Արդյո՞ք TRIPP‑ը Կարող Է Խաղա­ղություն Բերել

Հայաստա­նին անհրա­ժեշտ է ռազմա­կան պաշտպա­նություն։ Ֆրանսիան և Հնդկաստա­նը արդեն աջակցություն են ցուցա­բե­րել, բայց ԱՄՆ‑ն նույնպես պետք է ներգրավվի։

Էնթո­նի Բարամյան

Հայաստա­նի Հանրա­յին Ռադիո­յի եթե­րում Աստղիկ Սարգսյա­նը զրուցել է Հայկա­կան Ամե­րիկյան Համա­գումա­րի համա­նա­խա­գահ Էնթո­նի Բարամյա­նի հետ։
Զրույցի ընթացքում քննարկվում է ԱՄՆ‑ի աճող ազդե­ցությունը Հարա­վա­յին Կովկա­սում, հատկա­պես փոխնա­խա­գահ Ջեյ Վենսի սպասվող այցի և «Թրամփի միջազգա­յին խաղա­ղության և բարօ­րության ճանա­պարհ» (TRIPP) ենթա­կա­ռուցվածքա­յին նախագծի միջո­ցով։ Քննարկվում է, որ այս տարա­ծաշրջա­նա­յին տրանսպորտա­յին ուղին ոչ միայն տնտե­սա­կան ներդրում է, այլև անվտանգության երաշխիք, որն ուղղված է Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև տևա­կան հակա­մարտության դադա­րեցմա­նը: Բացի աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հարցե­րից, անդրա­դարձ է կատարվում Հայաստա­նի ներքին մարտահրա­վերնե­րին, մասնա­վո­րա­պես՝ եկե­ղե­ցի-պետություն լարված հարա­բե­րություննե­րին և սփյուռքի մտա­հո­գություննե­րին՝ կապված ինքնության և պատմա­կան արդա­րության հետ:

Աստղիկ Սարգսյան

Փոխնա­խա­գահ Ջեյ Դի Վենսի սպասվող այցը Հայաստան, ըստ ակնկա­լիքնե­րի, պետք է առաջ մղի կամ նույնիսկ մեկնարկ տա «Թրամփի ճանա­պարհ» նախա­ձեռնության կառուցմա­նը՝ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի սահմա­նին։ Այս նախագծից բխո՞ւմ է անվտանգություն։ Արդյոք ԱՄՆ‑ն պատրաստ կլի­նի պաշտպա­նել իր սեփա­կան տնտե­սա­կան ներդրումնե­րը։

Էնթո­նի Բարամյան

Կարծում եմ՝ ակնհայտ է, որ «Թրամփի ճանա­պարհը խաղա­ղության և բարե­կե­ցության համար» այսվարչա­կազմի համար Հարա­վա­յին Կովկա­սում ներգրավվա­ծության հիմնա­կան հիմնասյունե­րից մեկն է։ Սակայն դրա իրա­գործումը պահանջում է ԱՄՆ-Հայաստան ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րության ընդլայնում։
Դա նշա­նա­կում է՝ ավե­լի շատ ռազմա­կան աջակցություն, ավե­լի մեծ տնտե­սա­կան աջակցություն։ Ջեյ Դի Վենսի այցը Հայաստան և հատկա­պես Ադրբե­ջան չափա­զանց կարև­որ է՝ խաղա­ղության օրա­կարգը բարձր մակարդա­կի հասցնե­լու, բայց ամե­նա­կարև­ո­րը՝ Հայաստա­նի հետ ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րությունն ամրապնդե­լու համար։ Խոսքը ներդրումնե­րի մասին է, ինչպես նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման՝ Ռուսաստա­նի, Իրա­նի և Վրաստա­նի հետ։

Անկախ նրա­նից՝ դա հրա­պա­րա­կավ քննարկվում է, թե ոչ, «Թրամփի ճանա­պարհի» ակնկալվող արդյունքը անվտանգությունն է։ Դժվար է պատկե­րացնել, որ Բաքուն կարհա­մարհի անձամբ Դոնալդ Թրամփի հետ ձեռք բերված ջենթլմե­նա­կան համա­ձայնությունը և ստո­րագրված փաստա­թուղթը։

