Տնտե­սությունը Լուրջ Բան Է.  Այն Չի Կարե­լի Հորի­նել Կամ Նկա­րել

Որոշ ուժեր ներդրումնե­րի մասին խոսում են Չինաստա­նից, նույնիսկ եթե իրենց քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումը ռուսա­մետ է։ Սա ևս ցույց է տալիս, որ խոստումնե­րը հաճախ կառուցվում են ոչ թե տնտե­սա­կան հաշվարկնե­րի, այլ քաղա­քա­կան քարոզչության վրա։

Բաբկեն Թունյան

Պետրոս Ղազարյա­նը զրուցել է ԱԺ ՔՊ խմբակցության պատգա­մա­վոր, տնտե­սա­կան հարցե­րի մշտա­կան հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գա­հի տեղա­կալ Բաբկեն Թունա­յի հետ։ Զրույցի ընթացքում ներկա­յացվում է ՀՀ Ազգա­յին ժողո­վի Բաբկեն Թունյա­նի քննա­դա­տա­կան վերլուծությունը ընդդի­մա­դիր ուժե­րի նախընտրա­կան տնտե­սա­կան խոստումնե­րի վերա­բերյալ։ Պատգա­մա­վո­րը քննարկում է  ընդդի­մության առա­ջարկած մեգա­նա­խագծե­րը, ինչպի­սիք են բազմա­մի­լիարդա­նոց ներդրումնե­րը և նոր գործա­րաննե­րի հիմնումը, որպես անի­րա­տե­սա­կան պոպուլիզմ և «հեքիաթներ», որոնք չունեն հիմնա­վոր հաշվարկներ։ Զրույցի ընթացքում շոշափվում են աշխարհա­քա­ղա­քա­կան տնտե­սա­կան գործոննե­րը, այդ թվում՝ չինա­կան ներդրումնե­րի շահարկումը և ատո­մա­կա­յա­նի կառուցման շուրջ տարբերվող մոտե­ցումնե­րը։

Բաբկեն Թունյա­նը նշեց, որ ընդդի­մության տնտե­սա­կան խոստումնե­րը հնչում են գեղե­ցիկ, սակայն դրանք հիմնա­կա­նում պոպուլիստա­կան և անի­րա­տե­սա­կան հայտա­րա­րություններ են։ Նրա խոսքով՝ այդ հայտա­րա­րություններն անում են մարդիկ, որոնք տարի­ներ շարունակ հնա­րա­վո­րություն են ունե­ցել գոնե դրանց մի մասը իրա­կա­նացնե­լու, բայց չեն արել։ Պատգա­մա­վո­րը կարծում է, որ հաշվարկը նաև այն է, որ քաղա­քա­ցի­նե­րի մի մասը չի խորա­նում թվե­րի և հաշվարկնե­րի մեջ և կարող է հավա­տալ նման խոստումնե­րին։ Ինքը բազմիցս հրա­վի­րել է ընդդի­մա­դիր գործիչնե­րին բանա­վե­ճի՝ հանրության առաջ քննարկե­լու խոստացված 300 հազար աշխա­տա­տե­ղե­րի, հարկե­րի զրո­յացման և այլ ծրագրե­րի իրա­տե­սա­կա­նությունը, սակայն նրանք հրա­ժարվել են։ Նրա համոզմամբ՝ այդ թեզե­րը պարզա­պես գեղե­ցիկ խոսքեր են և հաշվարկա­յին հիմք չունեն։ Նա հավե­լեց, որ լավա­գույն ապա­ցույցը նախկին փորձն է, երբ նույն ուժե­րը իշխա­նության եղած ժամա­նակ հակա­ռակ արդյունքներն են ունե­ցել։

Պաշտոնյան հիշեցրեց, որ տարբեր ժամա­նակնե­րում հնչել են բազմա­մի­լիարդ ներդրումնե­րի խոստումներ, սակայն նույնիսկ այդ ուժե­րի ներկա­յա­ցուցիչներն են հետա­գա­յում ընդունել տնտե­սության ծանր վիճա­կը։ Թունյա­նը նաև նշեց, որ նախկին ղեկա­վարներն իրար գործունեությա­նը հաճախ խիստ բացա­սա­կան գնա­հա­տա­կաններ են տվել, ինչը, նրա կարծի­քով, ցույց է տալիս համա­կարգա­յին ձախո­ղումնե­րը տնտե­սա­կան զարգացման ոլորտում։ Այսօր որոշ քաղա­քա­կան ուժեր Չինաստա­նից բազմա­մի­լիարդ ներդրումնե­րի մասին են խոսում՝ առանց կոնկրետ հաշվարկնե­րի։ Նրա խոսքով՝ իրա­կա­նում Չինաստա­նի հետ համա­գործակցությունը պայմա­նա­վորված է շահե­րով և կոնկրետ ծրագրե­րով, ոչ թե անձե­րով։ Նա ասաց, որ չինա­կան ֆինանսա­վորման վերա­բերյալ տարածվող պնդումնե­րը հաճախ սխալ են ներկա­յացվում, քանի որ խոսքը վարկե­րի մասին է, ոչ թե անվճար գումարնե­րի։

Թունյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նը բաց է համա­գործակցության համար թե՛ էներգե­տի­կա­յի, թե՛ տրանսպորտի և այլ ոլորտնե­րում, և ընտրությունը պետք է արվի ամե­նա­շա­հա­վետ տնտե­սա­կան առա­ջարկի հիման վրա։ Նա հավե­լեց, որ պետք է խոսել ոչ թե «փուչիկ» խոստումնե­րի, այլ իրա­կան ծրագրե­րի մասին։ Որոշ ուժեր ներդրումնե­րի մասին խոսում են Չինաստա­նից, նույնիսկ եթե իրենց քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումը ռուսա­մետ է։ Նրա կարծի­քով՝ սա ևս ցույց է տալիս, որ խոստումնե­րը հաճախ կառուցվում են ոչ թե տնտե­սա­կան հաշվարկնե­րի, այլ քաղա­քա­կան քարոզչության վրա։

Թունյա­նը ասաց, որ տվյալնե­րի համա­ձայն՝ 2025 թվա­կա­նին Հայաստա­նում ակտիվ հարկ վճա­րող ընկե­րություննե­րի թիվն աճել է շուրջ 5200-ով, ինչը հակա­սում է ընդդի­մության հայտա­րա­րություննե­րին զանգվա­ծա­յին փակման մասին։ Նա կարծում է, որ որոշ քաղա­քա­կան գործիչներ մի սուտը դեռ չբա­ցա­հայտված՝ արդեն նոր, ավե­լի մեծ հայտա­րա­րություն են անում։

Անդրա­դառնա­լով ատո­մա­կա­յա­նի թեմա­յին՝ Բաբկեն Թունյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը ցանկա­նում է ունե­նալ ժամա­նա­կա­կից մոդուլա­յին ատո­մա­կա­յան, և ընտրությունը կկա­տարվի լավա­գույն գնա­յին ու տեխնի­կա­կան առա­ջարկի հիման վրա։ Նրա­խոսքով՝ Հայաստա­նի համար մոտ 600 մեգա­վատ հզո­րությունն է նպա­տա­կա­հարմար, քանի որ ավե­լի մեծ կայա­նը կարող է տնտե­սա­պես անարդյունա­վետ լինել և ազդել սակագնի վրա։ Ատո­մա­կա­յա­նի շուրջ բանակցություննե­րը բարդ և մասնա­գի­տացված գործընթաց են, որոնցում կարող են մասնակցել միայն լիա­զորված և համա­պա­տասխան գաղտնիության հասա­նե­լիություն ունե­ցող անձինք։ Նա զարմանք հայտնեց այն հայտա­րա­րություննե­րի նկատմամբ, թե անհատնե­րը կարող են ինքնուրույն նման բանակցություններ վարել։

Խոսե­լով երկա­թուղու ներդրումնե­րի մասին՝ պատգա­մա­վորն ընդգծեց, որ քաղա­քա­ցի­նե­րը կարող են ինքնուրույն գնա­հա­տել դրանց որակն ու արդյունքը։ Նա նշեց, որ երբեմն ներդրում անվան տակ կարող են լինել նաև շահույթնե­րի վերա­դարձի սխե­մա­ներ, և կարև­որ է հասկա­նալ ներդրումնե­րի իրա­կան արդյունա­վե­տությունը։

Թունյա­նը կարև­ո­րեց նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին հաղորդակցության նախագծե­րի տնտե­սա­կան ազդե­ցությունը։ Նրա կարծի­քով՝ նույնիսկ եթե տրանզի­տից ստացվող ուղղա­կի եկա­մուտնե­րը մեծ չլի­նեն, խաղա­ղության, վստա­հության աճի և սահմաննե­րի բացման ազդե­ցությունը տնտե­սության վրա կարող է շատ ավե­լի մեծ լինել։ Նա ընդգծեց, որ պատե­րազմի ռիսկը երկար ժամա­նակ եղել է ներդրումնե­րի հիմնա­կան խոչընդո­տը, և դրա նվա­զե­ցումը կարող է էակա­նո­րեն բարե­լա­վել ներդրումա­յին միջա­վայրը։

Պատգա­մա­վո­րը կոչ արեց ընդդի­մությա­նը ներկա­յացնել հստակ այլընտրանքա­յին ծրագրեր, ոչ թե ընդհա­նուր հայտա­րա­րություններ։ Նրա խոսքով՝ երբ ասում են «կզանգեն, կբե­րեն ներդրումներ», դա անհարգա­լից վերա­բերմունք է քաղա­քա­ցի­նե­րի նկատմամբ։ Տարբեր քաղա­քա­կան ուժեր հաճախ նույն գաղա­փարներն են առաջ քաշում տարբեր ձևա­կերպումնե­րով, սակայն առանց հստակ բացատրության, թե ինչ են իրա­կա­նում առա­ջարկում։ Նրա կարծի­քով՝ արտա­քին գործընկերնե­րի մասնակցությունը ցանկա­ցած նախագծի պետք է դիտարկվի տնտե­սա­կան նպա­տա­կա­հարմա­րության, ոչ թե քաղա­քա­կան կարգա­խոսնե­րի տեսանկյունից։

Ամփո­փե­լով՝ Բաբկեն Թունյա­նը ասաց, որ Հայաստա­նը պետք է առա­ջարկի իր նախագծե­րը որպես բիզնես հնա­րա­վո­րություն բոլոր շահագրգիռ կողմե­րին, և ով տնտե­սա­կան շահ կտեսնի, կարող է մասնակցել դրանց իրա­կա­նացմա­նը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