Իրան-ԱՄՆ Պատե­րազմի Արձա­գանքն ԱՄՆ-ում

Նավթի գնե­րի աճը մի կողմից դժգո­հություն է առա­ջացնում շարքա­յին քաղա­քա­ցի­նե­րի շրջա­նում, սակայն մյուս կողմից շահա­վետ է նավթա­յին նահանգնե­րի տնտե­սություննե­րի համար, որոնք հիմնա­կա­նում հանրա­պե­տա­կաննե­րին են աջակցում։ Հենց այս տնտե­սա­կան գործոններն են որո­շիչ լինե­լու ընտրա­կան տրա­մադրություննե­րի ձևա­վորման հարցում։  

Վիգեն Հովսեփյան

1inTV‑ն զրուցել է Քաղա­քա­գի­տության դոկտոր, Լոս Անջե­լե­սի հայ համայնքի հասա­րա­կա­կան գործիչ Վիգեն Հովսեփյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում վերլուծվում է Իրա­նի դեմ ընթա­ցող պատե­րազմն ու դրա հետև­անքով ԱՄՆ ներքա­ղա­քա­կան լարվա­ծության աճը։ Զրուցա­կիցնե­րը քննարկում են նավթի գնե­րի բարձրա­ցումը և դրա շուրջ ձևա­վորված դժգո­հության ալի­քը, որն ուղեկցվում է Թրամփի վարչա­կազմի դեմ միլիո­նա­վոր մարդկանց բողո­քի ցույցե­րով։ Անդրա­դարձ է կատարվում Հանրա­պե­տա­կան կուսակցության ներսում առկա պառակտումնե­րին և դեմոկրատնե­րի հնա­րա­վոր հաջո­ղություննե­րին առա­ջի­կա ընտրություննե­րում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Չինաստա­նի և Եվրո­պա­յի զուսպ կամ քննա­դա­տա­կան դիրքո­րո­շումնե­րին այս հակա­մարտության համա­տեքստում։

Վիգեն Հովսեփյա­նը նշեց, որ պատմությունը ցույց է տալիս՝ այն պատե­րազմնե­րը, որոնցում Միացյալ Նահանգնե­րը լուրջ ներգրավվա­ծություն են ունե­ցել, միշտ նշա­նա­կա­լի ազդե­ցություն են թողել երկրի ներքին քաղա­քա­կա­նության վրա։ Նա հիշեցրեց Վիետնա­մի և Իրա­քի պատե­րազմնե­րի օրի­նակնե­րը՝ ընդգծե­լով, որ դրանք նպաստել են իշխա­նա­կան փոփո­խություննե­րի և քաղա­քա­կան վերա­դա­սա­վո­րումնե­րի։ Հովսեփյա­նի խոսքով՝ ներկա­յիս զարգա­ցումնե­րը ևս կարող են նման հետև­անքներ ունե­նալ։ Նա անդրա­դարձավ ԱՄՆ-ում տեղի ունե­ցած հակա­պա­տե­րազմա­կան ցույցե­րին՝ նշե­լով, որ խոսքը միասնա­կան մեկ հավա­քի մասին չէ, այլ բազմա­թիվ քաղաքնե­րում տեղի ունե­ցող փոքր ակցիա­նե­րի, որոնք ընդհա­նուր առմամբ մեծ թվով մասնակցություն են ապա­հո­վել։ Հովսեփյա­նը կարծում է, որ ցույցե­րը մեծա­մա­սամբ կազմա­կերպված են, դրանց հետև­ում կանգնած են Դեմոկրա­տա­կան կուսակցությունը, հասա­րա­կա­կան կազմա­կերպություններն ու տարբեր շահագրգիռ խմբեր։ Նրա դիտարկմամբ՝ ցույցե­րի օրա­կարգը միայն պատե­րազմով չի սահմանափակվում․ներառված են նաև ներգաղթի, սոցիա­լա­կան ևներքա­ղա­քա­կան այլ հարցեր։

Քաղա­քա­գետն ընդգծեց, որ այս գործընթա­ցը հատկա­պես ակտի­վացնում է երի­տա­սարդ ընտրա­զանգվա­ծը, ինչը կարև­որ է Դեմոկրա­տա­կան կուսակցության համար։ Նա նշեց, որ այդ կուսակցության հիմնա­կան հենասյունե­րը ավանդա­բար եղել են կանայք, աֆրոա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը և երի­տա­սարդնե­րը, իսկ ներկա­յիս զարգա­ցումնե­րը կարող են կրկին քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի մեջ բերել այդ խմբե­րին։ Հովսեփյա­նը կարծում է, որ սա լուրջ մարտահրա­վեր է Հանրա­պե­տա­կան կուսակցության համար։  Նրա խոսքով՝ Հանրա­պե­տա­կաննե­րի ներսում նույնպես տարա­ձայնություններ են նկատվում, հատկա­պես մեկուսացման քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շում ունե­ցող թևի շրջա­նում, որը կողմ է արտա­քին պատե­րազմնե­րից հեռու մնա­լուն։ Հովսեփյա­նը նշեց, որ այդ շրջա­նակնե­րում արդեն հնչում են քննա­դա­տություններ վարչա­կազմի հասցեին, և որոշ քաղա­քա­կան գործիչներ նույնիսկ հայտա­րա­րում են, որ չեն վերա­դառնա ընտրա­պայքար՝ կուսակցության դրո­շի ներքո։

