Հայաստա­նի Ներքին Կայունությունը Կարև­որ Է «Խաղա­ղության Խաչմե­րուկի Համար»

Ադրբե­ջա­նը նախընտրա­կան շրջա­նում հապա­ղում է արագ և վճռա­կան քայլե­րից, քանի որ չունի վստա­հություն, թե ընտրություննե­րից հետո Հայաստա­նի քաղա­քա­կան գիծը կպահպանվի։

Ռոբերտ Ղևոնդյան

FreeNews‑ը զրուցել է քաղա­քա­գետ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի դերն ու մարտահրա­վերնե­րը փոփոխվող աշխարհա­կարգում, որտեղ վարչա­պե­տի մասնակցությունը Թրամփի նախա­ձեռնած «Խաղա­ղության խորհրդին» դիտարկվում է որպես ռազմա­վա­րա­կան քայլ՝ միջազգա­յին նոր հարթակնե­րում ազգա­յին շահե­րը սպա­սարկե­լու համար: Փորձա­գետ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը վերլուծում է Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև խաղա­ղության գործընթա­ցը՝ ընդգծե­լով, որ երկկողմ հարա­բե­րություննե­րի վերջնա­կան կարգա­վո­րումը մեծա­պես կախված է ներքա­ղա­քա­կան կայունությունից և սպասվող ընտրություննե­րի արդյունքնե­րից:

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Դոնալդ Թրամփի նախա­ձեռնած խաղա­ղության խորհուրդը աշխարհա­քա­ղա­քա­կան նոր ձևա­չա­փի մաս է։ Նրա խոսքով՝ Թրամփը պատկե­րացնում է բազմաբև­եռ աշխարհ, բայց մեկ հեգե­մո­նի՝ Միացյալ Նահանգնե­րի առաջնորդությամբ։ Փորձա­գե­տը դիտարկում է, որ սա ոչ դասա­կան երկբև­եռ, ոչ էլ նախկին միաբև­եռ համա­կարգն է, այլ հարա­բե­րա­կան ազա­տություննե­րով բազմաբև­եռ կառուցվածք, որտեղ մյուս բևեռնե­րի ազա­տություննե­րը սահմա­նա­փակվում են այնտեղ, որտեղ հատվում են ամե­րիկյան շահե­րը։ Ղևոնդյա­նը կարծում է, որ մի շարք պետություններ համա­ձայն են այս օրա­կարգին, մյուսնե­րը՝ ոչ, և հենց այդ հակա­սությունն է բնո­րո­շում ներկա անցումա­յին շրջա­նը։

Նրա գնա­հատմամբ՝ Հայաստանն ու Ադրբե­ջա­նը, ըստ ամե­նայնի, այն երկրնե­րի թվում են, որոնք համա­ձայնել են այդ տրա­մա­բա­նությա­նը։ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ խաղա­ղության խորհուրդը կարող է դառնալ ինստի­տուցիո­նալ կառույց, եթե Թրամփին հաջողվի իր աշխարհա­քա­ղա­քա­կան նախա­գի­ծը։ Եթե ոչ, ապա այն կարող է մնալ երկրորդա­կան հարթակ կամ նույնիսկ չգո­յատև­ել։ Փորձա­գե­տը հավե­լեց, որ Թրամփի նախա­գա­հության ժամկե­տը սահմա­նա­փակ է մինչև 2028 թվա­կա­նը, և նախա­ձեռնության ապա­գան մեծա­պես կախված է այդ ընթացքում հաջո­ղություննե­րից։

Ղևոնդյա­նը կարծում է, որ Հայաստա­նի մասնակցությունն ավե­լի բովանդա­կա­յին է, քան խորհրդանշա­կան, քանի որ հիմնա­դիր դերա­կա­տարնե­րի թվում լինե­լը հաջո­ղության դեպքում կարող է որո­շա­կի առա­վե­լություններ տալ։ Նա նշեց, որ արդեն այսօր որոշ դրա­կան զարգա­ցումներ կան հայ-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րում, և Հայաստա­նը, ինչպես Ադրբե­ջա­նը, կարծես խաղադրույք է կատա­րել այն տարբե­րա­կի վրա, որ ամե­րիկյան նախա­ձեռնությունը հաջո­ղե­լու է։

