Նոր Սահմա­նադրությունը Որևէ Մեկի «Կոստյումը» Չի Դառնա­լու

Հանրա­յին դժգո­հությունը հաճախ ուղղվում է դատա­վորնե­րի վրա, սակայն խնդիրնե­րը հաճախ գալիս են քննչա­կան կամ դատա­խա­զա­կան փուլե­րից, և համա­կարգա­յին խնդիրնե­րը պետք է լուծվեն պրոֆե­սիո­նա­լիզմի և բարե­վարքության բարձրացմամբ։

Սրբուհի Գալյան

Freenews Armenia‑ն զրուցել է Հայաստա­նի արդա­րա­դա­տության նախա­րար Սրբուհի Գալյա­նի հետ։ Զրույցն ամփո­փում է 2025 թվա­կա­նի ձեռքբե­րումնե­րը և մանրա­մասնում 2026 թվա­կա­նի առաջնա­հերթություննե­րը: Հիմնա­կան շեշտադրումը կատարվում է նոր Սահմա­նադրության մշակման վրա, որի նպա­տակն է ապա­հո­վել պետա­կան համա­կարգի լեգի­տի­մությունն ու ուժե­ղացնել ժողովրդա­վա­րա­կան հիմքե­րը։

Սրբուհի Գալյանն ասաց, որ «TRIPP» ծրագրի շրջա­նա­կում ստո­րագրված փաստա­թուղթը իրա­վա­կան պարտա­դիր ուժ չունի և քաղա­քա­կան հանձնա­ռություն է, որը հետա­գա­յում միայն կստա­նա իրա­վա­կան ձևա­կերպումներ՝ երկկողմ կամ բազմա­կողմ պայմա­նագրե­րի միջո­ցով։ Նա նշեց, որ այդ շրջա­նա­կը որևէ կերպ վտանգի տակ չի դնում Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ինքնիշխա­նությունը կամ իրա­վա­զո­րությունը․ բոլոր հարցե­րի պատասխաննե­րը նախա­րա­րությունը տվել է ժամա­նա­կին, և այդ պատասխաննե­րը բացա­սա­կան են եղել՝ ինքնիշխա­նությունը չի սահմա­նա­փակվում։

Նախա­րա­րը դիտարկում է, որ Հայաստա­նի իրա­վա­կան համա­կարգը պատրաստ է սպա­սարկել նման միջազգա­յին պայմա­նա­վորվա­ծություններ, քանի որ երկի­րը ունի միջազգա­յին իրա­վա­կան համա­գործակցության փորձ և գործող բազմա­թիվ պայմա­նագրեր, որոնք հաջո­ղությամբ կիրառվում են։ Նրա խոսքով՝ իրա­վա­կան ապա­հովման տեսանկյունից խոչընդոտներ չկան, որպեսզի ծրագրե­րը իրա­կա­նացվեն անխա­փան։

Սրբուհի Գալյա­նը նշեց, որ գերի­նե­րի ազատ արձակման հարցում քաղա­քա­կան երկխո­սությունը սերտո­րեն կապված է միջազգա­յին իրա­վունքի հետ, և միշտ չէ, որ հնա­րա­վոր է մաքուր իրա­վա­կան հարթությունում գնա­հա­տել գործընթացնե­րը։ Նա կարծում է, որ այդ արդյունքը տարի­նե­րի հետև­ո­ղա­կան քաղա­քա­կան աշխա­տանքի հետև­անք է, որի արդյունքում լուծվել է հումա­նի­տար հարց։

Անդրա­դառնա­լով նոր սահմա­նադրության մշակմա­նը՝ նա ասաց, որ խոսքը սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի փաթե­թի մասին չէ, այլ նոր սահմա­նադրության։ Նախա­րա­րի խոսքով՝ Սահմա­նադրա­կան բարե­փո­խումնե­րի խորհուրդը արդեն քննարկել և հաստա­տել է մի շարք հարցեր։ Տոկո­սա­յին առումով խորհրդի կողմից հաստատված հատվա­ծը փոքր է, սակայն աշխա­տանքի ծավա­լի տեսանկյունից նախա­րա­րությունը կատա­րել է նախա­տեսված աշխա­տանքի շուրջ 70 տոկո­սը։ Նա նշեց, որ մարտ ամսին նախա­տեսվում է ունե­նալ ամբողջա­կան պատրաստ տեքստ։