Անդրա­դառնա­լով առա­ջի­կա ընտրություննե­րին՝ նա կարծիք հայտնեց, որ եթե ընտրություննե­րը տեղի ունե­նա­յին տվյալ պահին, առա­վե­լությունը կարող էին ունե­նալ դեմոկրատնե­րը։ Նրա դիտարկմամբ՝ ԱՄՆ քաղա­քա­կան համա­կարգում հազվա­դեպ է, երբ իշխա­նության բոլոր հիմնա­կան կենտրոննե­րը գտնվում են մեկ կուսակցության վերահսկո­ղության տակ, և ներկա­յիս իրա­վի­ճա­կը կարող է փոփոխվել՝ հատկա­պես Կոնգրե­սում։

Հովսեփյա­նը նաև խոսեց պատե­րազմի տնտե­սա­կան ազդե­ցության մասին՝ նշե­լով, որ նավթի գնե­րի աճը մի կողմից դժգո­հություն է առա­ջացնում շարքա­յին քաղա­քա­ցի­նե­րի շրջա­նում, սակայն մյուս կողմից շահա­վետ է նավթա­յին նահանգնե­րի տնտե­սություննե­րի համար, որոնք հիմնա­կա­նում հանրա­պե­տա­կաննե­րին են աջակցում։ Նրա գնա­հատմամբ՝ հենց այս տնտե­սա­կան գործոններն են որո­շիչ լինե­լու ընտրա­կան տրա­մադրություննե­րի ձևա­վորման հարցում։

Քաղա­քա­գե­տը անդրա­դարձավ նաև միջազգա­յին իրա­վի­ճա­կին՝ նշե­լով, որ պատե­րազմը նախա­տեսված էր արագ ավարտել, սակայն դրա ձգձգումը բարդացնում է ԱՄՆ դիրքե­րը։ Նա նշեց, որ սկզբնա­կան հաշվարկնե­րից մեկը Իրա­նի ռեժի­մի փոփո­խությունն էր, իսկ մյուսը՝ երկրի ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի թուլա­ցումը, ինչը երկա­րա­ժամկետ ճնշում կգործադրեր իշխա­նություննե­րի վրա։ Հովսեփյա­նը հավե­լեց, որ առա­ջի­կա շաբաթնե­րը վճռո­րոշ են լինե­լու՝ հասկա­նա­լու համար, թե որ ուղղությամբ կզարգա­նան իրա­դարձություննե­րը։  Նա կարև­ո­րեց նաև Չինաստա­նի զուսպ դիրքո­րո­շումը՝ ընդգծե­լով, որ Պեկի­նը հիմնա­կա­նում տնտե­սա­կան շահե­րով է առաջնորդվում և խուսա­փում է կտրուկ հայտա­րա­րություննե­րից, սակայն ունի ազդե­ցության լուրջ լծակներ՝ հատկա­պես ամե­րիկյան պարտա­տոմսե­րի շուկա­յի միջո­ցով։ Հովսեփյա­նի կարծի­քով՝ ԱՄՆ-Չինաստան հարա­բե­րություններն այս փուլում առանցքա­յին նշա­նա­կություն ունեն միջազգա­յին հավա­սա­րակշռության համար։

Անդրա­դառնա­լով հայ-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րին՝ նա նշեց, որ պատե­րազմը կարող է նույնիսկ խթա­նել այդ համա­գործակցությունը։ Հովսեփյա­նը կարծում է, որ Միացյալ Նահանգնե­րը կարող է ավե­լի շահագրգռված դառնալ Հայաստա­նի հետ ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություննե­րի խորացմամբ՝ տարա­ծաշրջա­նա­յին ազդե­ցությունը պահպա­նե­լու նպա­տա­կով։

Խոսե­լով Իրա­նում հնա­րա­վոր քաղա­քա­կան փոփո­խություննե­րի մասին՝ նա նշեց, որ եթե իշխա­նա­փո­խությունը տեղի չունե­նա համա­ժո­ղովրդա­կան շարժման միջո­ցով, ապա արտա­քին աջակցությամբ ձևա­վորված անցումա­յին իշխա­նության տարբե­րա­կը կարող է բերել նախկին միա­պե­տա­կան շրջա­նակնե­րի դերա­կա­տա­րության աճին։ Սակայն Հովսեփյա­նը նկա­տեց, որ նման սցե­նա­րը բարդ է և կախված է ներքին զարգա­ցումնե­րից։

Վերջում նա ընդգծեց, որ պատե­րազմի ձգձգումը կարող է ուժե­ղացնել դեմոկրատնե­րի ակտի­վա­ցումը, որոնք վերջին տարի­նե­րին համե­մա­տա­բար պասիվ էին։ Նրա խոսքով՝ կուսակցության ներսում արդեն ձևա­վորվում է նոր, ավե­լի երի­տա­սարդ քաղա­քա­կան սերունդ, որը փորձում է վերա­կազմա­վո­րել կուսակցությունը և վերա­դառնալ ակտիվ քաղա­քա­կան պայքա­րի։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