Աստղիկ Սարգսյան

ԱՄՆ փոխնա­խա­գա­հի այցը տարա­ծաշրջան, ըստ ձեզ, հիմք կդնի ամե­րիկյան ենթա­կա­ռուցվածքա­յին ներդրումնե­րին և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ներկա­յությա­նը։ Միևնույն ժամա­նակ, Եվրա­միությունը նույնպես ակտի­վացնում է իր ներգրավվա­ծությունը Կենտրո­նա­կան Ասիա­յում։ Եվրա­հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայե­նը նշել է, որ Հայաստա­նի սահմաննե­րի բացումը Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի հետ կարող է խաղի կանոններ փոխել։
Կա՞ իրա­կան կամք այդ սահմաննե­րը բացե­լու։

Էնթո­նի Բարամյան

Հայաստա­նը պատրաստ է դառնալ կառուցո­ղա­կան կապող օղակ Եվրո­պա­յի և Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի միջև՝ ոչ միայն ենթա­կա­ռուցվածքա­յին, այլև թվա­յին, էներգե­տիկ և կարգա­վո­րիչ համադրե­լիության տեսանկյունից։ Սակայն ամե­նա­կարև­ո­րը կամքն է՝ Ադրբե­ջա­նի և Թուրքիա­յի կողմից։
Այդ սպա­սումը, անկեղծ ասած, կապվում է նաև ՋեյԴի Վենսի այցի հետ։

Աստղիկ Սարգսյան

Մինչ խաղա­ղության համա­ձայնագրի նախաստո­րագրումը Ադրբե­ջա­նը, ըստ տեղե­կություննե­րի, խոչընդո­տել է ամե­րիկյան ներդրումը Հայաստա­նի սահմա­նի մոտ․կրակոցներեն հնչել պողպա­տի գործա­րա­նի ուղղությամբ, աշխա­տողներ են վիրա­վորվել։
Արդյո՞ք ԱՄՆ‑ն կպաշտպա­նի իր պետա­կան շահե­րը, ոչ միայն մասնա­վոր բիզնե­սը։

Էնթո­նի Բարամյան

Հենց այդ պատճա­ռով է կարև­որ, որ փոխնա­խա­գա­հը այցե­լում է նաև Ադրբե­ջան։ Եթե խաղա­ղությունը իրա­կան է, ապա մի քանի հարց պետք է հստակ լուծում ստա­նան․
առա­ջին՝ նախա­գահ Ալիևը պետք է երաշխա­վո­րի Հայաստա­նի դեմ թշնա­մա­կան գործո­ղություննե­րի դադա­րե­ցումը, երկրորդ՝ ադրբե­ջա­նա­կան զորքե­րի դուրսբե­րումը Հայաստա­նի տարածքից, և ամե­նա­կարև­ո­րը՝ Բաքվում պահվող հայ պատանդնե­րի ազատ արձա­կումը։

Եթե փոխնա­խա­գահ Վենսը կարո­ղա­նա այդ պատանդնե­րին իր հետ դուրս բերել Ադրբե­ջա­նից, դա կլի­նի խաղա­ղության ամե­նահզոր ազդանշա­նը։

Աստղիկ Սարգսյան

Դոնալդ Թրամփը վերջերս նշել է, որ Հայաստա­նը կարող է ստա­նալ կիսա­հա­ղորդիչներ և միջուկա­յին էներգիա­յի աջակցություն, իսկ Ադրբե­ջա­նը՝ պաշտպա­նա­կան տեխնի­կա։ Չկա՞ վտանգ, որ այդ զինտեխնի­կան մի օր կօգտա­գործվի Հայաստա­նի դեմ։

Էնթո­նի Բարամյան

Սա առանցքա­յին խնդիր է։ Հայաստա­նին անհրա­ժեշտ է ռազմա­կան պաշտպա­նություն։ Ֆրանսիան և Հնդկաստա­նը արդեն աջակցություն են ցուցա­բե­րել, բայց ԱՄՆ‑ն նույնպես պետք է ներգրավվի։
Տեխնո­լո­գիա­ներն ու էներգե­տի­կան կարև­որ են, սակայն առանց ռազմա­կան ապա­հովման դրանք բավա­րար չեն։

Աստղիկ Սարգսյան

Մեկ այլ լարված գոտի է Իրա­նը։ ԱՄՆ հատուկ բանագնաց Սթիվ Ուիթքոֆը և Իրա­նի ԱԳ նախա­րա­րԱբբաս Արաղչին հանդի­պե­լու են Ստամբուլում։
Ինչպե՞ս պետք է զարգա­նան ԱՄՆ–Հայաստան հարա­բե­րություննե­րը՝ խաղա­ղությունն ամրապնդե­լու համար։

