Հունի­սի 7‑ը Ընտրություն Է Ռուսաստա­նի Եվ Արևմուտքի Միջև

Որոշ քաղա­քա­կան գործիչներ աշխարհը շարունա­կում են դիտարկել վերջին երկու դարե­րի պատմա­կան քարտեզնե­րի տրա­մա­բա­նությամբ՝ Գյուլիստա­նի, Թուրքմենչա­յի, Կարսի և Մոսկվա­յի պայմա­նագրե­րի համա­տեքստում։ Այս մտա­ծո­ղությունը հաճախ անտե­սում է այն փաստը, որ աշխարհը և տարա­ծաշրջա­նը շարունա­կա­բար փոխվում են։ 

Արսեն Խառատյան

FactorTV‑ն զրուցել է Ալիք մեդիա­յի» հիմնա­դիր, կոնֆլիկտա­բան Արսեն Խառատյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի առջև ծառա­ցած աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բարդ ընտրությունը Արևմուտքի և Ռուսաստա­նի միջև՝ դիտարկե­լով այն թե՛ տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգության, թե՛ ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րի համա­տեքստում։ Արսեն Խառատյա­նը հիմնա­վո­րում է, որ ներկա իրա­վի­ճա­կում Հայաստա­նի համար ամե­նանպա­տա­կա­հարմար մոտե­ցումը դրա­կան չեզո­քության պահպա­նումն է, հատկա­պես Իրա­նի շուրջ լարվա­ծության ֆոնին, որտեղ Երև­ա­նի իրա­կան ազդե­ցությունը սահմա­նա­փակ է։

Արսեն Խառատյա­նը, անդրա­դառնա­լով Իրա­նի շուրջ ստեղծված իրա­վի­ճա­կին, նշեց, որ Հայաստա­նի պաշտո­նա­կան դիրքա­վո­րումը՝ դրա­կան չեզո­քությունը, ճիշտ մոտե­ցում է։ Նրա խոսքով՝ սա Հայաստա­նի պատե­րազմը չէ, թեև ակնհայտ է, որ տարբեր փուլե­րում Հայաստա­նը անպայմա­նո­րեն ազդվե­լու է զարգա­ցումնե­րից՝ քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան կամ հումա­նի­տար առումնե­րով։ Խառատյա­նը դիտարկում է, որ Հայաստա­նի ազդե­ցությունը այս հակա­մարտության վրա չափա­զանց սահմա­նա­փակ է, և դժվար է պատկե­րացնել, որ Երև­ա­նը կարող է իրա­կան դեր ունե­նալ ԱՄՆ-Իրան հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման կամ պատե­րազմի դադա­րեցման հարցում։

Խառատյա­նը նաև ընդգծեց, որ նույնիսկ տարա­ծաշրջա­նի ավե­լի ազդե­ցիկ խաղա­ցողնե­րը չեն կարո­ղա­ցել իրա­կան միջնորդա­կան դեր ստանձնել։ Նրա խոսքով՝ նախօ­րեին նման փորձեր արել է նաև Թուրքիան, սակայն դրանք հաջո­ղությամբ չեն ավարտվել, իսկ դիվա­նա­գի­տա­կան գործընթացնե­րը հաճախ պարզա­պես ժամա­նակ ձգե­լու նպա­տակ են ունե­ցել։ Արսեն Խառատյա­նի դիտարկմամբ՝ հատկա­պես այն պայմաննե­րում, երբ կողմե­րը շարունա­կում են ամե­նօրյա ռազմա­կան գործո­ղություննե­րը, դժվար է պատկե­րացնել, որ հենց Հայաստա­նը կարող է խաղա­ղության գործընթա­ցում էական դերա­կա­տա­րություն ունե­նալ։

