցություննե­րի բացման հիմնա­կան հովա­նա­վոր։ Սա նշա­նա­կում է, որ Հարա­վա­յին Կովկա­սում գործընթացներն այլևս չեն սահմա­նա­փակվե­լու միայն փակ տարա­ծաշրջա­նա­յին գործարքնե­րով։

Հայաստա­նի համար սա հնա­րա­վո­րություն է՝ դուրս գալու «բուֆե­րա­յին պետության» դերից և դառնա­լու ինքնուրույն սուբյեկտ, որի նկատմամբ կա միջազգա­յին հետաքրքրություն և պատասխա­նատվություն։

Տնտե­սա­կան տրա­մա­բա­նություն՝ քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություննե­րի փոխա­րեն

Հայտա­րա­րության առանցքա­յին հատվածնե­րից մեկն այն է, որ Հայաստա­նը դիտարկվում է որպես տարանցիկ և տնտե­սա­կան հանգույց։ Սա քաղա­քա­կան հռե­տո­րա­բա­նություն չէ, այլ հստակ տնտե­սա­կան տրա­մա­բա­նություն․ ճանա­պարհներ, երկա­թուղի­ներ, էներգե­տիկ և թվա­յին ենթա­կա­ռուցվածքներ։

Եթե այս ծրագրե­րը կյանքի կոչվեն, ինչի հավա­նա­կա­նությունը մեծ է, ապա Հայաստա­նը կստա­նա ոչ միայն ներդրումներ, այլ նաև նոր աշխա­տա­տե­ղեր, համա­տեղ ձեռնարկություններ և տեխնո­լո­գիա­կան նոր հնա­րա­վո­րություններ։ Սա այն մոդելն է, որով փոքր երկրնե­րը դառնում են կարև­որ ոչ թե տարածքով, այլ գործա­ռույթով։

Ինքնիշխա­նության շեշտադրումը՝ ոչ պատա­հա­կան

Կարև­ո­րա­գույն շեշտադրումնե­րից մեկն այն է, որ բոլոր գործընթացնե­րը տեղի են ունե­նա­լու Հայաստա­նի լիա­կա­տար ինքնիշխա­նության, սահմա­նա­յին և մաքսա­յին վերահսկո­ղության ներքո։ Սա ուղերձ է թե՛ ներսին, թե՛ դրսին՝ հատկա­պես այն ֆոնին, երբ տարի­ներ շարունակ Հայաստա­նին փորձել են ներկա­յացնել որպես սուբյեկտ, որը ստիպված է զիջել վերահսկո­ղություն հանուն «խաղա­ղության»։

Այս հայտա­րա­րությամբ պաշտո­նա­պես ամրագրվում է, որ հաղորդակցություննե­րի բացումը չի նշա­նա­կում պետա­կան ֆունկցիա­նե­րի կորուստ։

Անվտանգություն՝ միջազգա­յին ներգրավվա­ծության միջո­ցով

Հայաստա­նի անվտանգության ամրապնդումը այս անգամ առա­ջարկվում է ոչ թե մեկ ուժի հովա­նու տակ փակվե­լով, այլ միջազգա­յին ներգրավվա­ծության միջո­ցով։ Սա նվա­զեցնում է տարա­ծաշրջա­նա­յին շանտա­ժի հնա­րա­վո­րությունը և բարձրացնում է ցանկա­ցած ագրե­սիվ գործո­ղության քաղա­քա­կան գինը։Միևնույն ժամա­նակ, թուլա­նում է կախվա­ծությունը մեկ կենտրո­նից և ուժե­ղա­նում է բազմա­վեկտոր քաղա­քա­կա­նությունը։

Վաշինգտո­նում ստո­րագրված համա­տեղ հայտա­րա­րությունը դեռ ճանա­պարհի սկիզբն է, ոչ վերջնա­կան արդյունքը։ Սակայն այն արդեն իսկ արձա­նագրում է մի բան՝ Հայաստա­նը փորձում է վերա­դառնալ միջազգա­յին քաղա­քա­կա­նության ակտիվ քարտեզ՝ որպես գործընկեր, ոչ թե խնդրա­հա­րույց տարածք։

Հաջո­ղությունը կախված կլի­նի նրա­նից, թե որքան հետև­ո­ղա­կան և սառը հաշվարկով կկա­րո­ղա­նա Հայաստա­նը իրացնել բացվող հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Բայց մեկ բան ակնհայտ է․ երեկ Վաշինգտո­նում բացվեց մի դուռ, որը երկար ժամա­նակ փակ էր։

Մկրտիչ Իսրա­յելյան

Աղբյուրը՝  https://zarkerak.am/show/144723