Հարցազրույց Նորվե­գիա­յի վարչա­պետ Յոնաս Գար Ստյո­րեի Հետ

Ներկա­յիս մարդա­սի­րա­կան օգնության համա­կարգը չի աշխա­տում և անհրա­ժեշտ է վերա­դարձնել ՄԱԿ‑ի ու փորձա­ռու միջազգա­յին կազմա­կերպություննե­րի ներգրավվա­ծությունը։ Նույնիսկ Կարմիր խաչի միջազգա­յին կոմի­տեի աշխա­տա­կիցներն այսօր սննդի պակաս ունեն Գազա­յում, և եթե իրա­վի­ճա­կը չփոխվի, աղե­տը միայն կխո­րա­նա։  

Յոնաս Գար Ստյո­րե

Ներկա­յացնում ենք «The Rest Is Politics: Leading» փոդքասթի հարցազրույցի հայե­րեն սեղմա­գի­րը Նորվե­գիա­յի վարչա­պետ Յոնաս Գար Ստյո­րեի հետ, ով ուսումնա­սի­րում է նրա քաղա­քա­կան ուղին և Նորվե­գիա­յի դերը ժամա­նա­կա­կից աշխարհում։ Զրույցն ընդգրկում է առանցքա­յին թեմա­ներ, այդ թվում՝ Գազա­յի հատվա­ծում տիրող հումա­նի­տար աղե­տը, Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի բարդությունը և նորվե­գա­կան սոցիալ-դեմոկրա­տա­կան մոդե­լի կայունությունը։ Վարչա­պե­տը մանրա­մասնում է Նորվե­գիա­յի որո­շումը՝ ճանա­չե­լու Պաղեստին պետությունը, և քննարկում է կանոննե­րի վրա հիմնված միջազգա­յին կարգի պահպանման կարև­ո­րությունը՝ չնա­յած աշխարհա­քա­ղա­քա­կան տատա­նումնե­րին։ Տեքստի նպա­տակն է ցույց տալ, թե ինչպես է փոքր, բայց հարուստ պետությունը փորձում պահպա­նել դիվա­նա­գի­տա­կան ազդե­ցությունը և ներքին միասնությունը տեխնո­լո­գիա­կան փոփո­խություննե­րի ու համաշխարհա­յին անո­րո­շության դարաշրջա­նում։  

Նորվե­գիա­յի վարչա­պետ Յոնաս Գար Ստյո­րեն նշեց, որ այն, ինչ այսօր աշխարհը տեսնում է Գազա­յում, հավա­նա­բար իրենց կյանքի ընթացքում տեղի ունե­ցած ամե­նա­մեծ մարդա­սի­րա­կան աղետնե­րից մեկն է՝ հատկա­պես այն պատճա­ռով, որ այն տեղի է ունե­նում Եվրո­պա­յին այնքան մոտ տարածքում։ Նրա խոսքով՝ Նորվե­գիա­յի դիրքո­րո­շումը ձևա­վորվել է դեռևս Օսլո­յի համա­ձայնագրե­րի ժամա­նակնե­րից, երբ նորվե­գա­ցի դիվա­նա­գետնե­րը կարո­ղա­ցան իսրա­յելցի­նե­րին և պաղեստինցի­նե­րին բերել բանակցա­յին սեղա­նի շուրջ։ Վարչա­պե­տը հիշեցրեց, որ Նորվե­գիան երկար տարի­ներ ղեկա­վա­րել է պաղեստինյան կառույցնե­րին աջակցող միջազգա­յին դոնո­րա­կան համա­կարգը՝ փորձե­լով ամրացնել ապա­գա պաղեստինյան պետության հիմքե­րը։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն ասաց, որ երկար տարի­ներ Նորվե­գիա­յի մոտե­ցումն այն էր, որ Պաղեստի­նի ճանա­չումը պետք է կատարվի երկու պետություննե­րի համա­ձայնեցված լուծման արդյունքում։ Սակայն, նրա դիտարկմամբ, Իսրա­յե­լի աջ ուժե­րը, հատկա­պես Բենիա­մին Նեթանյա­հուի ղեկա­վա­րությամբ, երբեք իրա­կա­նում չեն ընդունել երկու պետություննե­րի գաղա­փա­րը և ավե­լի ու ավե­լի բացա­հայտ սկսել են հայտա­րա­րել, որ նման լուծում չեն ցանկա­նում։ Վարչա­պե­տի խոսքով՝ Նեթանյա­հուի կառա­վա­րությունը ծայրա­հեղ աջ կառա­վա­րություն է, որը երկի­րը տարել է բոլո­րո­վին այլ ուղղությամբ։

