Մեր ազգային պառակտման հանցագործության համար պատասխանատու են պարսիկներն ու ռուսները։Ցավոք, այս հավակնությունը չի կիսվում նրանց կողմից, ում համար ինքնիշխանությունից հրաժարվելը ոչ միայն անխուսափելի, այլև ցանկալի է՝ եթե այն բավարարում է որոշ մասնավոր շահեր։ Նրանց համար Հայաստանը դատապարտված է մնալ կայսրության մի նահանգ, իսկ հայերի միակ ճակատագիրը՝ ծառայել նրան։
—————————
Ալեքսանդր Արմեն Գույումճյան
Կրկին ժողովուրդ կառուցող դառնալը այն մեծ մարտահրավերն է, որը կանգնած է հայերի առջև։ Սակայն այդ որակը վերականգնելու ցանկությունն արդեն ինքնին նշանակում է ընդունել, որ մենք այլևս այն ժողովուրդը չենք, որը եղել ենք։ Այդ հատկությունը, որն այդքան վերագրվում էր մեր նախնիներին, պատմության ինչ-որ պահի կորսվել է։
Հայ շինարարները երբեք կասկածի տակ չեն դրել իրենց ընտրած ուղղությունը կամ ճակատագիրը։ Նրանց մեջ բնակվող հավակնությունը նրանց գոյության պայմանն էր, իսկ պատասխանատվության զգացումը՝ հաջողության բանալին։ Նրանց ժառանգության մեջ են քաղաքներ ու թագավորություններ՝ ընդհուպ մինչև Տիգրան Մեծի կայսրությունը, բերդեր ու ամրոցներ, եկեղեցիներ ու տաճարներ՝ անցյալի մեծության բազմաթիվ վկայություններ, որոնք արմատավորված են հին և միջնադարյան պատմության մեջ և ժառանգվել են մարդկությանը։ Ավելին՝ ստեղծագործական յուրահատկություն՝ սեփական լեզվով ու այբուբենով, հեթանոսական, ապաքրիստոնեական հավատքով, որը, երբ մարմնավորվում և ամբողջապես ապրեցվում է, ներշնչում է լավագույնը։
Ե՞րբ դադարեցինք լինել շինարարներ։ Թող այդհարցին պատասխանեն պատմաբանները, սակայն ընդունենք, որ Օսմանյան, Պարսկական և Ռուսական կայսրություններին ավելի քան վեց դար ենթարկված լինելը խորը վնաս է հասցրել մեր ազգային համախմբվածությանը։ Եթե ցանկանում ենք վերագտնել այդ որակը, որը ենթադրաբար մեր ինքնության նշաններից մեկն է, ապա պետք է վերադառնանք հավաքական հավակնությանը։ Ամենագեղեցիկն ու ամենահրատապը կլիներ՝ դառնալ ինքնիշխան հայկական պետության շինարարները, որպեսզի այլևս չվտանգենք պատմությունից դուրս մնալը։
Ցավոք, այս հավակնությունը չի կիսվում նրանց կողմից, ում համար ինքնիշխանությունից հրաժարվելը ոչ միայն անխուսափելի, այլև ցանկալի է՝ եթե այն բավարարում է որոշ մասնավոր շահեր։ Նրանց համար Հայաստանը դատապարտված է մնալ կայսրության մի նահանգ, իսկ հայերի միակ ճակատագիրը՝ ծառայել նրան։ Նրանց միավորում է Ռուսաստանի հանդեպ հավատարմությունը, որը բացահայտ դրսևորվում է՝ Ռոբերտ Քոչարյանից մինչև Սերժ Սարգսյան, ՀՅԴ-ից մինչև Սամվել Կարապետյան, չմոռանալով նաև Կաթողիկոսին(որին չպետք է շփոթել Հայ Եկեղեցու հետ)։Հայաստանի միակ կոչումը, ըստ նրանց, Ռուսաստանի և Բելառուսի հետ Միությանը միանալն է՝ թուրք-ադրբեջանական սպառնալիքի դեմ ներկայացվող «պաշտպանիչ վահանով», իսկ ինքնությունը կրճատվում է բանահյուսական պետության մակարդակի։
Նրանց համար պատմության դասերը նշանակություն չունեն, քանի որ նրանք այն վերաշարադրում և վերանայում են՝ անտեսելով բազմակի լքումները, դավաճանությունները և թշնամու հետ կնքված գաղտնի պայմանավորվածությունները, որոնց արդյունքում հայերը դարձան կարգավորման փոփոխական և զոհաբերվեցին ռուս-թուրք-ադրբեջանական շահերի զոհասեղանին։
