Ինչպե՞ս Հասնել Որա­կա­կան Փոփո­խության Ընտրություննե­րի Միջո­ցով

Եթե ընտրություննե­րը տեղի ունե­նա­յին մոտ ժամա­նա­կում, ապա իշխող ուժը կստա­նար առա­վե­լա­գույն աջակցությունը, իսկ մյուս ուժե­րի վարկա­նի­շը շատ ավե­լի ցածր կլի­ներ։ Սակայն, այստեղ պետք է հասկա­նալ՝ որտե­ղից կարող է առա­ջա­նալ որա­կա­կան փոփո­խություն քաղա­քա­կան դաշտում։ 

Վահրամ Աթա­նեսյան

1inTV‑ն զրուցել է Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում վերլուծության է ենթարկվում Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան դինա­մի­կան՝ կենտրո­նա­նա­լով ընտրողնե­րի նախընտրություննե­րի և ավանդա­կան կուսակցություննե­րի վարկա­նի­շի անկման վրա։ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը քննարկում է, թե ինչպես է ՀՅ Դաշնակցությունը կորցրել իր կայուն ընտրա­զանգվա­ծը իշխա­նության հետ սերտաճման և կոռուպցիոն սկանդալնե­րի պատճա­ռով, ինչը խաթա­րել է կուսակցության գաղա­փա­րա­կան հեղի­նա­կությունը։ Զրույցի ընթացքում շեշտվում է նաև հանրա­յին տրա­մադրություննե­րի հակա­սա­կան բնույթը, որտեղ արևմտա­մետ ձգտումնե­րը հաճախ սահմա­նա­փակվում են կենցա­ղա­յին շահե­րով, այլ ոչ թե քաղա­քա­կան խորը գիտակցությամբ։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը անդրա­դարձավ Հայաստա­նում հրա­պա­րակված սոցիո­լո­գիա­կան հարցման արդյունքնե­րին՝ նշե­լով, որ դրանցում առկա են հետաքրքիր հակա­սություններ։ Նրա խոսքով՝ եթե հարցվածնե­րի շուրջ 51 տոկո­սը ցանկա­նում է, որ Հայաստա­նը գնա դեպի Եվրա­միություն, ապա հարց է առա­ջա­նում, թե ինչու այն քաղա­քա­կան ուժե­րը, որոնք հանդես են եկել եվրո­պա­կան ինտեգրման նախա­ձեռնությամբ, հարցումնե­րում ունեն չափա­զանց ցածր վարկա­նիշ կամ ընդհանրա­պես չեն երև­ում։ Աթա­նեսյա­նի դիտարկմամբ՝ երբ անցկացվում էր Եվրա­միությա­նը անդա­մակցության օգտին ստո­րագրա­հա­վա­քը, նա արդեն այն ժամա­նակ ասել էր, որ եթե շուրջ 60 հազար քաղա­քա­ցի ստո­րագրել է այդ նախա­ձեռնության տակ, ապա այդ քաղա­քա­կան ուժե­րը պետք է ունե­նա­յին առնվազն խորհրդա­րան անցնե­լու չափ վարկա­նիշ։ Սակայն այժմ, նրա խոսքով, հարցումնե­րի արդյունքնե­րը ցույց են տալիս, որ այդ աջակցությունը իրա­կա­նում կարող է պայմա­նա­վորված լինել ոչ թե քաղա­քակրթա­կան կամ քաղա­քա­կան ընտրությամբ, այլ շատ ավե­լի գործնա­կան նկա­տա­ռումնե­րով։

Նրա կարծի­քով՝ շատ քաղա­քա­ցի­ներ Եվրա­միության անդա­մակցությունը դիտարկում են առա­ջին հերթին որպես հնա­րա­վո­րություն ավե­լի ազատ մուտք գործե­լու Շենգենյան գոտի, ավե­լի հեշտ ճանա­պարհորդե­լու Եվրո­պա կամ անգամ քաղա­քա­կան ապաստան խնդրե­լու համար։ Աթա­նեսյա­նը դա համա­րում է վտանգա­վոր մոտե­ցում, քանի որ այդ դեպքում եվրո­պա­կան ընտրությունը չի ընկալվում իր իրա­կան քաղա­քա­կան և անվտանգա­յին բովանդա­կությամբ։ Միևնույն ժամա­նակ եվրո­պա­կան կողմնո­րոշման հարցում պետք է հաշվի առնել նաև իշխա­նության վարկա­նի­շը, քանի որ իշխա­նությունը հակաեվրո­պա­կան դիրքո­րո­շում չունի և հենց քաղա­քա­կան մեծա­մասնությունն է ընդունել Հայաստա­նի Եվրա­միության անդա­մակցության մասին օրենքը։ Նրա խոսքով՝ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը հնա­րա­վո­րություն կտան ոչ միայն հասկա­նա­լու իշխա­նության իրա­կան վարկա­նի­շը, այլև պարզե­լու, թե որքա­նով է հայ հասա­րա­կության եվրո­պա­կան ընտրությունը իրա­կան։

