Ցեղասպա­նության Թեման Չպետք Է Գործիք Դառնա Ուրիշնե­րի Ձեռքում

Փոխա­դարձ մեղադրանքներն ու սադրիչ գործո­ղություննե­րը չեն նպաստում կայունությա­նը։ Անհրա­ժեշտ է կենտրո­նա­նալ ոչ թե սիմվո­լիկ քայլե­րի, այլ իրա­կան անվտանգության և պետա­կա­նության ամրապնդման վրա։

Կայծ Մինասյան

1inTV‑ն զրուցել է ֆրանսա­հայ քաղա­քա­գետ Կայծ Մինասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է հայոց ցեղասպա­նության հարցի վերաի­մաստա­վո­րումը ժամա­նա­կա­կից արտա­քին քաղա­քա­կա­նության համա­տեքստում՝ զգուշացնե­լով այն որպես ռազմա­քա­ղա­քա­կան գործիք այլոց ձեռքին չթողնե­լու վտանգնե­րից։ Կայծ Մինասյանն ընդգծում է, որ պատմա­կան արդա­րության պահանջը պետք է զուգակցվի պետա­կան ինքնիշխա­նության հզո­րացման և անվտանգա­յին ռիսկե­րի գիտակցման հետ, որպեսզի հայ ժողո­վուրդը չդառնա «ուրի­շի խաղի» մասնա­կից։ Կարև­որվում է նաև հասա­րա­կա­կան վստա­հության կառուցումը և միջազգա­յին, հատկա­պես ֆրանսիա­կան, աջակցության դերը՝ շեշտադրե­լով, որ ցեղասպա­նությա­նը լավա­գույն պատասխա­նը սեփա­կան հողում խաղաղ և ուժեղ պետություն ունե­նալն է։

Կայծ Մինասյանն իր խոսքում նշեց, որ վերջին տարի­նե­րին, հատկա­պես Հայոց ցեղասպա­նության տարե­լիցնե­րի ընթացքում, թեման տեղա­փոխվել է ներքա­ղա­քա­կան բուռն քննարկումնե­րի դաշտ։ Նրա խոսքով՝ ընդդի­մության մի հատված պնդում է, թե գործող իշխա­նություննե­րը, ցեղասպա­նության հարցը չդարձնե­լով արտա­քին քաղա­քա­կա­նության առանցքա­յին ուղղություն, փաստա­ցի նահանջում են պատմա­կան հիշո­ղությունից։ Սակայն նա դիտարկում է, որ հարցը պետք է դիտել ոչ թե հռե­տո­րա­բա­նության, այլ ռազմա­վա­րության մակարդա­կում։

Իր համոզմամբ, ցեղասպա­նության ճանաչման և դատա­պարտման հարցը չի կարող դառնալ այն առանցքը, որի շուրջ կառուցվի ամբողջ արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը։ Հյուրի գնա­հատմամբ՝ պատմա­կան արդա­րության պահանջը կարև­որ է, սակայն պետության առաջնա­յին խնդի­րը մնում է անվտանգությունն ու կենսունա­կությունը։ Նա կարծում է, որ «ամե­նա­լավ պատասխանն» այդ ողբերգությա­նը ոչ թե միայն ճանաչման պահանջն է, այլ ուժեղ, ինքնիշխան և կայուն պետության կառուցումը, որտեղ ժողո­վուրդը կարող է անվտանգ ապրել իր հողում։

Քաղա­քա­գե­տի կարծի­քով Հայաստա­նի քաղա­քա­կան մոտե­ցումնե­րը պետք է հիմնվեն իրա­վունքի և պետա­կան շահի վրա, այլ ոչ թե արտա­քին դերա­կա­տարնե­րի ակնկա­լիքնե­րի։ Նրա ձևա­կերպմամբ՝ եթե պետությունը կարո­ղա­նա ապա­հո­վել իր ինքնիշխա­նությունն ու ներքին կայունությունը, ապա ժամա­նա­կի ընթացքում նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին մյուս դերա­կա­տարնե­րի՝ այդ թվում Թուրքիա­յի մոտե­ցումնե­րը կարող են փոփոխվել։