Խոսե­լով այն մասին, թե որքա­նով է Հայաստա­նը կարև­որ Թրամփի համար, փորձա­գե­տը նշեց, որ, իր կարծի­քով, Թրամփը չի խորա­նում «Հայաստան» և «հայկա­կան գործոն» տարբե­րակման մեջ։ Ղևոնդյա­նը դիտարկում է, որ Թրամփի ընկալմամբ դա մեկ ընդհա­նուր ինստի­տուտ է՝ ներառյալ Սփյուռքը, ԱՄՆ-ում բնակվող հայե­րին և Արցա­խից տեղա­հանվածնե­րին։

Անդրա­դառնա­լով հայ-ադրբե­ջա­նա­կան խաղա­ղության գործընթա­ցին՝ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ այս նոր հարթա­կը դժվար թե դառնա այդ գործընթա­ցի հիմնա­կան միջա­վայրը, քանի որ արդեն գոյություն ունեն գործող ձևա­չա­փեր, այդ թվում՝ հայ-ադրբե­ջա­նա-ամե­րիկյան ուղղությունը։ Նա կարծում է, որ ներկա­յիս մեխա­նիզմնե­րը ընդհա­նուր առմամբ ընդունե­լի են կողմե­րի համար, ուստի փոխե­լու մեծ անհրա­ժեշտություն չկա։

Այժմ երեք ուղղություննե­րով՝ սահմա­նա­զա­տում, ենթա­կա­ռուցվածքներ և խաղա­ղության պայմա­նա­գիր, կողմե­րը հասկա­ցել են միմյանց մոտե­ցումնե­րը և որոշ քայլեր արդեն արվում են։ Սակայն Ղևոնդյա­նի դիտարկմամբ՝ Ադրբե­ջա­նը նախընտրա­կան շրջա­նում հապա­ղում է արագ և վճռա­կան քայլե­րից, քանի որ չունի վստա­հություն, թե ընտրություննե­րից հետո Հայաստա­նի քաղա­քա­կան գիծը կպահպանվի։ Նրա խոսքով՝ ընտրություննե­րից հետո, եթե իշխա­նություննե­րը նորից մանդատ ստա­նան, Ադրբե­ջա­նը կարող է ավե­լի ակտիվ քայլե­րի գնալ։ Ընտրա­կան շրջա­նը Ադրբե­ջա­նի համար դիտարկման և սպասման ժամա­նա­կա­հատված է։ Փորձա­գե­տը նշեց, որ Բաքուն փորձում է հասկա­նալ՝ Հայաստա­նը կմնա՞ ներկա­յիս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ուղեգծում, թե՞ կարող է շեղվել, օրի­նակ՝ փորձե­լով վերա­նա­յել ԱՄՆ‑ի հետ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը կամ ակտի­վացնել այլ ուղղություններ։

Գերի­նե­րի հարցի վերա­բերյալ Ղևոնդյա­նը նշեց, որայն չպետք է ուղղա­կիո­րեն կապել ընտրա­կան գործընթացնե­րի հետ։ Նա կարծում է, որ այդ հարցը մշտա­պես բարձրացվում է թե պաշտո­նա­կան, թե ոչ պաշտո­նա­կան հանդի­պումնե­րում, սակայն առայժմ առա­ջընթաց չկա։ Փորձա­գե­տը նշեց, որ ներկա­յումս հասա­րա­կություննե­րում գերակշռում են էմո­ցիա­նե­րը, ինչը դժվա­րացնում է լուծումը, բայց եթե սահմաննե­րը բացվեն և համա­գործակցությունը զարգա­նա, ժամա­նա­կի ընթացքում հարցի լուծումը կարող է դառնալ ավե­լի հավա­նա­կան։ Նա հավե­լեց, որ հատկա­պես Արցա­խի նախկին ռազմա­քա­ղա­քա­կան ղեկա­վա­րության հարցը ավե­լի բարդ է, իսկ մյուսնե­րի դեպքում լուծումը կարող է ավե­լի արագ լինել։

Անդրա­դառնա­լով քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կություննե­րի հանդի­պումնե­րին՝ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ դրանք արդեն հանրա­յին դիվա­նա­գի­տության գործիք են։ Նրա խոսքով՝ նման հանդի­պումնե­րի ընթացքում կողմե­րը ներկա­յացնում են իրենց մտա­հո­գություննե­րը, փորձում են հասկա­նալ միմյանց ընկա­լումնե­րը և երբեմն պարզվում է, որ որոշ խնդիրներ իրա­կա­նում ընկա­լումնե­րի տարբե­րության արդյունք են։ Փորձա­գե­տը նշեց, որ նման քննարկումնե­րի արդյունքնե­րը հետա­գա­յում ներկա­յացվում են թե հասա­րա­կությա­նը, թե իշխա­նություննե­րին, և լինումեն դեպքեր, երբ դա նպաստում է կոնկրետ հարցե­րի լուծմա­նը։