Սրբուհի Գալյա­նը կարծում է, որ նոր սահմա­նադրության հիմնա­կան նպա­տա­կը ժողովրդի և սահմա­նադրության միջև կապի ամրապնդումն է, որպեսզի քաղա­քա­ցին գիտակցված որո­շում կայացնի՝ ինչպի­սի սահմա­նադրություն է ցանկա­նում ունե­նալ։ Նրա համոզմամբ՝ սա կհանգեցնի պետա­կան ապա­րա­տի և հատկա­պես դատա­կան իշխա­նության լեգի­տի­մության ամրապնդմա­նը։

Նա նշեց, որ սահմա­նադրության մեջ կան անփո­փո­խե­լի նորմեր, որոնք բխում են միջազգա­յին իրա­վունքից՝ մարդու հիմնա­րար իրա­վունքներ, ժողովրդա­վա­րա­կան սկզբունքներ։ Այդ հատվա­ծում բովանդա­կա­յին շեղումներ չեն նախա­տեսվում, հակա­ռա­կը՝ փոփո­խություննե­րը միտված են այդ իրա­վունքնե­րի ամրապնդմա­նը և իշխա­նության թևե­րի միջև հավա­սա­րակշռության ապա­հովմա­նը։

Անդրա­դառնա­լով կառա­վարման համա­կարգին՝ Սրբուհի Գալյա­նը ասաց, որ խորհրդա­րա­նա­կան համա­կարգը չի փոխվում, սակայն նախա­տեսվում են փոփո­խություններ, այդ թվում՝ նախա­գա­հի և խորհրդա­րա­նի լիա­զո­րություննե­րի որո­շա­կի ընդլայնում, ինչպես նաև խորհրդա­րա­նի մասնակցությունը գործա­դիր իշխա­նության ձևա­վորմա­նը։ Նա նշեց, որ սա փոխզսպումնե­րի մեխա­նիզմնե­րի ուժե­ղացման մասին է։

Նախա­րա­րը շեշտեց, որ նոր սահմա­նադրությունը չի կարող դառնալ որևէ իշխա­նության «կոստյում»։ Նրա խոսքով՝ սահմա­նադրությունն ինքնին պետք է պարունա­կի դրույթներ, որոնք ամրապնդում են ժողովրդի և սահմա­նադրության անքակտե­լի կապը և ապա­հո­վում են միայն ժողովրդի կամքի արտա­հայտմամբ որո­շումնե­րի ընդունումը։

Դատա­կան համա­կարգի բարե­փո­խումնե­րի մասին Սրբուհի Գալյա­նը նշեց, որ անցած տարում տեսա­նե­լի առա­ջընթաց կա, հատկա­պես թվայնացման ուղղությամբ։ Նա ասաց, որ վարչա­կանդա­տա­վա­րության էլեկտրո­նա­յին համա­կարգըարդեն գործում է, քաղա­քա­ցիա­կանդա­տա­վա­րությունը նույնպես թվայնացված է, և առա­ջի­կա ամիսնե­րին կգործարկվի սնանկության էլեկտրո­նա­յին համա­կարգը, իսկ հետա­գա­յում՝ քրեա­կան դատա­վա­րության համա­կարգը։

Նրա խոսքով՝ թվայնա­ցումը նպա­տակ ունի խնա­յել ժամա­նակ, բարձրացնել թափանցի­կությունը, կարգա­վո­րել գործե­րի մակագրումը, դատա­վորնե­րի ծանրա­բեռնվա­ծությունը և նիստե­րի հրա­վիրման գործընթա­ցը։ Նա նշեց, որ կարև­ո­րա­գույն խնդիրնե­րից մեկը գործե­րի քննության ողջա­միտ ժամկետներն են, և այդ պատճա­ռով օրենքով սահմանվում են հստակ ժամկետներ բոլոր դատա­վա­րություննե­րի համար։

Սրբուհի Գալյա­նը ասաց, որ ևս մեկ կարև­որ փոփո­խություն է այն, որ դատա­վո­րի փոփո­խության դեպքում, կողմե­րի համա­ձայնությամբ, գործի քննությունը կարող է շարունակվել այն փուլից, որտեղ այն դադա­րեցվել էր, այլ ոչ թե սկսվել զրո­յից։ Նա նաև նշեց էլեկտրո­նա­յին ծանուցումնե­րի համա­կարգի ներդրման կարև­ո­րությունը՝ պատշաճ ծանուցման խնդի­րը լուծե­լու համար։