Նրանց պատկերացմամբ՝ Հայաստանի գաղութացումը այլընտրանք չունի, իսկ ժողովուրդը պետք է վախեցվի՝ ընդունելու գինը՝ նոր ժողովրդագրական արյունահոսություն և վերածնվող տնտեսության բռնագրավում, որը կանցնի«բարեկամ ուժի» վերահսկողության տակ։ Բանակի արդիականացումը կհետաձգվի, քանի որ կայսրությունը կպաշտպանի իր հպատակներին՝ հնազանդության դիմաց։ Իսկ համակարգային կոռուպցիան, որը քայքայում է պետությունը և ոչնչացնում ինքնիշխանությունը, նրանց օրոք միայն կծաղկի, քանի որ հենց նրանք են դրա հիմնական շահառուները։
Այդ դեպքում ինչպե՞ս են այս Հայաստանի գերեզմանափորները մտադիր վաճառել մեզ ապագա չունեցող այս «ապագան» և ստիպել կուլ տալ երջանիկ վասալացման հաբը։ Նրանք իրենց քաղաքական ծրագրի մահաբեր դատարկությունը ծածկում են գործող հայկական իշխանությունների հանդեպ համակարգային հարձակումներով՝ ամենադաժան զրպարտության քողի տակ՝ մեղադրելով նրանց «դավաճանության» մեջ բոլոր հնարավոր ձևերով։
Եվ եկեք հիշեցնենք նրանց իրական փորձը այս հարցում։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը դավաճանության մեջ մեղադրվեց այն բանի համար, որ պատերազմի հաղթանակից հետո առաջարկում էր խաղաղության համաձայնագիր Ադրբեջանի հետ, որը Ղարաբաղին ապահովում էր իրավական և քաղաքական գոյության և ապագայի մի շրջանակ, անհամեմատ ավելի նախանձելի, քան այն, ինչ նա ի վերջո ունեցավ։ Հրանտ Դինքն արժանացավ նույն անպատվությանը՝ մեղադրվելով Թուրքիայի պետական գործակալ լինելու մեջ, քանի որ նա դեմ էր Ֆրանսիայում Ցեղասպանության ժխտման քրեականացման օրենքի ընդունմանը, որն իր հերթին Թուրքիայում կարող էր հանգեցնել ազատազրկման՝ Քրեական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածով, պարզապես 1915 թվականի հայերի ցեղասպանության մասին խոսելու համար։
Այսօր նույն ձայները մեղադրում են Նիկոլ Փաշինյանին Արցախը «հանձնելու» մեջ՝ մոռանալով, որ Հայաստանը 2020-ին պատերազմեց այն պաշտպանելու համար, զոհաբերեց հազարավոր իր զավակների կյանքը մի պատերազմում, որն ի վերջո պարտվեց և բացահայտեց հայկական բանակի տեխնոլոգիական հետընթացը, նրա անկարողությունը պաշտպանել Արցախը և սեփական սահմանների ծայրահեղ խոցելիությունը։
2025 թվականի օգոստոսի 8‑ին Վաշինգտոնում ստորագրված համաձայնագրերը որոշ մեկնաբանների համար առիթ դարձան ընդդիմախոսին «նացիստացնելու»։ Փաստերի և խստության փոխարեն գործի դրվեցին անհամարժեք դատողություններ ու դատավճռային ձևակերպումներ։ Դեռ չհրապարակված, հազիվ հայտարարված համաձայնագրերը անմիջապես անվանվեցին «Նոր Մյունխենյան համաձայնագրեր», իսկ Նիկոլ Փաշինյանը՝ նույնացվեց մարշալ Պետենի հետ և անբողոք դատապարտվեց «իրապաշտական դավաճանության» համար՝ մի «քաջ» կեղծ անվանստորագրությամբ։
Չթերագնահատելով միջազգային և տարածաշրջանային համատեքստի անկայունությունը՝ արդյո՞ք կարելի է լրջորեն անտեսել պատերազմական լարվածության նվազման իրականությունը և հռետորաբանության փոփոխությունը, որոնք, թեկուզ մասամբ, վկայում են խաղաղության գործընթացի մասին, որքան էլ դեռ շատ բան կա անելու, առաջին հերթին՝ փոխադարձ վստահությունը վերականգնելու հարցում։
