Օգոստո­սի 8‑ը Վերջ Դրեց  Նոյեմբե­րի 9‑ին

Ռուսա­կան կողմի հայտա­րա­րություննե­րը, այդ թվում՝ Հայաստա­նի մոդուլա­յին ատո­մա­կա­յա­նի նախագծի վերա­բերյալ, պայմա­նա­վորված են ոչ թե անվտանգության իրա­կան մտա­հո­գություննե­րով, այլ տարա­ծաշրջա­նում մոնո­պոլ դիրքի կորստի վախով։ 

Արթուր Սաքունց

1inTV‑ն զրուցել իրա­վա­պաշտպան, Հելսինկյան քաղա­քա­ցիա­կան ասամբլեա­յի Վանա­ձո­րի գրա­սենյա­կի ղեկա­վար Արթուր Սաքունցի հետ։ Զրույցը կենտրո­նա­նում է Հայաստան-ԱՄՆ ռազմա­վա­րա­կան գործակցության խորացման և դրա հետև­անքով ռուսա­կան ազդե­ցության թուլացման վրա։ Հաղորդման ընթացքում շեշտվում է, որ արևմտյան բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի այցերն ու նոր համա­ձայնություննե­րը փաստա­ցի չեղարկում են նոյեմբե­րի 9‑ի եռա­կողմ հայտա­րա­րության տրա­մա­բա­նությունը՝ Հայաստա­նին հնա­րա­վո­րություն տալով դուրս գալ Մոսկվա­յի պարտադրած անվտանգա­յին կաղա­պարնե­րից։

Արթուր Սաքունցն ասաց, որ օգոստո­սի 8‑ի համա­ձայնությունը փաստա­ցի դե ֆակտո ավարտեց նոյեմբե­րի 9‑ի եռա­կողմ հայտա­րա­րության տրա­մա­բա­նությունը և նոր հիմք ստեղծեց հետա­գա գործընթացնե­րի համար։ Նրա գնա­հատմամբ՝ նախկին համա­կարգը լարվա­ծություն չնվա­զեցրեց և անվտանգության զգա­ցում չձև­ա­վո­րեց, մինչդեռ նոր պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը հնա­րա­վո­րություն են տվել դուրս գալ այդ փակ շրջա­նա­կից և փոխել տարա­ծաշրջա­նա­յին դինա­մի­կան։

Սաքունցը նշեց, որ թեև քննա­դա­տա­կան վերա­բերմունք ունի Դոնալդ Թրամփի վարչա­կազմի քաղա­քա­կա­նության նկատմամբ, այնունամենայնիվԱՄՆ‑ը մնում է ժողովրդա­վա­րա­կան պետություն՝ իշխա­նություննե­րի տարանջատման, Կոնգրե­սի վերահսկո­ղության, հասա­րա­կության և մամուլի գործուն դերա­կա­տա­րությամբ։ Նրա կարծի­քով՝ հենց այս համա­կարգա­յին գործոններն են թույլ տալիս ԱՄՆ-ին հանդես գալ որպես աշխա­տող մեխա­նիզմնե­րով գործընկեր։

Նա դիտարկեց, որ օգոստո­սի 8‑ի համա­ձայնությունից հետո տարա­ծաշրջա­նա­յին գործընթացնե­րը դարձել են ավե­լի կոնկրետ, և ԱՄՆ փոխնա­խա­գա­հի այցը ամրապնդեց այդուղղությունը՝ հայ-ամե­րիկյան համա­գործակցությունը դարձնե­լով ավե­լի գործնա­կան։ Սաքունցի խոսքով՝ նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության պահպանմամբ շահագրգիռ ուժե­րը՝ հատկա­պես Ռուսաստա­նի ազդե­ցության շրջա­նակնե­րը, մտա­հոգված են, քանի որ այդ փաստա­թուղթը այլևս իրա­կան ազդե­ցություն չունի։

Ռուսա­կան կողմի հայտա­րա­րություննե­րը, այդ թվում՝ Հայաստա­նի մոդուլա­յին ատո­մա­կա­յա­նի նախագծի վերա­բերյալ, պայմա­նա­վորված են ոչ թե անվտանգության իրա­կան մտա­հո­գություննե­րով, այլ տարա­ծաշրջա­նում մոնո­պոլ դիրքի կորստի վախով։ Նա ընդգծեց, որ նոր տեխնո­լո­գիա­կան նախագծե­րը ենթադրում են նոր մասնա­գետներ, նոր վառե­լի­քա­յին մատա­կա­րա­րումներ և ռազմա­վա­րա­կան դիվերսիֆի­կա­ցիա, ինչը նվա­զեցնում է նախկին կախվա­ծություննե­րը։