Դատա­կան անկա­խության մասին նախա­րարն ասաց, որ համա­կարգը կազմա­կերպման և գործունեության առումով հնա­րա­վոր առա­վե­լա­գույն չափով անկախ է։ Միա­ժա­մա­նակ նա կարծում է, որ դատա­վո­րը մտա­ծո­ղության մակարդա­կում չպետք է կտրված լինի պետության իրա­կան խնդիրնե­րից և որդեգրած քաղա­քա­կա­նությունից։ Նրա խոսքով՝ հանրա­յին դժգո­հությունը հաճախ ուղղվում է դատա­վորնե­րի վրա, սակայն խնդիրնե­րը հաճախ գալիս են քննչա­կան կամ դատա­խա­զա­կան փուլե­րից, և համա­կարգա­յին խնդիրնե­րը պետք է լուծվեն պրոֆե­սիո­նա­լիզմի և բարե­վարքության բարձրացմամբ։

Քրեա­կա­տա­րո­ղա­կան համա­կարգի մասին Սրբուհի Գալյա­նը նշեց, որ վերջին հինգ տարի­նե­րին առա­ջին անգամ դատա­պարտյալնե­րի թիվը գերա­զանցում է կալա­նա­վորվածնե­րի թվին, ինչը վկա­յում է գործընթացնե­րի սահունության մասին։ Նա ընդգծեց, որ կալանքը կիրառվում է որպես խափանման միջոց, և կան նաև այլ միջոցներ՝ տնա­յին կալանք, վարչա­կան հսկո­ղություն։

Առաջնա­հերթ խնդիրնե­րից են պահման պայմաննե­րի բարե­լա­վումը․ անցած տարում վերա­նո­րոգվել է ավե­լի քան 100 օբյեկտ։ Նա ասաց, որ Նուբա­րա­շեն քրեա­կա­տա­րո­ղա­կան հիմնարկը սպա­ռել է իրեն, և քննարկվում են փոխա­րի­նող տարբե­րակներ։ Նա նաև նշեց, որ փակվել է դատա­պարտյալնե­րի հիվանդա­նոց քրեա­կա­տա­րո­ղա­կան հիմնարկը, և Արմա­վի­րում բացվել է նոր բժշկա­կան մասնա­շենք։

Պրո­բա­ցիոն ծառա­յության վերա­բերյալ Սրբուհի Գալյա­նը նշեց, որ համա­կարգը ձևա­վորված է, սակայն ռեսուրսնե­րի պակաս կա, հատկա­պես կադրա­յին մասով։ Նա ասաց, որ իրա­կա­նացվում են ատեստա­ցիոն համա­կարգե­րի բարե­լա­վումներ, որոնք կապվե­լու են աշխա­տա­վարձի բարձրացման հետ՝ կատա­րո­ղա­կա­նի և մասնա­գի­տա­կան պատրաստվա­ծության հիման վրա։

Նախա­րա­րը նշեց, որ հակա­կո­ռուպցիոն ոլորտում 2018-ից հետո ստեղծվել են համա­պա­տասխան մարմիններ, և այժմ շեշտը դրվում է դրանց ռեսուրսնե­րի և կարո­ղություննե­րի բարե­լավման վրա։ Նա կարև­որ նախա­ձեռնություն համա­րեց բարե­վարքության ստուգման եզրա­կա­ցություննե­րի եզրա­փա­կիչ մասի հրա­պա­րա­կումը, ինչը, ըստ նրա, կբարձրացնի հանրա­յին հաշվետվո­ղա­կա­նությունն ու թափանցի­կությունը։

Աշխա­տա­վարձե­րի և պարգև­ավճարնե­րի վերա­բերյալ Սրբուհի Գալյա­նը նշեց, որ կառա­վա­րությունը մշտա­պես հաշվի է առնում հանրա­յին ընկա­լումնե­րը, սակայն նպա­տակ ունի ունե­նալ անկա­շառ և պրոֆե­սիո­նալ կադրեր։ Նրա խոսքով՝ աշխա­տա­վարձե­րի բարձրա­ցումնե­րը պետք է կապված լինեն ատեստա­ցիա­յի և կատա­րո­ղա­կա­նի գնա­հատման հետ, իսկ մեկնարկա­յին նախագծե­րը նպա­տակ ունեն փորձարկել մեխա­նիզմնե­րը՝ դրանք հետա­գա­յում օրենքի մակարդա­կով ամրագրե­լու համար։

Ամփո­փե­լով՝ Սրբուհի Գալյա­նը 2026 թվա­կա­նի առաջնա­հերթություններն անվա­նեց նոր սահմա­նադրության տեքստի մշա­կումը, արդա­րա­դա­տության ոլորտի շարունա­կա­կան թվայնա­ցումը և վարչա­կան իրա­վա­խախտումնե­րի վերա­բերյալ նոր օրենսգրքի ընդունումը՝ որպես կարև­որ և երկար սպասված բարե­փո­խում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