Ինչո՞ւ այս քննադատական միտքերը չեն կարողանում ընդունել, որ «Թրամփի ճանապարհը» հայկական իրավազորության ներքո է և ոչ թե արտատարածքային միջանցք, և որ այն պանթուրքիզմի հաղթական խորհրդանիշ չէ։ Արդյո՞ք այդքան դժվար է արձանագրել, որ հաջողության դեպքում Վաշինգտոնի համաձայնագրերը կփոխեն Հայաստանի աշխարհաքաղաքական կարգավիճակը՝ նրան դուրս բերելով տարածաշրջանային փակուղուց և դարձնելով միջազգային տարանցման երկիր, ինչը կուժեղացնի նրա ռազմավարական նշանակությունն ու անվտանգությունը։
Արդյո՞ք այդքան ցավոտ է ընդունել, որ Հայաստանը կարող է իր տեղն ու դերը կառուցել միջազգային առևտրում՝ այսպես կոչված Միջին միջանցքի սրտում՝ Չինաստանը, Կենտրոնական Ասիան և Եվրոպան Հարավային Կովկասով կապող այլընտրանքային երթուղում, որից Երևանը մինչ այժմ դուրս էր մղված Բաքու-Թբիլիսի-Բաթում առանցքով։ Եվ հիշել, որ այս ճանապարհը կլրացնի Հնդկաստանից և Իրանից եկող ուղին, որն արդեն անցնում է Հայաստանի տարածքով՝ երկիրը դարձնելով խաչմերուկ պետություն։
Իսկ ի՞նչ են նրանք առաջարկում փոխարենը։ Ոչինչ։ Հայաստանի համար ի՞նչ ապագա նախագիծ ունեն։ Ոչ մեկը, բացի 2020 թվականի նոյեմբերի 9‑ի հրադադարի միակ պահպանված կետը կյանքի կոչելուց, որը նախկինում ներկայացվում էր որպես վարչապետի կապիտուլյացիա, բայց այժմ արժանանում է նրանց համակրանքին, քանի որ այն Ռուսաստանին տալիս է Սյունիքում «արարողակարգերի դատավորի» դեր՝ վերահսկելով արևելք-արևմուտք և հյուսիս-հարավ փոխանակումները և լրջորեն, եթե ոչ վերջնականապես, հարված հասցնելով Հայաստանի ինքնիշխանությանը։
Վերջապես, չենք կարող ավարտել այս մտորումները ժողովուրդ կառուցողի և ապագայի հանդեպ հավատքի մասին՝ չհիշատակելով, թեկուզ հակիրճ, Կաթողիկոսի անձը։ Կան այնքան էջեր սևացնելու և այնքան մութ գլուխներ բացելու, որ այս համեստ կարծիքը բավարար չէր լինի։
Այսպիսի իրավիճակում լավագույնը վերադառնալն է սկզբնաղբյուրին և Մատթեոսի Ավետարանում Հիսուսի խոսքին՝ ուղղված իր առաքյալներից լավագույնին. «Դու Պետրոս ես, և այս ժայռի վրա ես կկառուցեմ իմ Եկեղեցին» (16․18)։ Ի՞նչ կարելի է լրջորեն կառուցել Գարեգին Բ‑ի հետ այն պահին, երբնրա հաշվետվության ժամանակն է հասել։ Ցավոք, նրա հայրությունը և եկեղեցական կանոնները խախտող սկանդալները ամենաքիչն են, ինչի համար կարելի է նրան մեղադրել։ Առանց թվարկելու նրա բոլոր խախտումները, որոնք սնուցել են նրա անpopularությունը, ահաբեկման և հնազանդության այն ռեժիմը, որը նա հաստատել է Սուրբ Աթոռում, խորապես ցնցել է մի հաստատություն, որը գործում է քրիստոնեական բարոյականությանը հակառակ։ Եվ եթե նրա հավատքն ու հոգևորությունը կարող են իրավացիորեն հարցականի տակ դրվել, ապա նրա հավատարմությունը Ռուսաստանին կասկածի տեղ չի թողնում՝ ինչպես վկայում են նրա վերջին աջակցությունները Հայաստանում և Սփյուռքում։
Այն փաստը, որ Հայ Եկեղեցու ղեկավարը 2022-ին, Ռուսաստանի մեղսակցությամբ պարտված Ղարաբաղյան պատերազմից հետո, ընդունում է Վլադիմիր Պուտինի կողմից շնորհված Պատվո շքանշանը, սարսափով հաստատում է, որ նա ավելի շատ վախենում է իր տիրոջ բարկությունից, քան Աստծո դատաստանից։ Մեր ժողովուրդ կառուցող նախնիները ճիշտ հակառակն էին վարվելու։
Ալեքսանդր Արմեն Քույումճյան
5 հունվարի 2026 թ.
