Մենք ծրագրում ենք ստեղծել հատուկ կոնսորցիում, որը կօգնի նախագծի առաջ մղմանը և կայունացմանը։ Կոնսորցիումը մենք նախատեսում ենք կառուցել ՀՀ‑ի մեր գործընկերների և կառավարության աջակցության միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանում եվրոպական դիվանագիտական ջանքերի ներգրավմամբ՝ հատկապես Գերմանիայի և Ֆրանսիայի ուղղությամբ, որպեսզի ստեղծվի վստահության բարձր մակարդակ, ավելի արագ ընթացք և ուժեղ միջազգային աջակցություն։
Արամ Սարգսյան
Հայրենակիցներ ջան, ձեզ եմ ներկայացնում ԱՄՆ-ում և ԵՄ-ում գործող մեր գործընկեր իրավամիջնորդական կազմակերպության առաջարկը՝ տեխնիկական, մասնագիտական և հաշվարկային մասի զգալի կրճատումներով։ Մենք անպայման օժանդակելու ենք այս ծրագրի իրականացմանը, որ կախված չէ առաջիկա ընտրությունների արդյունքներից: Թեպետ առաջիկայում‘ մեր օրենսդիր և գործադիր իշխանության մաս լինելը կարագացնի այս և ոչ միայն այս ծրագրի իրականացումը։
Աշխարհը արագ փոխվում է։ Մեքենաները դառնում են էլեկտրական։ Երկրները կառուցում են հսկայական մարտկոցային համակարգեր՝ արևային և քամու էներգիան կուտակելու համար։ Մարտկոցները դառնում են նույնքան կարևոր, որքան ժամանակին նավթն էր։ Գոյություն ունեցող մարտկոցների մեծ մասում օգտագործվում է լիթիում։ Լիթիումը լավ է աշխատում, բայց թանկ է, և ձմռանը լիթիումային մարտկոցները կորցնում են հզորությունը։ Պահանջարկը և նոր տեխնոլոգիաները հնարավոր են դարձրել՝ նատրիում-իոնային մարտկոցների ստեղծումը և արտադրությունը։Նատրիումը ստացվում է աղից, իսկ աղը Երկրի ամենատարածված նյութերից մեկն է: Դա արդեն նատրիումային մարտկոցները դարձնում է ավելի էժան լիթիումայիններից։ Արդյունաբերական կանխատեսումները ցույց են տալիս, որ արտադրության մեծացման հետ նատրիում-իոնային մարտկոցները կարող են դառնալ 60%-70%-ով ավելի էժան, քան լիթիումային համակարգերը։ Նատրիում-իոնային մարտկոցները ունեն մեկ այլ‘ կարևոր ու էական առավելություն՝ շատ ավելի լավ են աշխատում սառը կլիմայում։
ՀՀ‑ն ունի հնարավորություն, որը չունեն Եվրոպային մոտ գտնվող շատ երկրներ՝ նատրիումի հսկայական «պահեստ» աղի պաշարների տեսքով։ ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության «Mineral Industry of Armenia—1997» զեկույցի համաձայն՝ Երևանի տարածքում գտնվող աղի հանքավայրերում հայտնաբերվել են մոտ 150–200 միլիարդ մետրիկ տոննա գնահատված պաշարներ։ Սա ահռելի թիվ է։ Աղը պարունակում է նատրիում — նատրիում-իոնային մարտկոցների հիմնական նյութը։ Նման մեծ պաշարները Հայաստանին տալիս են երկարաժամկետ մատակարարման առավելություն։ Պարզ ասած՝