Ստյո­րեն ընդգծեց, որ Նորվե­գիան հստակ դատա­պարտել է հոկտեմբե­րի 7‑ի ահա­բեկչա­կան հարձա­կումը և ճանա­չել Իսրա­յե­լի ինքնա­պաշտպա­նության իրա­վունքը, սակայն միա­ժա­մա­նակ հայտա­րա­րել է, որ Իսրա­յե­լի պատասխա­նը անհա­մա­չափ է եղել և չի համա­պա­տասխա­նել միջազգա­յին իրա­վունքին։ Նրա կարծի­քով՝ բազմա­թիվ գործո­ղություններ կարող են որակվել որպես ռազմա­կան հանցա­գործություններ, իսկ ցեղասպա­նության հարցը պետք է որո­շեն դատա­րաննե­րը։ Նորվե­գիա­յի վարչա­պե­տը նշեց, որ Գազա­յում շուրջ երկու միլիոն մարդու կյանքը կործանվում է, շենքե­րի մեծ մասը ավերված է, իսկ մարդիկ սովի են մատնված։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն բացատրեց, որ հենց այդ իրա­վի­ճա­կի պատճա­ռով Նորվե­գիան մեկ տարի առաջ որո­շեց ճանա­չել Պաղեստի­նի պետությունը։ Նրա խոսքով՝ եթե պաղեստինցի­նե­րին չտրվեն նույն իրա­վունքներն ու պարտա­վո­րություննե­րը, ինչ մյուս պետություննե­րին ՄԱԿ‑ի կանո­նադրության շրջա­նա­կում, ապա քաղա­քա­կան դաշտը կմնա ծայրա­հե­ղա­կաննե­րի և ահա­բե­կիչնե­րի վերահսկո­ղության տակ։ Նա հավե­լեց, որ Նորվե­գիան այդ որո­շումը կայացրել է Իսպա­նիա­յի, Իռլանդիա­յի և Սլո­վե­նիա­յի հետ համա­կարգված ձևով։

Վարչա­պե­տը կարծում է, որ Ֆրանսիա­յի, Մեծ Բրի­տա­նիա­յի, Կանա­դա­յի և հավա­նա­բար Ֆինլանդիա­յի կողմից Պաղեստի­նի ճանաչման ուղղությամբ շարժվե­լը վկա­յում է այն մասին, որ երբեմն որևէ մեկը պետք է առա­ջին քայլն անի։ Նրա խոսքով՝ նույնիսկ եթե երկու պետություննե­րի լուծումն այսօր ֆիզի­կա­պես հեռու է թվում, աշխարհը իրա­վունք չունի հայտա­րա­րել, թե այդ գաղա­փա­րը վերջա­ցած է միայն այն պատճա­ռով, որ Գազան ավերվել է և Արևմտյան ափում ճնշումնե­րը մեծա­ցել են։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն ասաց, որ առաջնա­հերթ է հրա­դա­դա­րի հաստա­տումը, մարդա­սի­րա­կան օգնության մուտքը Գազա, պատանդնե­րի ազա­տումը և պատե­րազմից հետո կայուն քաղա­քա­կան լուծման որո­նումը։ Նա նշեց, որ Նորվե­գիան վերջին երկու տարի­նե­րին աշխա­տում է եվրո­պա­կան գործընկերնե­րի և տարա­ծաշրջա­նա­յին դերա­կա­տարնե­րի հետ՝ ստեղծե­լու քաղա­քա­կան հիմք, որը կարող է առաջ տանել պաղեստինյան պետա­կան կառույցնե­րի ձևա­վո­րումը։

Նորվե­գիա­յի վարչա­պե­տը նաև պատմեց, որ շարունա­կա­կան կապի մեջ է ամե­րիկյան և իսրա­յե­լա­կան գործընկերնե­րի հետ՝ փորձե­լով փոխել իրա­վի­ճա­կը Գազա­յում։ Նա ընդգծեց, որ ներկա­յիս մարդա­սի­րա­կան օգնության համա­կարգը չի աշխա­տում և անհրա­ժեշտ է վերա­դարձնել ՄԱԿ‑ի ու փորձա­ռու միջազգա­յին կազմա­կերպություննե­րի ներգրավվա­ծությունը։ Ստյո­րեն նշեց, որ նույնիսկ Կարմիր խաչի միջազգա­յին կոմի­տեի աշխա­տա­կիցներն այսօր սննդի պակաս ունեն Գազա­յում, և եթե իրա­վի­ճա­կը չփոխվի, աղե­տը միայն կխո­րա­նա։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն կարծում է, որ Միացյալ Նահանգնե­րը միակ ուժն է, որը կարող է իրա­կա­նում փոխել իրա­վի­ճա­կը։ Նրա խոսքով՝ ինքը պարբե­րա­բար կապի մեջ է ամե­րիկյան ներկա­յա­ցուցիչնե­րի, այդ թվում՝ Սթիվ Ուիթքոֆի հետ, և մի քանի անգամ այդ թեման քննարկել է Դոնալդ Թրամփի հետ։ Վարչա­պե­տի տպա­վո­րությամբ՝ Թրամփը զգա­յուն է անմեղ մարդկանց սպա­նություննե­րի թեմա­յի նկատմամբ, և փոփո­խությունը պետք է գա հենց Վաշինգտո­նից։

