ՌԴ‑ն Հերթա­կան «Հակա­նի­կո­լա­կա­նությունն Է» Ձևա­վո­րում

Ստե­փա­նա­կերտից երբևէ չհնչեց ցավակցա­կան խոսք զոհե­րի հարա­զատնե­րին, ինչը հոգե­բա­նա­կան ու սոցիալ-քաղա­քա­կան տարանջատման դրսև­ո­րում է։

Վահրամ Աթա­նեսյան

Freenews Armenia‑ն զրուցել է Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցը քննարկում է 2008‑ի Մարտի 1‑ի իրա­վա­կան ու քաղա­քա­կան հետև­անքնե­րը՝ հատկա­պես ՄԻԵԴ վճիռնե­րի համա­տեքստում, Արցա­խից զորախմբե­րի բերմա­նը, որը գնա­հատվում է որպես «հայության երկու հատվածնե­րին հասցված ամե­նա­ծանր հարված», ինչպես նաև 2026‑ի ընտրություննե­րից առաջ ներքա­ղա­քա­կան բալանսնե­րին, Ռուսաստա­նի հնա­րա­վոր ազդե­ցությա­նը և ռուսա­մետ ուժե­րի «ձայն փախցնե­լու» մեխա­նիզմնե­րին։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ասաց, որ 2008-ին ինքն Արցա­խի ԱԺ արտա­քին հարա­բե­րություննե­րի հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գահն էր, և արդեն փետրվա­րի 24–25‑ի օրե­րին Ստե­փա­նա­կերտում լարվա­ծությունն զգացվում էր։ Նա նշեց, որ այդ օրե­րին խոսակցություն էր ունե­ցել Արցա­խի ԱԺ փոխնա­խա­գահ Ռուդիկ Հյուսնունցի հետ և նրան փոխանցել էր խնդրանք՝ տեղե­կացնել Արցա­խի նախա­գա­հին, որ անհրա­ժեշտ է կազմել պատվի­րա­կություն՝ Արցա­խից ընտրված Հայաստա­նի Գերա­գույն խորհրդի նախկին պատգա­մա­վորնե­րով և հրա­պա­րա­կա­յին հանդի­պում կազմա­կերպել առա­ջին նախա­գա­հի հետ՝ լարվա­ծությունը մեղմե­լու նպա­տա­կով։ Հաջորդ օրը՝ Հյուսնունցը փոխանցել է նախա­գա­հի դիրքո­րո­շումը՝ Արցա­խից որևէ միջամտություն նպա­տա­կա­հարմար չի համարվում։ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ այդ պատասխա­նով ամեն ինչ պարզ էր, քանի որ բոլո­րը գիտեին՝ Ստե­փա­նա­կերտից միջամտություն նախա­պատրաստվում էր։ Նրա խոսքով՝ ցավոք, քաղա­քա­կան միջամտության փոխա­րեն եղավ ռազմա­կան միջամտություն, ինչը նա համա­րում է հաստատված փաստ։ Ամե­նա­ծանր հարվա­ծը հայության երկու հատվածնե­րին այն էր, որ Արցա­խից Երև­ան զորա­խումբ բերվեց։ Նա ասաց, որ ինչ անուն էլ տրվի այդ զորախմբին, փաստը մնում է, որ Արցա­խում ծնվածնե­րից կազմված առանձին ուժ բերվեց Հայաստա­նի մայրա­քա­ղաք, ինչը, ըստ նրա, անպատկե­րացնե­լի և ծանր դրվագ է։

Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ Ստե­փա­նա­կերտից երբևէ չհնչեց ցավակցա­կան խոսք զոհե­րի հարա­զատնե­րին, ինչը համա­րում է հոգե­բա­նա­կան ու սոցիալ-քաղա­քա­կան տարանջատման դրսև­ո­րում։ Նա հավե­լեց, որ այսօր երբ ասում են, թե գործող իշխա­նությունը իբր արհա­մարհում է արցախցի­նե­րին, ինքը չի հասկա­նում՝ դրա­նից ավե­լի ծանր ինչ կարե­լի էր պատկե­րացնել, քան այն, ինչ եղավ 2008-ին։ Նա դիտարկեց, որ մենք հաճախ խոսում ենք միայն ներքա­ղա­քա­կան շերտի մասին, սակայն անտե­սում ենք, որ Մարտի 1‑ից հետո լուրջ հարված ստա­ցավ Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի բանակցա­յին գործընթա­ցը։ Նա հիշեցրեց, որ նույն տարվա նոյեմբե­րի 2‑ին Հայաստա­նը ստո­րագրեց Մայենդորֆյան հռչա­կա­գի­րը, որը փաստա­ցի չեղարկում էր Մադրիդյան սկզբունքնե­րը։ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը կարծում է, որ եթե Մարտի 1‑ը չլի­ներ, Հայաստա­նը շատ ավե­լի ուժեղ դիրքե­րից կբա­նակցեր։ Ազգա­յին ժողո­վի լսումներն անգամ ուշա­ցած են՝ դրանք պիտի իրա­կա­նա­նա­յին անմի­ջա­պես ՄԻԵԴ‑ի վճռից հետո։ Աթա­նեսյա­նը կարծում է, որ Հայաստա­նի արդա­րա­դա­տությունը մի պարզ հարց ունի՝ եթե ՄԻԵԴ‑ը արձա­նագրել է, որ 10 քաղա­քա­ցի­ներ սպանվել են պետության անգործության կամ գործո­ղության հետև­անքով, ապա պետք է պարզել՝ ով է պետությունը ներկա­յացնող այն անձը կամ անձինք, որոնց գործո­ղություննե­րի կամ անգործության արդյունքում մարդիկ զոհվել են։ Նա շեշտեց, որ այսօր որևէ մեկը չի գիտի՝ այդ մարդիկ սպանվել են դիպուկա­հա­րի կրա­կո­ցից, պատա­հա­կան գնդա­կից, կամ այլ պայմաննե­րում։

Աթա­նեսյա­նը ասաց, որ ՄԻԵԴ‑ի վճի­ռը Հայաստա­նի համար պարտա­դիր կատարման ենթա­կա է, և հետև­ա­բար դատա­կան համա­կարգը պարտա­վոր է բացել նոր վարույթներ, իրա­կա­նացնել քննություն, պարզել հրա­ման տվողնե­րին կամ նրանց, ովքեր անգործությամբ հանգեցրել են զոհե­րին։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ 10 զոհե­րի հարա­զատներն ու ամբողջ հանրությունը հոգե­բա­նա­կան և բարո­յա­կան բավա­րարվա­ծություն պետք է ստա­նան։ Նա ընդգծեց, որ ողջ հայժո­ղո­վուրդն է տուժել, որովհետև զոհ կարող էր լինել ցանկա­ցած հայ՝ անկախ ազգա­նունից։ Աթա­նեսյա­նը, անդրա­դառնա­լով Արցա­խից բերված զինված խմբա­վորման ենթա­կա­յությա­նը, ասաց, որ որևէ մեկը հստակ մանրա­մասնություններ չի ունե­ցել, բացի նրա­նից, որ զինծա­ռա­յողնե­րի հարա­զատնե­րը գիտեին՝ իրենց մարդիկ երկու-երեք շաբաթ Երև­ա­նում էին։ Նա ընդգծեց, որ մնա­ցածն անհայտ էր և այդպես էլ մնաց։ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը հիշեցրեց նաև այն ժամա­նակվա քաղա­քա­կան տրա­մադրությունը Արցա­խում՝ ասե­լով, որ պաշտո­նա­պես և անպաշտոն շրջա­նառվում էր այն համոզմունքը, թե եթե Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նը դառնա նախա­գահ, «Ղարա­բա­ղը կծախվի»։ Նա նշեց, որ հանրա­յին ընկա­լումը նույնպես ձևա­վորված էր այդպես։