Անդրա­դառնա­լով նույն հարցման մյուս տվյալնե­րին՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ եթե ընտրություննե­րը տեղի ունե­նա­յին մոտ ժամա­նա­կում, ապա իշխող ուժը կստա­նար առա­վե­լա­գույն աջակցությունը, իսկ մյուս ուժե­րի վարկա­նի­շը շատ ավե­լի ցածր կլի­ներ։ Սակայն, ըստ նրա, այստեղ պետք է հասկա­նալ՝ որտե­ղից կարող է առա­ջա­նալ որա­կա­կան փոփո­խություն քաղա­քա­կան դաշտում։

Աթա­նեսյա­նը հիշեցրեց, որ հարցվածնե­րի շուրջ 44 տոկո­սը դժգո­հություն է հայտնել Ազգա­յին ժողո­վի աշխա­տանքից, ինչը բավա­կան բարձր ցուցա­նիշ է։ Սակայն նա ընդգծեց, որ Ազգա­յին ժողո­վից դժգոհ լինե­լը պարտա­դիր չի նշա­նա­կում նույն չափով դժգո­հություն իշխա­նությունից։ Նրա համոզմամբ՝ նույնիսկ վարչա­պե­տը կարող է դժգոհ լինել խորհրդա­րա­նի աշխա­տանքից, քանի որ այն հարթա­կը չէ, որտեղ ձևա­վորվում կամ գենե­րացվում է քաղա­քա­կան միտք։

Աթա­նեսյա­նը կարծում է, որ այս իրա­վի­ճա­կի համար մեծ պատասխա­նատվություն ունեն նաև ընդդի­մա­դիր խմբակցություննե­րը, որոնք հաճախ խուսա­փել են իշխա­նության հետ բովանդա­կա­յին քաղա­քա­կան բանա­վե­ճե­րից և ստեղծա­գործ քաղա­քա­կան քննարկումնե­րից։ Նրա խոսքով՝ պատճա­ռը կարող է լինել կամ ռեսուրսնե­րի պակա­սը, կամ նման քննարկումնե­րի ցանկության բացա­կա­յությունը։ Միա­ժա­մա­նակ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ իշխա­նության ներկա­յա­ցուցիչներն էլ երբեմն թույլ են տալիս այնպի­սի վարքա­գիծ, որը ավե­լի բնո­րոշ է ընդդի­մությա­նը, ոչ թե իշխող քաղա­քա­կան մեծա­մասնությա­նը։ Նրա կարծի­քով՝ իշխող ուժը պետք է առա­վել սառնա­սիրտ, հավա­սա­րակշռված և կոռեկտ լինի, քանի որ հանրա­յին վերա­բերմունքը հաճախ ձևա­վորվում է հենց այդ քաղա­քա­կան վարքագծի հիման վրա։

Խոսե­լով ապա­գա խորհրդա­րա­նի կազմի մասին՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը չբա­ցա­ռեց, որ այնտեղ կարող է ձևա­վորվել երեք կամ առա­վե­լա­գույնը չորս քաղա­քա­կան ուժից բաղկա­ցած համա­կարգ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ երրորդ ընդդի­մա­դիր ուժը նույնիսկ կարող է խորհրդա­րան մտնել ոչ թե ընտրա­կան շեմը հաղթա­հա­րե­լու, այլ սահմա­նադրա­կան պահանջը պահպա­նե­լու արդյունքում։

Աթա­նեսյա­նը նաև անդրա­դարձավ Հայ Հեղա­փո­խա­կան Դաշնակցության վարկա­նի­շի անկմա­նը՝ նշե­լով, որ այն կապված է ոչ միայն կուսակցության քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումնե­րի, այլև հասա­րա­կա­կան ընկա­լումնե­րի փոփո­խության հետ։ Նրա խոսքով՝ այն գաղա­փա­րա­խո­սությունը, որը ավե­լի քան մեկ դար ներկա­յացվել է որպես հեղա­փո­խա­կան ու անձնա­զոհ շարժում, անկախ Հայաստա­նի իրա­կա­նության մեջ ոչ թե ամրապնդվել է, այլ աստի­ճա­նա­բար դեգրա­դացվել։ Նրա դիտարկմամբ՝ երբ կուսակցության հետ կապվող անձինք հայտնվում են կոռուպցիոն սկանդալնե­րի կամ մեծ ունեցվածքի շուրջ քննարկումնե­րի կենտրո­նում, հասա­րա­կության վերա­բերմունքը փոխվում է ոչ միայն կոնկրետ մարդկանց, այլ ամբողջ կուսակցության նկատմամբ։ Ըստ Աթա­նեսյա­նի՝ հանրա­յին ընկալման մեջ ձևա­վորվում է պատկե­րա­ցում, որ չափա­զանց մեծ հարստությունը չի կարող ձևա­վորվել միայն քրտնա­ջան աշխա­տանքի շնորհիվ, և այդ հանգա­մանքը վնա­սում է քաղա­քա­կան ուժե­րի վստա­հությա­նը։

