Հայաստա­նը Կարո­ղա­նում Է Պահպա­նել Խաղա­ղությունը

Քաղա­քա­գետնե­րը, լրագրողնե­րը և հանրա­յին գործիչնե­րը պարտա­վոր են օգնել քաղա­քա­ցի­նե­րին հասկա­նալ, թե ինչ գործընթացներ են իրա­կա­նում տեղի ունե­նում, որպեսզի նվա­զեցվեն արտա­քին միջամտության և ապա­տե­ղե­կատվության վտանգնե­րը։  

Միքա­յել Զոլյան

Պետրոս Ղազարյա­նը զրուցել է քաղա­քա­գետ Միքա­յել Զոլյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի ներկա­յիս բացա­ռիկ կայունությունը համաշխարհա­յին և տարա­ծաշրջա­նա­յին բուռն աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ցնցումնե­րի համա­պատկե­րում։ Զոլյա­նը շեշտում է, որ երկրի համե­մա­տա­կան խաղա­ղությունը դիվա­նա­գի­տա­կան հաջո­ղություննե­րի և արտա­քին հարա­բե­րություննե­րի արդյունա­վետ դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի արդյունք է, որը թույլ է տալիս խուսա­փել հակա­մարտություննե­րից: Զգա­լի ուշադրություն է դարձվում հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րին և օտա­րերկրյա ազդե­ցության գործա­կալնե­րի փորձե­րին՝ պառակտել հասա­րա­կությունը մանի­պուլյա­ցիա­նե­րի և կեղծ նարա­տիվնե­րի միջո­ցով:

Քաղա­քա­գետ Միքա­յել Զոլյա­նը նշեց, որ այսօր առա­ջին անգամ անկախ Հայաստա­նի պատմության ընթացքում ստեղծվել է մի իրա­վի­ճակ, երբ տարա­ծաշրջա­նը եռում է, սակայն Հայաստա­նում խաղաղ ու հանգիստ միջա­վայր է։ Նրա խոսքով՝ սովո­րա­բար եղել է հակա­ռա­կը՝ պատե­րազմը Հայաստա­նում, իսկ աշխարհում՝ հարա­բե­րա­կան հանգստություն։ Նա ընդգծեց, որ սա պայմա­նա­վորված է Ադրբե­ջա­նի հետ ընթա­ցող խաղա­ղության գործընթա­ցով, համա­ձայնեցված խաղա­ղության պայմա­նագրի տեքստով և վաշինգտոնյան համա­ձայնություննե­րով։ Զոլյա­նը կարծում է, որ հենց այդ դիվա­նա­գի­տա­կան աշխա­տանքի շնորհիվ է, որ այսօր Հայաստա­նը չունի անմի­ջա­կան ռազմա­կան վտանգ։

Քաղա­քա­գե­տը դիտարկեց, որ «խաղա­ղությունը պատրանք է» թեզը շրջա­նա­ռողնե­րը կամ չեն ցանկա­նում ընդունել իրա­կա­նությունը, կամ հոգե­բա­նա­կան վախե­րի ազդե­ցության տակ են։ Նա հեգնանքով հիշեց հին հնդկա­կան փիլի­սո­փա­յությունը՝ ասե­լով, որ եթե ամեն ինչ պատրանք համա­րենք, ապա նաև ֆիզի­կա­կան աշխարհն է պատրանք, բայց իրա­կա­նության մեջ փաստն այն է, որ սահմա­նին երկու տարի է լուրջ բախումներ չկան։ Զոլյա­նի համոզմամբ՝ խաղա­ղությունը պետք է ամրապնդել և զարգացնել, որպեսզի այն դառնա կայուն և երկարաժամկետ։Ներկայումս ամբողջ Մերձա­վոր Արև­ելքը պատե­րազմի մեջ է, մինչդեռ Հայաստա­նը պահպա­նել է հարա­բե­րա­կան կայունություն։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նը կարո­ղա­ցել է վարել դիվերսիֆի­կացված արտա­քին քաղա­քա­կա­նություն՝ միա­ժա­մա­նակ զարգացնե­լով հարա­բե­րություննե­րը Արևմուտքի հետ և պահպա­նե­լով նորմալ հարա­բե­րություններ Իրա­նի հետ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ անհրա­ժեշտ դիվա­նա­գի­տա­կան աշխա­տանքը կատարվում է, և դա նպաստում է Հայաստա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության պահպանմա­նը։