Այսօր, ըստ Աթա­նեսյա­նի, Մարտի 1‑ի թեմա­յի ակտի­վա­ցումը քաղա­քա­կան հետև­անքներ կստեղծի։ Նա կարծում է, որ դա ուժե­ղացնե­լու է նախկին իշխա­նություննե­րի հանդեպ բացա­սա­կան վերա­բերմունքը։ Աթա­նեսյա­նը նաև արձա­նագրեց, որ ընդդի­մա­դիր խմբակցություննե­րը չմասնակցե­ցին լսումնե­րին, և փոխա­րե­նը տարա­ծե­ցին հայտա­րա­րություններ, որոնք նա համա­րեց քաղա­քա­կան անհիմն և տրա­մա­բա­նությունից դուրս։Նա համե­մա­տեց նման հայտա­րա­րություննե­րը ադրբե­ջա­նա­կան քարոզչության հետ, երբ Սումգա­յի­թի ջարդե­րի պատասխա­նատվությունը փորձում էին բարդել հայե­րի վրա՝ մեկ անձի օրի­նա­կով։ Աթա­նեսյա­նը ասաց, որ նույնքան անհե­թեթ է Նիկոլ Փաշինյա­նին ներկա­յացնել որպես Մարտի 1‑ի «կազմա­կերպիչ»։

Այսօր նաև նոնսենս է, երբ Մարտի 1‑ի ժամա­նակ տուժած կողմի՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նի կուսակցությունը լսումնե­րին հակակշիռ հանրա­յին քննարկում է կազմա­կերպում «սահմա­նադրա­կան իրա­վունքնե­րի խախտումնե­րի» մասին, երբ հենց այդ քննարկման փաստը վկա­յում է, որ խոսքի ազա­տություն գոյություն ունի։ Քննարկումնե­րում, ըստ ամե­նայնի, փորձվե­լու է քաղա­քա­կա­նացնել բլո­գերնե­րի ձերբա­կա­լություննե­րը կամ հոգև­ո­րա­կաննե­րի դեմ քրեա­կան վարույթնե­րը, սակայն ինքը չի կարծում, թե իշխա­նությա­նը եթե­րում հայհո­յե­լը կամ բռնի տապալման կոչե­րը ենթա­կա են «խոսքի ազա­տության» հասկա­ցությա­նը։ Նա ցավով ասաց, որ իրա­կան, սկզբունքա­յին բանա­վե­ճի փոխա­րեն ձևա­վորվում են քաղա­քա­կան մանի­պուլյա­ցիա­ներ, որոնք միայն թուլացնում են հանրա­յին գիտակցությունը։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը կարծում է, որ Մարտի 1‑ի թեմա­յի վերա­դարձը բնա­կա­նա­բար քաղա­քա­կան ազդե­ցություն կունե­նա առա­ջի­կա ընտրություննե­րի վրա։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նը, ցավոք, դարձել է այն խաղի մասնա­կից, որով Ռուսաստա­նը փորձում է ազդել հետխորհրդա­յին պետություննե­րի վրա։Ռուսաստանը կոնկրետ անձի վրա խաղադրույք չի անի, բայց կաշխա­տի ընդհա­նուր «ռուսա­մետ» համա­տեքստ ձևա­վո­րե­լու ուղղությամբ՝ այն տրա­մադրությամբ, որ «ով էլ լինի, Փաշինյա­նից լավ է»։

Նա որպես օրի­նակ բերեց 2020թ. Արցա­խի ընտրություննե­րը, երբ մեծ թվով թեկնա­ծուներ առա­ջադրվե­ցին՝ արյունո­տե­լու իրա­կան մրցակցա­յին դաշտը և թույլ չտա­լու, որ Արա­յիկ Հարությունյա­նը հաղթի առա­ջին փուլում։ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ նույն տեխնո­լո­գիան կիրառվեց Գյումրիում ամփո­փիչ ընտրություննե­րում՝ մեծա­մասնությունը վերա­ծե­լով փոքրա­մասնության։

Վերջում նա եզրա­կացրեց, որ այս ամե­նը ցույց է տալիս՝ առա­ջի­կա ընտրություննե­րում փորձվե­լու է բեկո­րել դաշտը, խլել ձայներ, և թուլացնել ուժեղ կենտրո­նացված իշխա­նություն ձևա­վո­րե­լու հնա­րա­վո­րությունը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