Էնթո­նի Բարամյան

Հայաստա­նը մշտա­պես ստիպված է հավա­սա­րակշռել Ռուսաստա­նի, Եվրա­միության և Իրա­նի միջև։ Հուսով եմ՝ կհասնենք ավե­լի ինտեգրված լուծման։
Փոխնա­խա­գա­հի այցը թույլ կտա նրան հասկա­նալ տեղանքի իրա­կան աշխարհագրությունն ու առաջնա­հերթություննե­րը՝ առա­ջին հերթին պատանդնե­րի ազա­տումը և ռազմա­կան ներդրումնե­րը։

Աստղիկ Սարգսյան

ԱՄՆ Կոնգրե­սում քննարկվում է «Խաղա­ղության ակտը», որը նախա­տե­սում է պատժա­մի­ջոցներ Ադրբե­ջա­նի դեմ ագրե­սիա­յի դեպքում։ Որքա՞ն արդյունա­վետ կարող է լինել այն։

Էնթո­նի Բարամյան

Դա օգտա­կար նախա­ձեռնություն է, բայց ներկա­յումս գործընթա­ցը բարձր քաղա­քա­կան մակարդա­կում է՝ նախա­գա­հի և փոխնա­խա­գա­հի վերահսկո­ղության ներքո։ Սա լավա­գույն հնա­րա­վոր տարբե­րակն է։

Աստղիկ Սարգսյան

Անդրա­դառնանք Հայաստա­նի ներքին քաղա­քա­կա­նությա­նը։ Իշխա­նություն-եկե­ղե­ցի լարվա­ծությունը շատե­րը դիտարկում են որպես արտա­քին, մասնա­վո­րա­պես ռուսա­կան միջամտության հետև­անք։ Ինչպե՞ս է սփյուռքը գնա­հա­տում այս իրա­վի­ճա­կը։

Էնթո­նի Բարամյան

Սա չափա­զանց ցավոտ հարց է մեզ համար։ Սփյուռքում մեր ինքնությունը կառուցված է եկե­ղե­ցու շուրջ։
Ոչ մի կառա­վա­րություն կամ անհատ չպետք է միջամտի Հայ Առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու ներքին գործե­րին։ Եկե­ղե­ցին ունի իր կարգը՝ եպիսկո­պոսնե­րի ժողով, Ազգա­յին եկե­ղե­ցա­կան ժողով, ընտրված պատվի­րակներ։
Պետություն-եկե­ղե­ցի ցանկա­ցած խզում վնա­սում է մեզ՝ որպես սփյուռքա­հա­յություն։

Աստղիկ Սարգսյան

Դուք ասում եք, որ պետությունը պետք է հեռու մնա եկե­ղե­ցուց, բայց չէ՞ որ երբեմն հենց եկե­ղե­ցին է ներգրավվում քաղա­քա­կա­նության մեջ։

Էնթո­նի Բարամյան

Եկե­ղե­ցին պետք է զբաղվի եկե­ղե­ցա­կան հարցե­րով, պետությունը՝ պետա­կան։ Այո, եկե­ղե­ցին ունի խնդիրներ, բայց դրանք պետք է լուծվեն ներսից՝ իրկա­ռույցնե­րի միջո­ցով։ Դա ամե­նաա­ռողջ ճանա­պարհն է։

Աստղիկ Սարգսյան

Վերջին հարցը՝ ԱՄՆ ներքին թեմա­յով։ Medicare‑ի ղեկա­վար դոկտոր Օզը մեղադրել է ամե­րի­կա­հա­յե­րին առողջա­պա­հա­կան խարդա­խության մեջ։ Ինչպե՞ս եք արձա­գանքում։

Էնթո­նի Բարամյան

Դա աննա­խա­դեպ և անընդունե­լի վարքա­գիծ է։ Եթե խարդա­խություն կա, դրա համար գոյություն ունե նպե­տա­կան մարմիններ։
Հանրա­յին տարածքում ամբողջ մի համայնքի մեղադրելն անթույլատրե­լի է։ Ես ողջունում եմ Կալիֆորնիա­յի նահանգա­պետ Գևին Նյուսո­մի արձա­գանքը։ Որոշ սահմաններ պարզա­պես չի կարե­լի անցնել։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