Փարիզ, Ֆրանսիա
English text below
Persians and Russians are responsible for the crime of our national cohesion.
——————————
Alexandre Armen Couyoumdjian
Become the people building again, that’s the great challenge that awaits Armenians. But to want to recover it is already to share the fact that we are no longer the people we used to be, this quality so lended to our ancestors was lost at some point in our history.
The Armenian builders had no doubts about the direction or destiny they had chosen, and the ambition that dwelled in them was the condition of their existence, the sense of responsibility the key to their success. To their assets, cities and kingdoms up to the Tigran empire, fortresses and citadels, churches and cathedrals, so many testimonies of a past greatness rooted in ancient and medieval history and bequeathed to mankind. Creative uniqueness too, by a language and alphabet of their own, a paganist then Christian faith that, when embodied and fully lived, inspires the best.
At what point did we stop being builders? It will be up to historians to answer, but let’s take for granted that more than six centuries of submission to the Ottoman, Persian and Russian empires have caused the delinquency of our national cohesion. If we want to reclaim this quality that is supposed to be a marker of our identity, we must renew with a collective ambition, the most beautiful and the most urgent, would be to become the builders of a sovereign Armenian State so that we no longer risk leaving history.
This ambition is unfortunately not shared by those for whom renouncing sovereignty would be not only inevitable, but desirable once it satisfies certain private interests. For them, Armenia is doomed to remain just a province of an Empire and Armenians have no other destiny than to serve it. Their common point is the allegiance to Russia, displayed in an uncomplicated manner, from Robert Kotcharian to Serge Sarkissian, from the FRA to Samvel Karapetyan, without forgetting the Catholicos (not to be confused with the Armenian Church). Armenia would have as a sole vocation only to join the Union with Russia and Belarus, dressed as a protective shield against the Turkish-Azerbaijani threat, by reducing its identity to a folklore state.
They don’t care about the lessons of history, since they revise and rewrite it, ignoring the multiple abandonments, betrayals and secret pacts with the enemy for which the Armenians made, treated as variable of adjustment and sacrificed on the altar of Russian-Turkish-Azerbaijani interests.
The colonization of Armenia knowing no alternative in their eyes, its people would be intimidated to accept the price, a new demographic hemorrhage and the confiscation of its rebirthing economy destined to come under control of the “friendly power”. The modernization of the army will be postponed since the empire will ensure the defense of its subjects in exchange for their submission. Regarding the systemic corruption that is plaguing the State and ruining its sovereignty, it will reflect better since they are the biggest beneficiaries of it.
So how do these gravediggers of Armenia expect to sell us this future without a future and make us swallow the pill of happy vassalization? Masking the mortal inanity of their political project by systematic bashing of the Armenian authorities, under the guise of defamation of the most violent, accusing them of “treason” in all kinds.
And let’s give them real experience in the matter. Levon Ter Petrossian had been charged with treason for proposing, after winning the war, a peace agreement with Azerbaijan that reserved Karabakh the legal and political framework for an existence and future far more enviable than the one he finally knew. Hrant Dink was entitled to the same dishonour, accused of being an agent of the Turkish State for opposing the vote, in France, of the Law on Penalization of Genocide Negationism, which, in Turkey, risked imprisonment on the basis of Article 301 of the Penal Code, for invoking the extermination of genocide Armenians in 1915.
