Ընտրություննե­րում Հաղթողն Ու Պարտվո­ղը Ժողո­վուրդն Է

Ամե­նա­կարև­որ հաջո­ղությունը պետք է մաղթել ոչ թե առանձին քաղա­քա­կան ուժե­րին, այլ ժողովրդին։ Գլխա­վոր խնդիրն այն է, որ ժողո­վուրդը չկորցնի իր պետությունը, ինքնիշխա­նությունն ու անկա­խությունը, քանի որ նույնիսկ փոքր պետությունը ժամա­նա­կի ընթացքում կարող է վերածվել մեծ քաղա­քա­կան արժե­քի, եթե ժողո­վուրդը գիտակցի դրա նշա­նա­կությունը։ 

Հակոբ Մովսես

FreeNews Armenia‑ն զրուցել է բանաստեղծ Հակոբ Մովսե­սի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի նորացվող ինքնությունն ու ինքնիշխան պետա­կա­նության կերտման բարդ գործընթա­ցը։ Մովսեսն ընդգծում է, որ ներկա­յիս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան տեկտո­նա­կան փոփո­խություննե­րի պայմաննե­րում հայ ժողո­վուրդը ստա­ցել է սեփա­կան քաղա­քա­ցիա­կան դիմա­գի­ծը ինքնուրույն ձևա­վո­րե­լու բացա­ռիկ հնա­րա­վո­րություն՝ հրա­ժարվե­լով անցյա­լի կապանքնե­րից և արտա­քին հովա­նա­վորնե­րի կամքից։ Զրույցում հակադրվում են Մոսկվա­յից հնչող տնտե­սա­կան սպառնա­լիքնե­րը և Վաշինգտո­նի հայտնած հրա­պա­րա­կա­յին աջակցությունը, ինչը դիտարկվում է որպես Հայաստա­նի՝ որպես ինքնուրույն քաղա­քա­կան միա­վո­րի կայացման լուրջ փորձություն։ Ըստ Մովսե­սի, պետության հիմնա­կան զենքը ոչ միայն բանակն է, այլև կրթությունն ու պրոֆե­սիո­նա­լիզմը, որոնք պետք է օգնեն հաղթա­հա­րել ներքին վախերն ու ձեռք բերել սեփա­կան շահե­րը հաշվարկող խոհեմ նավա­վա­րի կեցվածք։

Հակոբ Մովսե­սը նշեց, որ մայի­սի 28‑ը հայ ժողովրդի պատմության ամե­նա­բե­կումնա­յին պահե­րից մեկն է, որովհետև քաղա­քա­կան և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ծանր իրո­ղություննե­րի պայմաննե­րում հայ ժողո­վուրդը կարո­ղա­ցել է պետություն ստեղծել։ Նրա կարծի­քով դա առա­ջին հերթին խոսում է ժողովրդի կենսունա­կության, ապրե­լու կամքի և մշա­կույթ ստեղծե­լու կարո­ղության մասին։ Հակոբ Մովսեսն ասաց, որ այսօրվա ռազմա­կան շքերթը դիտե­լիս հուզվել է, քանի որ վերջին հարյուր տարվա ամբողջ պայքա­րը՝ Առա­ջին Հանրա­պե­տությունից մինչև այսօր, կարծես մարմնա­վորվել էր այդ հրա­պա­րա­կում։

Հրա­պա­րա­կա­խո­սը դիտարկեց, որ ներկա­յիս փուլը առանձնա­հա­տուկ է նրա­նով, որ հայ ժողո­վուրդը առա­ջին անգամ հնա­րա­վո­րություն ունի ինքնուրույն ձևա­վո­րե­լու իր քաղա­քա­կան և քաղա­քա­ցիա­կան դիմա­գի­ծը։ Նրա խոսքով՝ մինչ այժմ հայ ժողովրդի մասին որո­շումնե­րը հաճախ կայացվել են արտա­քին ուժե­րի կողմից, իսկ այժմ ժողո­վուրդն ինքն իրեն պետք է պատասխա­նի, թե ինչ է ցանկա­նում լինել պատմության մեջ որպես քաղա­քա­կան միա­վոր։

Հակոբ Մովսե­սը խոսեց նաև բանա­կի կերպա­փոխման մասին՝ նշե­լով, որ հայ ժողովրդի պատմության մեջ «զինվոր» հասկա­ցությունը երկար ժամա­նակ ասո­ցացվել է ֆիդա­յա­կան կամ պարտի­զա­նա­կան մտա­ծո­ղության հետ։ Նա ընդգծեց, որ պրոֆե­սիո­նալ բանա­կը միայն ռազմա­կան կառույց չէ, այլև հասա­րա­կա­կան կարգա­պա­հության, պետա­կան մտա­ծո­ղության և քաղա­քա­ցիա­կան կեցվածքի ձևա­վորման հիմք։ Նրա համոզմամբ՝ զինվո­րա­կան դիսցիպլի­նը կարև­որ նախադրյալ է նաև ազնվա­կա­նության և պետա­կան վերնա­խա­վի ձևա­վորման համար։