Հայաստանը ունի հումքային պահեստային հիմք, որի վրա կարելի է կառուցել նատրիումային մարտկոցների ամբողջական արդյունաբերություն՝ զրոյից։ Սա երկիրը դարձնում է ավելի գրավիչ գործընկերների, ներդրողների և եվրոպացի գնորդների համար։ CATL‑ը՝ աշխարհի խոշորագույն մարտկոց արտադրողը, չինական CHANGAN‑ի հետ միասին հայտարարեց առաջին սերիական մեքենայի մասին, որը աշխատում է CATL‑ի նատրիում-իոնային մարտկոցով՝ «Naxtra» անվանումով։ Առաջին մոդելը այս մարտկոցով շուկա է դուրս գալիս հենց այս տարի։ Naxtra մարտկոցը ունի 45 կՎ/ժ հզորություն և ապահովում է մոտ 400 կմ ընթացք։ Մենք այժմ բանակցում ենք CATL‑ի հետ՝ Հայաստանում կենտրոնացած նատրիում-իոնային մարտկոցների արտադրական համագործակցություն ստեղծելու խնդրով։ Մեր դերը արդյունաբերական հարթակի կառուցումն է, ներդրումային գործընկերների ներգրավումը և համատեղ ձեռնարկության (JV) էկոհամակարգի ձևավորումը։ CATL‑ի գլոբալ ընդլայնման մոդելը հիմնված է համատեղ ձեռնարկությունների վրա։
Մենք աշխատում ենք ստեղծել հենց այդպիսի կառուցվածք՝ միավորելով CATL‑ի տեխնոլոգիական առաջնորդությունը Հայաստանի աշխարհագրական դիրքի, արդյունաբերական աշխատուժի և նատրիումի ռեսուրսային առավելության հետ։ Այս բանակցություններին զուգահեռ մեր ընկերությունը աշխատանքային քննարկումների մեջ է Եվրոպական ներդրումային բանկի (EIB), Եվրոպական վերակառուցման և զարգացման բանկի (EBRD), Renault Group‑ը և Volkswagen Group‑ը՝ հնարավոր ռազմավարական գործընկերներ են մեր նախագծի ֆինանսավորման և արդյունաբերական կառուցվածքի համար։ Բացի դրանից՝ մենք ծրագրում ենք ստեղծել հատուկ կոնսորցիում, որը կօգնի նախագծի առաջ մղմանը և կայունացմանը։
Կոնսորցիումը մենք նախատեսում ենք կառուցել ՀՀ‑ի մեր գործընկերների և կառավարության աջակցության միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանում եվրոպական դիվանագիտական ջանքերի ներգրավմամբ՝ հատկապես Գերմանիայի և Ֆրանսիայի ուղղությամբ, որպեսզի ստեղծվի վստահության բարձր մակարդակ, ավելի արագ ընթացք և ուժեղ միջազգային աջակցություն։ Նպատակը հստակ է՝ Հայաստանում կառուցել տարեկան 30 ԳՎտժ հզորությամբ նատրիում-իոնային գիգագործարան։ Այս չափի գործարանը կարող է տարեկան արտադրել մոտ 500,000 էլեկտրական մեքենայի համար բավարար մարտկոցներ, կարող է մատակարարել հսկայական ստացիոնար էներգիայի պահեստավորման համակարգեր, որոնք կայունացնում են վերականգնվող էներգիայի էլեկտրացանցերը ամբողջ Եվրոպայում։
Գործարկումից հետո գործարանը կստեղծի 1.900–2.700 ուղղակի աշխատատեղ — ինժեներների, տեխնիկների, օպերատորների և անվտանգության մասնագետների համար։ Բացի այդ՝ կձևավորվի մատակարարների ամբողջ էկոհամակարգ՝ լոգիստիկա, բաղադրիչներ, սպասարկում, փաթեթավորում և քիմիական մատակարարումներ։ Սա կստեղծի ևս 4,000–8,000 անուղղակի աշխատատեղ։ Ընդհանուր առմամբ՝ ամբողջ արդյունաբերական կլաստերը կարող է ապահովել մինչև 10,000 աշխատատեղ։
Մարտկոցների արտադրությունը արագ կդառնա Հայաստանի առաջատար արդյունաբերական արտահանման ուղղություններից մեկը։ Եվրոպան իր ապագա մարտկոցային գործընկերներից ակնկալում է երեք իրողություն՝ ավելի ցածր գներ, ձմեռային հուսալիություն և անվտանգ մատակարարման շղթաներ։ Նատրիում-իոնը ապահովում է առաջին երկուսը։ Հայաստանի աղի պաշարները օգնում են ապահովել երրորդը։
Արդյունաբերական հեղափոխությունները չեն սպասում…
Արամ Սարգսյան