Սաքունցը նաև նշեց, որ Հայաստա­նի կառա­վա­րությունը պետք է ինստի­տուցիո­նալ մակարդա­կում ապա­հո­վի հայ-ամե­րիկյան ռազմա­վա­րա­կան համա­գործակցության և Հայաստան-ԵՄ նոր օրա­կարգի իրա­կա­նա­ցումը՝ նյութա­կան, կառուցվածքա­յին և ֆինանսա­կան հիմքե­րով։ Նրա խոսքով՝ սա կարև­որ է նաև ռիսկե­րի կառա­վարման տեսանկյունից։ Ռուսաստա­նի տնտե­սա­կան և կառա­վարման մոդե­լը չի կարող օրի­նակ ծառա­յել տեխնո­լո­գիա­կան զարգացման կամ արդյունա­վետ կառա­վարման հարցում և, ըստ նրա, այդ երկրի ներկա­յությունը հաճախ ուղղված է քաղա­քա­կան վերահսկո­ղության պահպանմա­նը։ Սաքունցը գտնում է, որ փոխա­դարձ շահե­րի տրա­մա­բա­նությունը Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում հաճախ չի գործում, մինչդեռ այլ գործընկերնե­րի դեպքում այդ սկզբունքը տեսա­նե­լի է։

Իրա­վա­պաշտպա­նը շեշտեց, որ Հայաստա­նի ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի կառա­վարման հարցում անհրա­ժեշտ է հստակ հաշվետվո­ղա­կա­նություն, այդ թվում՝ աուդիտ ռուսա­կան կառա­վարման ներքո գտնվող երկա­թուղու ներդրումնե­րի վերա­բերյալ, որպեսզի պարզ լինի ներդրում-արդյունք հարա­բե­րակցությունը։ ԱՄՆ‑ի հետ համա­գործակցության տնտե­սա­կան և անվտանգա­յին բաղադրիչնե­րը հստակ են, մինչդեռ Ռուսաստա­նի մասնակցությունը հաճախ չի ապա­հո­վում անվտանգության իրա­կան երաշխիքներ։ Նա հիշեցրեց, որ նույնիսկ նախկին անվտանգա­յին պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը չեն կանխել ռազմա­կան էսկա­լա­ցիա­նե­րը, և դա պետք է հաշվի առնել քաղա­քա­կան որո­շումնե­րի մեջ։

Նրա համոզմամբ՝ ԱՄՆ փոխնա­խա­գա­հի այցը­կարև­որ ազդակ էր, որ Հայաստա­նը դիտարկվում է որպես ռազմա­վա­րա­կան գործընկեր, և այդ համա­գործակցությունն արդեն նպաստել է լարվա­ծության նվա­զեցմա­նը։ Սաքունցը կարծում է, որ հենց սա է ցույց տալիս, թե իրա­կան անվտանգության մեխա­նիզմնե­րը որտեղ են ավե­լի արդյունա­վետ գործում։

Իրա­վա­պաշտպա­նը նաև նշեց, որ Ռուսաստա­նի անհանգստությունը պայմա­նա­վորված է ոչ միայն ազդե­ցության նվա­զումով, այլև այն հանգա­մանքով, որ տարա­ծաշրջա­նում իր քաղա­քա­կան հենա­րաննե­րը թուլա­նում են։ Նրա խոսքով՝ այդ մտա­հո­գություննե­րը հաճախ արտա­հայտվում են սպառնա­լիքնե­րին մոտ հռե­տո­րա­բա­նությամբ, որի նպա­տա­կը Հայաստա­նի քաղա­քա­կան կամքի վրա ազդե­ցություն գործադրելն է։

Սաքունցը հավե­լեց, որ Ուկրաի­նա­յում պատե­րազմը կարև­որ է նաև հետխորհրդա­յին տարա­ծաշրջա­նի, այդ թվում՝ Հայաստա­նի ապա­գա­յի համար, քանի որ այն ազդում է ուժե­րի հավա­սա­րակշռության և անվտանգության մոդելնե­րի վրա։ Նա գտնում է, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը որո­շիչ նշա­նա­կություն ունեն Հայաստա­նի ինքնիշխան պետա­կա­նության հետա­գա ուղղության համար և պետա­կան ինքնիշխա­նությա­նը սպառնա­ցող ցանկա­ցած քայլ պետք է իրա­վա­կան մեխա­նիզմնե­րով կանխվի։

Վերջում Սաքունցը նշեց, որ Հայաստա­նի շահե­րով առաջնորդվե­լու քաղա­քա­կա­նությունը բնա­կա­նո­րեն կարող է դժգո­հություն առա­ջացնել որոշ արտա­քին դերա­կա­տարնե­րի մոտ, սակայն, ըստ նրա, պետությունը պետք է շարունա­կի առաջնորդվել սեփա­կան շահե­րով՝ անկախ այդ արձա­գանքնե­րից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