Մովսե­սը կարև­ո­րեց նոր սերնդի զինվո­րա­կան կրթությունը՝ նշե­լով, որ վերջերս դիտած ռազմա­կան ակա­դե­միա­յի մասին հաղորդումը իրեն ապշեցրել է ուսա­նողնե­րի կեցվածքով, դաստիա­րա­կությամբ և ներքին խրոխտությամբ։ Նա հավե­լեց, որ նույն փոփո­խությունը նկա­տել է նաև մայի­սի 28‑ի շքերթի ընթացքում՝ հատկա­պես զինվորնե­րի պահվածքի և կանգնե­լու ձևի մեջ։

Բանաստեղծը կարծում է, որ արտա­քին տեսքի փոփո­խություննե­րը՝ համազգեստը, սպա­ռա­զի­նությունը կամ շքերթա­յին ձևա­չա­փը, ընդա­մե­նը տեսա­նե­լի արտա­հայտություններն են ավե­լի խորքա­յին հոգե­բա­նա­կան վերա­փոխման։ Նրա խոսքով՝ եթե մարդը կրում է զինվո­րա­կան համազգեստ, ենթարկվում է կարգա­պա­հության և ընդունում պետա­կան պատասխա­նատվություն, ապա աստի­ճա­նա­բար որդեգրում է նաև քաղա­քա­ցիա­կան մտա­ծո­ղություն։

Հակոբ Մովսե­սը շեշտեց, որ պետությունը միայն բանա­կով չի պահպանվում։ Նրա գնա­հատմամբ՝ կրթությունը, տնտե­սությունը, մշա­կույթը և հասա­րա­կա­կան ինստի­տուտնե­րը նույնպես ազգա­յին անվտանգության կարև­որ բաղադրիչներ են։ Նա նշեց, որ նույնիսկ հզոր զինա­նոց ունե­ցող երկրնե­րը չեն կարող իրա­կա­նում անվտանգ լինել, եթե չունեն կրթված հասա­րա­կություն և կայուն պետա­կան համա­կարգեր։

Հրա­պա­րա­կա­խո­սը համոզմունք հայտնեց, որ Հայաստա­նը պետք է բանակ ստեղծի ոչ թե իշխա­նությունը պահպա­նե­լու, այլ հասա­րա­կությունը, մշա­կույթը և պետա­կան համա­կարգը պաշտպա­նե­լու համար։ Նրա խոսքով՝ կրթված մարդն ինքնին զինվոր է, իսկ հասա­րա­կության մտա­վոր կարո­ղություննե­րը նույնպես ազգա­յին պաշտպա­նունա­կության մաս են կազմում։

Անդրա­դառնա­լով աշխարհա­քա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կին՝ Հակոբ Մովսե­սը նշեց, որ Հայաստա­նը պատմության ընթացքում առա­ջին անգամ կանգնած է իրա­կան քաղա­քա­կան ընտրություննե­րի առաջ։ Նրա դիտարկմամբ՝ նախկի­նում քաղա­քա­կան կողմնո­րո­շումը հաճախ ընկալվել է որպես որևէ մեծ ուժի հովա­նու տակ մտնել, սակայն այսօր աշխարհը փոխվել է, և պետություննե­րը պետք է իրենց տեղը գտնեն տարբեր համա­կարգե­րի մեջ՝ ելնե­լով սեփա­կան շահե­րից ու հնա­րա­վո­րություննե­րից։

Մովսե­սը հայտա­րա­րեց, որ «Ռուսաստան կամ Արևմուտք» հակադրությունը չափա­զանց պարզեցված մոտե­ցում է։ Նա կարծում է, որ Հայաստա­նը պետք է ոչ թե մեկ ուժին ամբողջությամբ ապա­վի­նի, այլ կարո­ղա­նա իր շահե­րից ելնե­լով համա­գործակցել տարբեր կենտրոննե­րի հետ։ Նրա խոսքով՝ քաղա­քա­կա­նությունը «և»-ի արվեստ է, ոչ թե «կամ»-ի։

Հակոբ Մովսե­սը նաև ընդգծեց, որ Հայաստա­նում հակա­ռուսա­կա­նություն չկա, և նման ձևա­կերպումնե­րը հիմնա­կա­նում քաղա­քա­կան հորինվածքներ են։ Նրա համոզմամբ՝ հայկա­կան իշխա­նություննե­րը վարում են հավա­սա­րակշռված քաղա­քա­կա­նություն և չեն հանդես գալիս հակա­ռուսա­կան հայտա­րա­րություննե­րով։ Նա նշեց, որ Ռուսաստա­նը պետք է հասկա­նա՝ որքան ազատ ու ինքնուրույն լինեն իր գործընկեր պետություննե­րը, այնքան ավե­լի ամուր բարե­կամներ կարող են դառնալ։