Նորվե­գիա­յի վարչա­պե­տը նաև անդրա­դարձավ միջազգա­յին կարգի ճգնա­ժա­մին՝ նշե­լով, որ աշխարհը հեռա­նում է կանոննե­րի վրա հիմնված համա­կարգից։ Նրա խոսքով՝ ԱՄՆ‑ի կողմից Առողջա­պա­հության համաշխարհա­յին կազմա­կերպության, USAID‑ի և այլ միջազգա­յին ծրագրե­րի ֆինանսա­վորման կրճա­տումը ռազմա­վա­րա­կան սխալ է։ Ստյո­րեն կարծում է, որ Եվրո­պան պետք է ավե­լի սերտ համա­գործակցի Կանա­դա­յի, Ավստրա­լիա­յի և մյուս գործընկերնե­րի հետ՝ պահպա­նե­լու միջազգա­յին համա­կարգը։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն հիշեցրեց, որ Նորվե­գիան սահմա­նա­կից է Ռուսաստա­նին և ունի անմի­ջա­կան անվտանգա­յին սպառնա­լիքներ։ Նա պատմեց, որ Դոնալդ Թրամփին ասել է՝ իր երկրի սահմա­նից ընդա­մե­նը 100 կիլո­մետր հեռա­վո­րության վրա գտնվում է աշխարհի ամե­նա­մեծ միջուկա­յին զինա­նո­ցը, որը ուղղված է ոչ թե Նորվե­գիա­յի, այլ Ամե­րի­կա­յի դեմ։ Նրա խոսքով՝ սա ցույց է տալիս, որ Նորվե­գիա­յի և ԱՄՆ‑ի անվտանգությունը փոխկա­պակցված է։

Վարչա­պե­տը նաև խոսեց Եվրո­պա­յի և Մեծ Բրի­տա­նիա­յի հարա­բե­րություննե­րի մասին՝ նշե­լով, որ Քիր Սթարմե­րը բավա­կա­նին խելա­միտ է մոտե­նում հետբրեքսիթյան իրա­վի­ճա­կին։ Ստյո­րե­նի կարծի­քով՝ Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմը ցույց տվեց, որ Եվրո­պան միայն Եվրա­միությունը չէ, այլ նաև Նորվե­գիան, Մեծ Բրի­տա­նիան, Թուրքիան և Կանա­դան։ Նա ընդգծեց, որ Եվրո­պա­յի անվտանգությունը պետք է կառուցվի ՆԱՏՕ‑ի եվրո­պա­կան բաղադրի­չի շուրջ։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն անդրա­դարձավ նաև արհեստա­կան բանա­կա­նության թեմա­յին՝ նշե­լով, որ ԱՄՆ‑ն և Չինաստա­նը գերակշռում են տեխնո­լո­գիա­կան ոլորտում, և Եվրո­պան պետք է ձևա­վո­րի իր ռազմա­վա­րա­կան ինքնուրույնությունը։ Սակայն նա ընդգծեց, որ չի ցանկա­նում արհեստա­կան պատնեշներ ստեղծել Եվրո­պա­յի և ԱՄՆ‑ի միջև, քանի որ երկու կողմերն էլ ունեն փոխլրացնող ուժեղ կողմեր։

Նորվե­գիա­յի վարչա­պե­տը պատմեց նաև Իլոն Մասկի հետ ունե­ցած շփումնե­րի մասին՝ նշե­լով, որ տարի­ներ առաջ հանդի­պել է բոլո­րո­վին այլ մարդու, քան այսօր տեսնում է ամե­րիկյան քաղա­քա­կա­նության մեջ։ Նրա խոսքով՝ Մասկը նախկի­նում ավե­լի հավա­սա­րակշռված էր խոսում վերա­կանգնվող էներգիա­յի և տեխնո­լո­գիա­կան անցման մասին։

Յոնաս Գար Ստյո­րեն վերջում անդրա­դարձավ նաև Դոնալդ Թրամփի՝ Նոբելյան խաղա­ղության մրցա­նակ ստա­նա­լու ցանկությա­նը։ Նա նշեց, որ մրցա­նա­կը շնորհում է անկախ հանձնա­ժո­ղո­վը, սակայն կարծում է, որ լավ է, երբ քաղա­քա­կան առաջնորդնե­րը ձգտում են խաղա­ղության մրցա­նա­կի, քանի որ դա ենթադրում է խաղա­ղության հասնե­լու ցանկություն։ Վարչա­պե­տը հավե­լեց, որ մրցա­նա­կը պետք է տրվի միայն նրանց, ովքեր իրա­կան և նշա­նա­կա­լի ներդրում են ունե­ցել խաղա­ղության հաստատման գործում։

Տեսանյութն ամբողջությամբ՝