It is now Nikol Pachinian’s turn to be accused of abandoning Artsakh by those same voices that seem to have forgotten that Armenia fought in 2020 to defend it, sacrificed the lives of thousands of his children in this finally lost war, which highlighted the degrading, at least technologically, of an Armenian army incapable of defending Artsakh but also extremely fragile and severely threatened in protecting its own borders.
The signing of Washington’s agreements on August 8, 2025 was an opportunity for some chroniclers and in general, to indulge in these columns, to nazify the opponent. Exchanging rigor and factual realities against inappropriate reasoning and sentencing formulas, the Washington Agreements, which were barely announced and yet unpublished, were immediately renamed the “New Munich Agreements” and Nikol Pachinian, associated with the person of Marshal Pétain, was sentenced without appeal for “Betrayal by realism” under the pen of a brave pseudonym.
Without underestimating the volatility of the international and regional context, one can seriously ignore the reality of a de-escalation of war since the signing of these agreements and a change in tone, at least in part, which suggests an ongoing peace process even though much remains to be done, beginning with restoring mutual trust?
Instead of systematically presenting the Trump road under Armenian jurisdiction, as the extraterritorial corridor that it is not and the symbol of triumphant Panturkism on the motif that it will link Nakhichevan to the rest of Azerbaijan, is it so difficult for these critical minds to report that in case of success, the agreements of Trump will be Washington will promote Armenia by changing its geopolitical status, to make it leave the regional dead end in international transit countries, which will strengthen its geopolitic interest and therefore its security?
Is it so upsetting to admit that Armenia will thus build itself a place and role in international trade, at the heart of what it has agreed to call the Median Corridor, an alternative route linking China, Central Asia and Europe through the South Caucasus countries that Yerevan had been So far overthrown by a single axis Bakou-Tbilisi-Batoum? And to remember that this road will complement the one coming from India and Iran, already passing through Armenia, to make it a crossroads state?
And what do they propose instead? Nothing. What future project do they suggest to build for Armenia? None, if not the application of the only surviving provision of the ceasefire of November 9, 2020, once presented as an act of capitulation of the Armenian Prime Minister, but which now receives their favors, simply by offering Russia the role of arbitrator of the elegances in the Syunik, in controlling east-west and north-south exchanges, seriously impacting, if not definitely, the sovereignty of Armenia.
We would not finally be able to conclude this reflection on the building people and the faith in the future without mentioning, even briefly, the person of the Catholicos. There would indeed be so many pages to blacken and dark chapters to open that this modest opinion could not be enough.
Nothing is better in such circumstances than to return to the source and the word addressed by Jesus to the best of his apostles in the Gospel of Matthew: “You are Peter and on this stone I will build my Church” (16,18). What can one seriously hope to build with Karekine II at the time when his balance is due? Unfortunately, his fatherhood and his frascals violating the rules of the Church are the least important thing to blame him. Without taking inventory of his transgressions that fed his unpopularity, the regime of terror and submission to his person that he installed in the Holy See have deeply shaken the institution that operates against all Christian morality. And if his faith and spirituality are legitimately questioned, his allegiance to Russia does not cast a shadow of a doubt, like these latest supports, in Armenia and in the Diaspora…
That the head of the Armenian Church accepts in 2022, after the Karabakh war lost with Russia’s complicity, to be decorated with the Order of Honor by Vladimir Putin, confirms with dismay that he fears the wrath of his master more than the judgment of God. Our building ancestors would have done just the opposite!
Alexandre Armen Couyoumdjian
5 Janvier 2026
Paris, France
Texte français ci-dessous
Reevoire Un Peuple Bâtisseur
Perse et russe sont à l’origine du délitement de notre cohésion nationale.
——————————
Alexandre Armen Couyoumdjian
Redevenir le peuple bâtisseur, voilà le formidable défi qui attend les Arméniens. Mais vouloir le relever, c’est déjà partager le constat que nous ne sommes plus le peuple que nous avons été, cette qualité tant prêtée à nos ancêtres s’étant perdue à un moment de notre histoire.