Բանաստեղծը կարև­ո­րեց այն գաղա­փա­րը, որ քաղա­քա­կա­նությունը պետք է հասա­րա­կությա­նը դուրս բերի վախե­րի և ֆոբիա­նե­րի տիրույթից։ Նա համե­մա­տեց քաղա­քա­կա­նությունը շախմա­տի հետ՝ նշե­լով, որ երբեմն անհրա­ժեշտ է մեկ քայլ հետ գնալ, որպեսզի հետո հնա­րա­վոր լինի առաջ շարժվել։ Նրա խոսքով՝ յուրա­քանչյուր նահանջ պարտություն չէ, ինչպես շախմա­տում հետ քաշված խաղա­քա­րը չի նշա­նա­կում վախ։

Հակոբ Մովսե­սը կարծիք հայտնեց, որ տնտե­սա­կան ճնշումնե­րի և գազի թանկացման սպառնա­լիքնե­րի նկատմամբ պետք չէ խուճա­պա­յին վերա­բերմունք ունե­նալ։ Նա ասաց, որ ժողո­վուրդը պետք է որո­շի՝ պատրաստ է արդյոք գին վճա­րել իր անկա­խության և ինքնիշխա­նության համար։ Նրա համոզմամբ՝ պետություն կառուցե­լը երբեք հեշտ գործընթաց չէ, և յուրա­քանչյուր ժողո­վուրդ երբեմն ստիպված է լինում դժվա­րություննե­րի միջով անցնել։

Մովսե­սը նշեց, որ Հայաստա­նը աշխարհագրա­կան շատ կարև­որ դիրք ունի և շրջա­պատված է ռազմա­վա­րա­կան նշա­նա­կություն ունե­ցող տարա­ծաշրջաննե­րով՝ Թուրքիա­յով, Իրա­նով և արա­բա­կան աշխարհով։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը դեռ ամբողջությամբ չի հասկա­ցել իր աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րը և կարող է ապա­գա­յում այդ դիրքից քաղա­քա­կան ու տնտե­սա­կան մեծ օգուտներ ստա­նալ։

Հրա­պա­րա­կա­խո­սը նաև քննա­դա­տեց հասա­րա­կության մեջ տարածված ինքնանվաստացման երև­ույթնե­րը։ Նա ասաց, որ հաճախ հայ ժողո­վուրդը ինքն իրեն համո­զում է, թե ի վիճա­կի չէ պետություն կառուցե­լու, և դա վտանգա­վոր հոգե­բա­նա­կան վիճակ է։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ մտա­ծո­ղության դեմ պետք է պայքա­րել քաղա­քա­կան կրթության միջո­ցով։

Հակոբ Մովսե­սը հայտա­րա­րեց, որ պետությունը պետք է մեծ ուշադրություն դարձնի հասա­րա­կա­կան և քաղա­քա­կան կրթությա­նը։ Նա նշեց, որ ցանկա­նում է առա­ջարկել պետա­կան ծրագրով թարգմա­նել տասնյակ կարև­որ գրքեր պետության, հասա­րա­կության և քաղա­քա­կան համա­կարգե­րի մասին, որպեսզի դրանք դառնան բուհա­կան պարտա­դիր ընթերցա­նության մաս։ Նրա կարծի­քով՝ ժողո­վուրդը չի կարող հաղթա­հա­րել վախե­րը, եթե չի հասկա­նում, թե ինչ է պետությունը, ժողովրդա­վա­րությունը կամ քաղա­քա­կան համա­կարգե­րը։

Անդրա­դառնա­լով ԱՄՆ նախա­գա­հի աջակցությա­նը Հայաստա­նի վարչա­պե­տին՝ Հակոբ Մովսե­սը դա գնա­հա­տեց որպես Հայաստա­նի աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կարև­ո­րության դրսև­ո­րում։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը հետաքրքրում է ոչ միայն Ռուսաստա­նին, այլ նաև Արևմուտքին և ԱՄՆ-ին, և հայկա­կան պետությունը պետք է կարո­ղա­նա այդ հետաքրքրություննե­րի միջա­վայրում վարել սեփա­կան շահե­րից բխող քաղա­քա­կա­նություն։

Մովսե­սը նշեց, որ ուրա­խությամբ է ընդունել ԱՄՆ նախա­գա­հի աջակցությունը և կցանկա­նար, որ նման ուղերձ հնչեր նաև Ռուսաստա­նից։ Նրա համոզմամբ՝ դա կնշա­նա­կեր, որ Ռուսաստա­նը ցանկա­նում է Հայաստա­նում ունե­նալ ոչ թե ենթա­կա ուժեր, այլ իրա­կան գործընկեր պետություն։

Զրույցի ավարտին Հակոբ Մովսե­սը անդրա­դարձավ առա­ջի­կա ընտրություննե­րին՝ նշե­լով, որ ամե­նա­կարև­որ հաջո­ղությունը պետք է մաղթել ոչ թե առանձին քաղա­քա­կան ուժե­րին, այլ ժողովրդին։ Նրա խոսքով՝ գլխա­վոր խնդիրն այն է, որ ժողո­վուրդը չկորցնի իր պետությունը, ինքնիշխա­նությունն ու անկա­խությունը, քանի որ նույնիսկ փոքր պետությունը ժամա­նա­կի ընթացքում կարող է վերածվել մեծ քաղա­քա­կան արժե­քի, եթե ժողո­վուրդը գիտակցի դրա նշա­նա­կությունը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