Խոսե­լով Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև շփումնե­րի մասին՝ կոնֆլիկտա­բա­նը նշեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգության հնա­րա­վոր ճգնա­ժա­մե­րը կարող են անգամ հակա­ռա­կորդ պետություննե­րին ստի­պել համա­գործակցել։ Նրա կարծի­քով՝ եթե Իրա­նում ստեղծվի քաո­սա­յին իրա­վի­ճակ, Հարա­վա­յին Կովկա­սի երկրնե­րը ստիպված կլի­նեն համա­գործակցել ընդհա­նուր սպառնա­լիքնե­րի դեմ, այդ թվում՝ ծայրա­հե­ղա­կան խմբա­վո­րումնե­րի հնա­րա­վոր ներթա­փանցման պայմաննե­րում։ Խառատյա­նը ընդգծեց, որ նման դեպքե­րում անհրա­ժեշտ է առաջնորդվել ոչ թե էմո­ցիո­նալ մոտե­ցումնե­րով, այլ սառը հաշվարկով և ընդհա­նուր շահե­րով։

Անդրա­դառնա­լով այն տեսա­կետնե­րին, ըստ որոնց Հայաստա­նի անվտանգությունը պետք է կառուցվի Ռուսաստան-Իրան առանցքի վրա, Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ նման մտա­ծո­ղությունը հաճախ հիմնված է պատմա­կան արխա­յիկ պատկե­րա­ցումնե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ որոշ քաղա­քա­կան գործիչներ աշխարհը շարունա­կում են դիտարկել վերջին երկու դարե­րի պատմա­կան քարտեզնե­րի տրա­մա­բա­նությամբ՝ Գյուլիստա­նի, Թուրքմենչա­յի, Կարսի և Մոսկվա­յի պայմա­նագրե­րի համա­տեքստում։ Խառատյա­նը կարծում է, որ այս մտա­ծո­ղությունը հաճախ անտե­սում է այն փաստը, որ աշխարհը և տարա­ծաշրջա­նը շարունա­կա­բար փոխվում են։

Խառատյա­նը նաև նշեց, որ Իրա­նը Հայաստա­նի համար կարև­որ և առանցքա­յին հարև­ան է, և այդ երկրում կայունությունը Հայաստա­նի համար մեծ նշա­նա­կություն ունի։ Սակայն, ըստ նրա, Հայաստա­նի ազդե­ցությունը Իրա­նի ներքին գործընթացնե­րի վրա չափա­զանց փոքր է, և այդ հարցը հաճախ ներքա­ղա­քա­կան դիսկուրսում ներկա­յացվում է իրա­կա­նից ավե­լի մեծ նշա­նա­կությամբ։ Այդ պատճա­ռով, նրա համոզմամբ, Հայաստա­նի համար այս փուլում ամե­նաարդյունա­վետ դիրքա­վո­րումը շարունա­կում է մնալ դրա­կան չեզո­քությունը։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րին՝ Արսեն Խառատյա­նը խոսեց նաև վերջին սոցիո­լո­գիա­կան հարցումնե­րի մասին։ Նրա խոսքով՝ հարցումնե­րի արդյունքնե­րը դեռ չեն կարող վերջնա­կան պատկեր տալ ընտրություննե­րի հնա­րա­վոր արդյունքնե­րի մասին, քանի որ ընտրություննե­րին կարող են նախորդել տարբեր քաղա­քա­կան, սոցիա­լա­կան կամ անվտանգա­յին զարգա­ցումներ։ Խառատյա­նը նշեց, որ հարցման ընթացքում մեծ տոկո­սով քաղա­քա­ցի­ներ հրա­ժարվել են պատասխա­նել, ինչը նույնպես ազդում է արդյունքնե­րի ճշգրտության վրա։

Կոնֆլիկտա­բա­նը կարծում է, որ առա­ջի­կա ամիսնե­րին հնա­րա­վոր են տարբեր քաղա­քա­կան զարգա­ցումներ՝ ներքին սկանդալներ, վերա­դա­սա­վո­րումներ կամ արտա­քին գործոններ, որոնք կարող են ազդել ընտրա­կան տրա­մադրություննե­րի վրա։ Նրա գնա­հատմամբ՝ գործող իշխա­նությունը կարող է պահպա­նել առա­ջինտե­ղը, սակայն երկրորդ և երրորդ տեղե­րի պայքա­րում հնա­րա­վոր են փոփո­խություններ։