Մինասյա­նը նաև անդրա­դարձավ պատմա­կան արդա­րության և ներկա անվտանգա­յին ռիսկե­րի համադրման խնդրին՝ նշե­լով, որ այդ երկուսը պետք է դիտարկել միա­սին, ոչ թե հակադրությամբ։ Նրա համոզմամբ՝ ցեղասպա­նության հարցի շուրջ պայքա­րը պետք է շարունակվի, սակայն այն չի կարող փոխա­րի­նել իրա­կան քաղա­քա­կա­նությանն ու անվտանգա­յին հաշվարկնե­րին։

Խոսե­լով Հայաստան-Թուրքիա հարա­բե­րություննե­րի հնա­րա­վոր կարգա­վորման մասին՝ նա նշեց, որ տեսա­կա­նո­րեն հնա­րա­վոր է հարա­բե­րություննե­րի զարգա­ցում նույնիսկ առանց ցեղասպա­նության հարցի վերջնա­կան քաղա­քա­կան լուծման, սակայն դրա համար անհրա­ժեշտ է երկա­րա­ժամկետ աշխա­տանք՝ հասա­րա­կություննե­րի միջև վստա­հության ձևա­վորման ուղղությամբ։ Մինասյանն ընդգծեց, որ դա բարդ և երկար գործընթաց է, և պահանջում է կամք երկու կողմե­րից։

Անդրա­դառնա­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­դարձություննե­րին՝ Կայծ Մինասյանն օրի­նակ բերեց Արցա­խում տեղի ունե­ցած 2023 թվա­կա­նի զարգա­ցումնե­րը՝ նշե­լով, որ դրանք ցույց տվե­ցին, թե ինչ վտանգներ կարող են առա­ջա­նալ, երբ քաղա­քա­կան որո­շումնե­րը չեն բխում երկա­րա­ժամկետ ռազմա­վա­րությունից։ Նա դիտարկում է, որ նման օրի­նակնե­րը պետք է հաշվի առնվեն ապա­գա քաղա­քա­կա­նության ձևա­վորման ընթացքում։

Քաղա­քա­գետն անդրա­դարձավ նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին լարվա­ծության դրսև­ո­րումնե­րին՝ նշե­լով, որ փոխա­դարձ մեղադրանքներն ու սադրիչ գործո­ղություննե­րը չեն նպաստում կայունությա­նը։ Նրա խոսքով՝ անհրա­ժեշտ է կենտրո­նա­նալ ոչ թե սիմվո­լիկ քայլե­րի, այլ իրա­կան անվտանգության և պետա­կա­նության ամրապնդման վրա։

Խոսե­լով միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի մասին՝ նա նշեց, որ Ֆրանսիա­յի աջակցությունը կարև­որ է Հայաստա­նի համար, սակայն ընդգծեց, որ որևէ արտա­քին ուժ չի կարող փոխա­րի­նել սեփա­կան պետա­կան կարո­ղություննե­րին։ Հյուրի գնա­հատմամբ՝ միջազգա­յին հայտա­րա­րություննե­րը կարև­որ են հիշո­ղության և քաղա­քա­կան աջակցության տեսանկյունից, բայց դրանք բավա­րար չեն, եթե պետությունը ներսից թույլ է։

Ցեղասպա­նության թեման պետք է պահպանվի որպես ազգա­յին հիշո­ղության և արդա­րության պահանջի մաս, սակայն Հայաստա­նի ապա­գան որոշվե­լու է ոչ թե միայն այդ օրա­կարգով, այլ պետության կարո­ղությամբ՝ ապա­հո­վե­լու անվտանգություն, ինքնիշխա­նություն և զարգա­ցում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