Les Arméniens bâtisseurs ne doutaient ni du cap ni du destin qu’ils s’étaient choisis et l’ambition qui les habitait était la condition de leur existence, le sens des responsabilités la clé de leur réussite. A leur actif, les villes et les royaumes jusqu’à l’empire de Tigrane, les forteresses et les citadelles, les églises et les cathédrales, autant de témoignages d’une grandeur passée ancrée dans l’Histoire antique et médiévale et légués à l’humanité. Une singularité créative aussi, par une langue et un alphabet qui leur est propre, une foi paganiste puis chrétienne qui, lorsqu’elle est incarnée et pleinement vécue, inspire le meilleur.
A quel moment avons-nous cessé d’être des bâtisseurs ? Il appartiendra aux historiens d’y répondre, mais prenons pour acquis que plus de six siècles de soumission aux empires ottoman, perse et russe sont à l’origine du délitement de notre cohésion nationale. Si nous voulons nous réapproprier cette qualité censée être un marqueur de notre identité, il nous faut renouer avec une ambition collective, dont la plus belle comme la plus urgente, serait de devenir les bâtisseurs d’un Etat arménien souverain pour ne plus risquer de sortir de l’Histoire.
Cette ambition n’est malheureusement pas partagée par ceux pour qui le renoncement à la souveraineté serait non seulement inéluctable, mais souhaitable dès lors qu’il satisfait à certains intérêts privés. Pour eux, l’Arménie est condamnée à ne rester que province d’un Empire et les Arméniens n’ont d’autre destin que de le servir. Leur point commun est l’allégeance à la Russie, affichée de manière décomplexée, de Robert Kotcharian à Serge Sarkissian, de la FRA à Samvel Karapetyan, sans oublier le Catholicos (à ne pas confondre avec l’Eglise arménienne). L’Arménie n’aurait comme unique vocation que de rejoindre l’Union avec la Russie et la Biélorussie, travesties en bouclier protecteur contre la menace turco-azerbaïdjanaise, en rabaissant son identité à l’état de folklore.
Peu leur importe les leçons de l’histoire, puisqu’ils la révisent et la réécrivent, en ignorant les multiples abandons, trahisons et pactes secrets avec l’ennemi dont les Arméniens ont fait les frais, traités en variable d’ajustement et sacrifiés sur l’autel des intérêts russo-turco-azerbaïdjanais.
La colonisation de l’Arménie ne connaissant pas d’alternative à leurs yeux, son peuple serait intimé d’en accepter le prix, une nouvelle hémorragie démographique et la confiscation de son économie renaissante destinée à passer sous contrôle de la « puissance amie ». La modernisation de l’armée sera ajournée puisque l’empire assurera la défense de ses sujets en échange de leur soumission. Quant à la corruption systémique qui gangrène l’Etat et ruine sa souveraineté, elle refleurira de plus belle puisqu’ils en sont les grands bénéficiaires.
Alors comment ces fossoyeurs de l’Arménie espèrent-ils nous vendre ce futur sans avenir et nous faire avaler la pilule de la vassalisation heureuse ? En masquant l’inanité mortifère de leur projet politique par le bashing systémique des autorités arméniennes, sous couvert d’une diffamation des plus violentes, en les accusant de « trahison » en tous genres.
Et reconnaissons-leur une réelle expérience en la matière. Levon Ter Petrossian avait été accusé de trahison pour avoir proposé, après avoir gagné la guerre, un accord de paix avec l’Azerbaïdjan qui réservait au Karabagh le cadre juridique et politique d’une existence et d’un avenir bien plus enviable que celui qu’il a finalement connu. Hrant Dink avait eu droit au même déshonneur, accusé d’être l’agent de l’Etat turc pour s’être opposé au vote, en France, de la Loi de pénalisation du négationnisme du génocide, lui qui, en Turquie, risquait l’emprisonnement sur le fondement de l’article 301 du code pénal, pour avoir évoqué l’extermination des Arméniens en 1915.
C’est désormais au tour de Nikol Pachinian d’être accusé d’avoir abandonné l’Artsakh par ces mêmes voix qui semblent avoir oublié que l’Arménie s’est battue en 2020 pour le défendre, a sacrifié la vie de plusieurs milliers de ses enfants dans cette guerre finalement perdue, qui a mis en évidence le déclassement, à tout le moins technologique, d’une armée arménienne impuissante à défendre l’Artsakh mais également extrêmement fragilisée et durement menacée dans la protection de ses propres frontières.