Եթե չլի­ներ խաղա­ղության գործընթա­ցը, ապա Ադրբե­ջա­նը կարող էր փորձել ուժա­յին տարբե­րա­կով առաջ մղել իր պահանջնե­րը, այդ թվում՝ «Զանգե­զուրի միջանցքի» հարցում։ Նրա կարծի­քով՝ ներկա­յումս ձևա­վորվել է փոխզի­ջումա­յին տարբե­րակ, որը միա­ժա­մա­նակ հաշվի է առնում Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի շահե­րը՝ առանց ինքնիշխա­նության կորստի։ Նա համոզված է, որ ռազմա­կան ճանա­պարհով հարց լուծե­լու տարբե­րա­կը փակվել է արտա­քին դերա­կա­տարնե­րի միջամտությամբ, և այսօր քննարկվում են բանակցա­յին տարբե­րակներ։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ ներքա­ղա­քա­կան դաշտին՝ նշե­լով, որ Հայաստա­նում անհրա­ժեշտ է իրա­կան, կառուցո­ղա­կան ընդդի­մություն, որը կքննա­դա­տի և այլընտրանքներ կառա­ջարկի, այլ ոչ թե կփորձի վարկա­բե­կել պետա­կա­նությունը։ Զոլյա­նի դիտարկմամբ՝ որոշ ուժեր փորձում են օգտա­գործել հասա­րա­կության հոգե­բա­նա­կան վախե­րը և առաջ տանել արտա­քին կենտրոննե­րում մշակված նարա­տիվներ։ Նա ուշադրություն հրա­վի­րեց այն հանգա­մանքի վրա, որ այդ նարա­տիվնե­րը հաճախ համընկնում են ռուսա­կան քարոզչա­կան հռե­տո­րա­բա­նության հետ։

Անդրա­դառնա­լով Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նի­դիրքո­րոշմա­նը՝ Զոլյա­նը նշեց, որ մեծ հարգանք ունի նրա նկատմամբ՝ որպես 20-րդ դարի հայ քաղա­քա­կան մտքի կարև­որ գործչի, սակայն այսօրվա հայտա­րա­րություննե­րի տրա­մա­բա­նությունը իրեն լիո­վին հասկա­նա­լի չէ։ Նրա կարծի­քով՝ նման քայլե­րը մտո­րե­լու տեղիք են տալիս հատկա­պես տվյալ քաղա­քա­կան ուժի համա­կիրնե­րի համար։

Միքա­յել Զոլյա­նը կարև­ո­րեց այն փաստը, որ Հայաստա­նը մտնում է պատմա­կան նոր փուլ, որտեղ առաջնա­յին են դառնում տնտե­սա­կան զարգա­ցումը, ներդրումնե­րը, ենթա­կա­ռուցվածքնե­րը և սոցիա­լա­կան քաղա­քա­կա­նությունը։ Նա ընդգծեց, որ եթե միլիարդա­վոր ներդրումներ են ակնկալվում, ապա պետք է քննարկել նաև բնա­պահպա­նա­կան ռիսկե­րը, աշխա­տողնե­րի իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նությունը և կառա­վարման արդյունա­վե­տությունը։ Քաղա­քա­գե­տի համոզմամբ՝ քաղա­քա­կան օրա­կարգը պետք է տեղա­փոխվի «փրկել կամ մեռնել» տրա­մա­բա­նությունից դեպի զարգացման և մրցունա­կության օրա­կարգ։

Զոլյա­նը նաև զգուշացրեց, որ կա վտանգ, որ որոշ ուժե­րի հաղթա­նա­կի դեպքում Հայաստա­նը կարող է կորցնել իր ինքնիշխա­նության մի մասը և վերածվել Բելա­ռուսի նման կախյալ պետության։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Ռուսաստա­նում կան շրջա­նակներ, որոնք չեն բավա­րարվում Հայաստա­նի գործընկե­րա­յին հարա­բե­րություննե­րով և ցանկա­նում են տեսնել ավե­լի խորը կախվա­ծություն։ Այդ ուժե­րը, ըստ քաղա­քա­գե­տի, կարող են փորձել ազդել ընտրա­կան գործընթացնե­րի վրա՝ հիբրի­դա­յին տեխնո­լո­գիա­նե­րի միջո­ցով։

Միքա­յել Զոլյա­նը կոչ արեց հասա­րա­կությա­նը զգոն լինել առա­ջի­կա ամիսնե­րին։ Նա նշեց, որ տեղե­կատվա­կան մանի­պուլյա­ցիա­նե­րը կարող են լինել շատ արդյունա­վետ, և նույնիսկ մասնա­գետնե­րը երբեմն կարող են խաբվել կեղծ տեղե­կատվությունից։ Նրա համոզմամբ՝ քաղա­քա­գետնե­րը, լրագրողնե­րը և հանրա­յին գործիչնե­րը պարտա­վոր են օգնել քաղա­քա­ցի­նե­րին հասկա­նալ, թե ինչ գործընթացներ են իրա­կա­նում տեղի ունե­նում, որպեսզի նվա­զեցվեն արտա­քին միջամտության և ապա­տե­ղե­կատվության վտանգնե­րը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