Խառատյա­նը նաև ընդգծեց, որ ընտրություննե­րին մասնակցության մակարդա­կը կարող է վճռո­րոշ դեր ունե­նալ։ Նրա խոսքով՝ նախորդ ընտրություննե­րին մասնակցությունը եղել է համե­մա­տա­բար ցածր, և եթե ընտրողնե­րի ակտի­վությունը բարձրա­նա, դա կարող է ավե­լի շատ օգուտ տալ ընդդի­մությա­նը, քանի որ իշխա­նության ընտրա­զանգվա­ծը համե­մա­տա­բար կայուն է։

Անդրա­դառնա­լով ընդդի­մա­դիր դաշտին՝ Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ այնտեղ հնա­րա­վոր են վերա­դա­սա­վո­րումներ և նոր դերա­կա­տարնե­րի առա­ջա­ցում։ Նրա կարծի­քով՝ Սամվել Կարա­պետյա­նը որոշ առա­վե­լություններ ունի՝ հատկա­պես այն պատճա­ռով, որ նախկի­նում ուղղա­կիո­րեն չի մասնակցել քաղա­քա­կան կառա­վարմա­նը, և այդ պատճա­ռով չի ասո­ցացվում նախկին իշխա­նություննե­րի հետ։ Խառատյա­նը նաև նկա­տեց, որ Կարա­պետյա­նի թիմը դեռևս հիմնա­կա­նում կենտրո­նա­նում է սոցիա­լա­կան և տնտե­սա­կան խոստումնե­րի վրա, ոչ թե աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ընտրության թեմա­յի։

Միևնույն ժամա­նակ, կոնֆլիկտա­բա­նը կարծում է, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րի ընթացքում աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հարցը անխուսա­փե­լիո­րեն լինե­լու է օրա­կարգում։ Նրա գնա­հատմամբ՝ քաղա­քա­կան պայքա­րը մեծա­պես ձևա­վորվե­լու է Ռուսաստա­նի և Արևմուտքի միջև ընտրության թեմա­յի շուրջ, ինչը դարձնում է այս ընտրություննե­րը որո­շա­կիո­րեն առանձնա­հա­տուկ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան պատմության մեջ։

Խոսե­լով արտա­քին քաղա­քա­կա­նության մասին՝ Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը փորձում է զարգացնել հարա­բե­րություննե­րը ինչպես Եվրա­միության, այնպես էլ Միացյալ Նահանգնե­րի հետ։ Նա հիշեցրեց, որ արդեն գոյություն ունի 2017 թվա­կա­նին ստո­րագրված համա­գործակցության փաստա­թուղթը, որի իրա­կա­նացման հետ կապված դեռ կան խնդիրներ, սակայն վերջին շրջա­նում նկատվում է հարա­բե­րություննե­րի նոր ակտի­վա­ցում։

Խառատյա­նի խոսքով՝ առա­ջի­կա­յում հնա­րա­վոր են նոր քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություններ Հայաստա­նի և Եվրա­միության հարա­բե­րություննե­րի խորացման մասին։ Նա նաև նշեց, որ ԱՄՆ‑ի հետհա­մա­գործակցությունը կարող է զարգա­նալ հատկա­պես էներգե­տի­կա­յի և տեխնո­լո­գիա­կան ոլորտնե­րում։

Վերջում Արսեն Խառատյա­նը դիտարկեց, որ ժամա­նա­կա­կից աշխարհում երկրնե­րի միջև հարա­բե­րություննե­րը դարձել են ավե­լի բազմա­շերտ և հաճախ հակա­սա­կան։ Նրա խոսքով՝ այսօր պետություննե­րը կարող են միա­ժա­մա­նակ համա­գործակցել տարբեր ինտեգրա­ցիոն հարթակնե­րում, և հստակ բաժա­նա­րար գծե­րը նախկի­նի պես պարզ չեն։ Խառատյա­նը ընդգծեց, որ միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րում այլևս դժվար է կիրա­ռել միանշա­նակ չափո­րո­շիչներ, թե որ երկի­րը որ «ակումբին» է պատկա­նում, քանի որ պետություննե­րը հաճախ մասնակցում են միա­ժա­մա­նակ տարբեր ձևա­չա­փե­րի։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