Նախկին պատգա­մա­վո­րը նաև քննա­դա­տեց ընդդի­մության քաղա­քա­կան մարտա­վա­րությունը՝ նշե­լով, որ իշխա­նության դեմ հիմնա­կան պայքա­րը հաճախ կառուցվում է ոչ թե քաղա­քա­կան ծրագրե­րի և հայե­ցա­կարգե­րի, այլ փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի և վարկա­բեկման վրա։ Նրա խոսքով՝ նման մոտե­ցումը ցույց է տալիս, որ ընդդի­մությունը հաճախ չունի բովանդա­կա­յին քաղա­քա­կան առա­ջարկ իշխա­նության քաղա­քա­կա­նությա­նը հակադրե­լու համար։

Աթա­նեսյա­նը նույնիսկ արտա­հայտեց այն միտքը, որ երբ իրա­կան քաղա­քա­կան ընդդի­մա­խո­սություն չի ձևա­վորվում, իշխա­նությունը որոշ իմաստով ստիպված է ինքն իր համար ստեղծել նման հակակշիռ։ Նրա կարծի­քով՝ խորհրդա­րա­նում պետք է լինեն ուժեր, որոնք ունեն հստակ գաղա­փա­րա­կան դիրքո­րո­շումներ և կարող են առա­ջարկել այլընտրանքա­յին լուծումներ, այդ թվում՝ արտա­քին քաղա­քա­կա­նության տարբեր ուղղություննե­րով։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ներկա­յում Հայաստա­նի իշխա­նությունը հաճախ մնում է միայնակ արտա­քին և անվտանգա­յին բարդ իրա­վի­ճակնե­րում, քանի որ ընդդի­մությունը հիմնա­կա­նում սահմա­նա­փակվում է քննա­դա­տությամբ՝ չառա­ջարկե­լով գործնա­կան քաղա­քա­կան տարբե­րակներ։

Անդրա­դառնա­լով հետպա­տե­րազմյան քաղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կին՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը հիշեցրեց, որ 2021 թվա­կա­նի արտա­հերթ ընտրություննե­րից հետո ընդդի­մությունը պետք է ընդուներ ընտրություննե­րի արդյունքը և աշխա­տեր այդ իրա­կա­նության պայմաննե­րում։ Նրա խոսքով՝ այն փաստը, որ պատե­րազմից հետո վարչա­պե­տը հրա­ժա­րա­կան տվեց, անցկացվե­ցին ընտրություններ և կրկին ստացվեց մեծա­մասնության աջակցություն, քաղա­քա­կան ազդակ էր, որ իշխա­նության հետ պետք է աշխա­տել ինստի­տուցիո­նալ դաշտում։

Նա քննա­դա­տեց նաև այն քաղա­քա­կան և քարոզչա­կան մոտե­ցումնե­րը, որոնք, իր խոսքով, Արցա­խի թեման օգտա­գործում են ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րում։ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ երբ տարբեր խմբեր փորձում են բռնա­տե­ղա­հանված արցախցի­նե­րի շրջա­նում քաղա­քա­կան կողմնո­րո­շում ձևա­վո­րել կամ նրանց օգտա­գործել ներքա­ղա­քա­կան նպա­տակնե­րով, դա կարող է խորացնել լարվա­ծությունը Հայաստա­նի բնակչության և արցախցի­նե­րի միջև։  Նման քայլե­րը ոչ թե նպաստում են հասա­րա­կա­կան համե­րաշխությա­նը, այլ հակա­ռա­կը՝ ստեղծում են բևե­ռացվա­ծության նոր օջախներ։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նաև անդրա­դարձավ տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րին և Իրա­նի շուրջ քննարկումնե­րին՝ նշե­լով, որ հայկա­կան հանրա­յին դիսկուրսում հաճախ տարածվում են չափա­զանցված կամ իրա­կա­նությունից կտրված սպա­սումներ։ Նրա կարծի­քով՝ ենթադրություննե­րը, թե Իրա­նի և Ադրբե­ջա­նի հնա­րա­վոր բախումը կարող է ինքնա­բե­րա­բար լուծել Արցա­խի հարցը, չունեն քաղա­քա­կան հիմք։ Իրա­կա­նությունն այն է, որ նույնիսկ ամե­նա­բարդ փուլե­րում Իրա­նը չի ձեռնարկել քայլեր, որոնք ուղղա­կիո­րեն կօգնեին Արցա­խի բնակչությա­նը, և այդ փաստը պետք է հաշվի առնել քաղա­քա­կան գնա­հա­տա­կաններ անե­լիս։

Աթա­նեսյա­նի եզրա­կա­ցությամբ՝ հասա­րա­կության զգացմունքնե­րի վրա խաղա­լը, հատկա­պես բռնա­տե­ղա­հանված մարդկանց հույսե­րի հետ կապված, վտանգա­վոր քաղա­քա­կան պրակտի­կա է, որը կարող է օգտա­գործվել ընտրա­կան նպա­տակնե­րով։ Նրա կարծի­քով՝ դա կրկին բաժա­նում է նույն ընտրա­զանգվա­ծը տարբեր ճամբարնե­րի և խորացնում հասա­րա­կա­կան բևե­ռա­ցումը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