Հայաստան-ԱՄՆ հարա­բե­րություննե­րի մասինՂև­ոնդյա­նը նշեց, որ դրանք այժմ լավա­գույնվի­ճա­կում են պատմության ընթացքում՝ ավե­լի­զարգա­ցած և հեռանկա­րա­յին։ Նրա կարծի­քով՝ ներկա­յումս երկու երկրնե­րի շահե­րը համընկել են, հատկա­պես այն աշխարհա­քա­ղա­քա­կան նախագծի շրջա­նա­կում, որը կապված է արևելք–արևմուտք կապող ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի և տարա­ծաշրջա­նա­յին միջանցքնե­րի հետ։ Փորձա­գե­տը նշեց, որ այս տրա­մա­բա­նության մեջ տեղ ունեն նաև Ադրբե­ջա­նը, Թուրքիան և որոշ չափով Վրաստա­նը։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը հավե­լեց, որ թե՛ Հայաստա­նում, թե՛ ԱՄՆ-ում ընտրություննե­րը կարող են որոշ ազդե­ցություն ունե­նալ, սակայն նույնիսկ եթե Թրամփը կորցնի օրենսդիր մարմնի աջակցությունը, վարչա­կազմի ընդհա­նուր քաղա­քա­կան գիծը կարող է պահպանվել։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նում ընտրություննե­րը նաև քաղա­քակրթա­կան ընտրություն են՝ ժողովրդա­վա­րա­կան ճանա­պարհի շարունակման կամ այլ մոդե­լի միջև։

Ռուսաստա­նի մասին խոսե­լով՝ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Մոսկվան փորձում է օգտա­գործել հնա­րա­վոր բոլոր հիբրի­դա­յին գործիքնե­րը՝ ազդե­ցությունը պահպա­նե­լու համար։ Նա կարծում է, որ Ռուսաստա­նը դժգոհ է ընթա­ցիկ զարգա­ցումնե­րից, քանի որ չի ընդունում այն աշխարհա­կարգը, որտեղ ԱՄՆ‑ը կլի­նի գերա­կա հեգե­մոն։

Հարավկովկասյան երկա­թուղու կառա­վարման հարցի վերա­բերյալ փորձա­գե­տը նշեց, որ Հայաստա­նը չի կարող լիարժեք զարգա­նալ, եթե երկա­թուղին շարունա­կի կառա­վարվել նույն ձևով։ Ղևոնդյա­նի խոսքով՝ պայմա­նա­գի­րը գործում է մինչև 2038 թվա­կա­նը, սակայն կան բազմա­թիվ խախտումներ և խնդիրներ։ Նա կարծում է, որ եթե գտնվի երկիր, որը բարե­կա­մա­կան հարա­բե­րություններ ունի թե՛ Հայաստա­նի, թե՛ Ռուսաստա­նի հետ, կառա­վարման փոխանցման տարբե­րա­կը կարող է իրա­տե­սա­կան լինել։ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ հնա­րա­վոր թեկնա­ծունե­րի թվում կարող են լինել արա­բա­կան որոշ երկրներ կամ այլ պետություններ, որոնք ունեն լավ հարա­բե­րություններ բոլոր կողմե­րի հետ, մինչդեռ ԱՄՆ‑ի մասնակցությունը կարող է ընկալվել որպես կտրուկ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան շրջա­դարձ։

Վերջում Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի հարա­բե­րություննե­րում նկատվող լարվա­ծությունը ավե­լի շուտ ընդհա­նուր տարա­ծաշրջա­նա­յին գործընթացնե­րի շարունա­կությունն է, քանի որ Ռուսաստա­նը երկար ժամա­նակ ակնկա­լում էր պահպա­նել իր ազդե­ցությունը հետխորհրդա­յին տարածքում, իսկ ներկա­յիս զարգա­ցումնե­րը ցույց են տալիս, որ այդ ազդե­ցության մոդե­լը փոխվում է։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