La signature des accords de Washington le 8 août 2025 fut l’occasion pour certains chroniqueurs et en généralité, de se livrer jusque dans ces colonnes, à la nazification de l’adversaire. Troquant rigueur et réalités factuelles contre raisonnements inaboutis et formules sentencieuses, les accords de Washington, à peine annoncés et pas encore publiés, étaient immédiatement rebaptisés en « nouveaux accords de Munich » et Nikol Pachinian, associé à la personne du Maréchal Pétain, se voyait infliger une condamnation sans appel pour « trahison par réalisme » sous la plume d’un courageux pseudonyme.
Sans sous-estimer la volatilité du contexte international et régional, peut-on sérieusement ignorer la réalité d’une désescalade de la guerre depuis la signature de ces accords et d’un changement de ton, au moins partiel, qui augure d’un processus de paix en cours même si beaucoup reste à faire, à commencer par le rétablissement d’une confiance réciproque ?
Au lieu de présenter systématiquement la route Trump sous juridiction arménienne, comme le corridor extraterritorial qu’il n’est pas et le symbole du panturquisme triomphant au motif qu’elle reliera le Nakhitchevan au reste de l’Azerbaïdjan, est-il si difficile pour ces esprits critiques de signaler qu’en cas de succès, les accords de Washington propulseront l’Arménie en changeant son statut géopolitique, pour lui faire quitter celui de cul-de-sac régional en pays de transit international, ce qui renforcera son intérêt géopolitique et donc sa sécurité ?
Est-il si contrariant d’admettre que l’Arménie se bâtira ainsi une place et un rôle dans le commerce international, au cœur de ce qu’il est convenu d’appeler le corridor médian, route alternative reliant la Chine, l’Asie centrale et l’Europe en passant par les pays du sud-Caucase et dont Erevan avait été jusque-là évincée par un unique axe Bakou-Tbilissi-Batoum ? Et de rappeler que cette route complètera celle venue d’Inde et d’Iran, passant déjà par l’Arménie, pour en faire un Etat carrefour ?
Et que proposent-ils à la place ? Rien. Quel projet d’avenir suggèrent-ils de bâtir pour l’Arménie ? Aucun, si ce n’est l’application de la seule disposition survivante du cessez-le-feu du 9 novembre 2020, jadis présenté comme un acte de capitulation du premier ministre arménien, mais qui désormais reçoit leurs faveurs, simplement par ce qu’elle offrirait à la Russie le rôle d’arbitre des élégances dans le Syunik, en contrôlant les échanges est-ouest et nord-sud, impactant gravement, si ce n’est définitivement, la souveraineté de l’Arménie.
On ne saurait enfin conclure cette réflexion sur le peuple bâtisseur et la foi en l’avenir sans évoquer, même brièvement, la personne du Catholicos. Il y aurait en effet tant de pages à noircir et de chapitre sombres à ouvrir que cette modeste opinion ne pourrait y suffire.
Rien n’est mieux dans ce genre de circonstances que de retourner à la source et à la parole adressée par Jésus au meilleur de ses apôtres dans l’évangile de Mathieu : « Tu es Pierre et sur cette pierre je bâtirai mon Eglise » (16,18). Que peut-on sérieusement espérer bâtir avec Karekine II à l’heure où son bilan doit être tiré ? Sa paternité et ses frasques violant les canons de l’Eglise sont malheureusement ce qu’il y de moins grave à lui reprocher. Sans faire l’inventaire de ses transgressions qui ont nourri son impopularité, le régime de terreur et de soumission à sa personne qu’il a installé au Saint-Siège ont profondément ébranlé l’institution qui fonctionne à revers de toute morale chrétienne. Et si sa foi comme sa spiritualité questionnent légitimement, son allégeance à la Russie ne fait en revanche pas l’ombre d’un doute, à l’instar de ces derniers soutiens, en Arménie comme en Diaspora…
Que le chef de l’Eglise arménienne accepte en 2022, après la guerre du Karabagh perdue avec la complicité de la Russie, d’être décoré de l’Ordre d’honneur par Vladimir Poutine, confirme avec consternation qu’il craint davantage la colère de son maître que le jugement de Dieu. Nos ancêtres bâtisseurs auraient fait juste l’inverse !
Alexandre Armen Couyoumdjian