Քոչարյա­նը Հայաստա­նի Նախագա՞հն Էր, Թե՞ ՌԴ Դեսպա­նը Հայաստա­նում

Հատկա­պես վտանգա­վոր է այն պնդումը, թե Արցա­խի պաշտպա­նության բանա­կը ենթարկվում էր Երև­ա­նին և հանդի­սա­նում էր Հայաստա­նի զինված ուժե­րի մաս։ Նման ձևա­կերպումնե­րը համա­հունչ են Ադրբե­ջա­նի երկա­րամյա պաշտո­նա­կան թեզե­րին, ըստ որոնց՝ Հայաստա­նը զբա­ղեցրել էր Ադրբե­ջա­նի տարածքնե­րը։ 

Գիորգի Թումասյան

Միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գետ Գիորգի Թումասյանն իր յութուբյան ալի­քում վերլուծում է Հայաստա­նից Ռուսաստա­նի դեսպա­նի հետկանչը և Ռոբերտ Քոչարյա­նի վերջին հարցազրույցը՝ որա­կե­լով դրանք որպես համա­կարգված ճնշման փորձեր նախընտրա­կան շրջա­նում։ Թումասյա­նը պնդում է, որ նախկին նախա­գա­հի հայտա­րա­րություննե­րը հավա­սա­րա­զոր են պետա­կան դավա­ճա­նության, քանի որ դրանք լեգի­տի­մացնում են Ադրբե­ջա­նի թեզե­րը և վնա­սում Հայաստա­նի միջազգա­յին շահե­րին։ Ուշադրություն է դարձվում ռուսա­կան գործա­կա­լա­կան ցանցի ազդե­ցությա­նը հայաստանյան քաղա­քա­կան դաշտում և ընդգծվում է ինքնիշխա­նության պահպանման կարև­ո­րությունը։

Միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գետ Գիորգի Թումասյա­նը անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նից Ռուսաստա­նի դեսպան Սերգեյ Կոպիրկի­նի ժամա­նա­կա­վոր հետկանչմա­նը՝ նշեց, որ դա դեռևս դեսպա­նի վերջնա­կան հետկանչ չէ, այլ ժամա­նա­կա­վոր դիվա­նա­գի­տա­կան քայլ։ Նրա կարծի­քով՝ առա­ջի­կա օրե­րին Ռուսաստա­նից նոր քաղա­քա­կան և տեղե­կատվա­կան քայլեր կլի­նեն, որոնք ուղղված կլի­նեն Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րի վրա ազդե­ցություն ունե­նա­լուն։  

Թումասյա­նը դիտարկեց, որ Ռուսաստա­նը փորձում է ազդել Հայաստա­նի ընտրա­կան գործընթացնե­րի վրա, սակայն, ըստ նրա, հայ հասա­րա­կությունը չի առաջնորդվում վախի տրա­մա­բա­նությամբ։ Նա հեգնա­կան ձևով նշեց, որ եթե Ռուսաստա­նը ցանկա­նում է Հայաստա­նում ունե­նալ իր շահե­րը ներկա­յացնող անձ, ապա այդ դերը, իր կարծի­քով, արդեն կատա­րում է Ռոբերտ Քոչարյա­նը։

Փորձա­գե­տը հայտա­րա­րեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի վերջին հարցազրույցում հնչած մի շարք գնա­հա­տա­կաններ կարող են դիտարկվել որպես Հայաստա­նի պետա­կան շահե­րին վնա­սող հայտա­րա­րություններ։ Գիորգի Թումասյա­նի համոզմամբ՝ հատկա­պես վտանգա­վոր է եղել այն պնդումը, թե Արցա­խի պաշտպա­նության բանա­կը ենթարկվում էր Երև­ա­նին և հանդի­սա­նում էր Հայաստա­նի զինված ուժե­րի մաս։ Նրա կարծի­քով՝ նման ձևա­կերպումնե­րը համա­հունչ են Ադրբե­ջա­նի երկա­րամյա պաշտո­նա­կան թեզե­րին, ըստ որոնց՝ Հայաստա­նը զբա­ղեցրել էր Ադրբե­ջա­նի տարածքնե­րը։

Թումասյա­նը շեշտեց, որ միջազգա­յին հարթակնե­րում Հայաստա­նը մշտա­պես ներկա­յացրել է այն դիրքո­րո­շումը, որ Արցախն ուներ սեփա­կան ռազմա­կան կառույցներ, իսկ Հայաստա­նը աջակցում էր այնտե­ղի հայ բնակչությա­նը։ Նրա համոզմամբ՝ Քոչարյա­նի հայտա­րա­րություննե­րը կարող են օգտա­գործվել Ադրբե­ջա­նի կողմից միջազգա­յին իրա­վա­կան գործընթացնե­րում։

Մասնա­գե­տը նաև քննա­դա­տեց այն տեսա­կե­տը, թե 2020 թվա­կա­նի պատե­րազմը հրահրվել է Հայաստա­նի կողմից։ Նա նշեց, որ եթե ընդունվի այդ տրա­մա­բա­նությունը, ապա ստացվում է, թե Ադրբե­ջա­նը որևէ պատասխա­նատվություն չի կրել պատե­րազմի համար։ Թումասյա­նի կարծի­քով՝ նման մոտե­ցումնե­րը ևս վնա­սում են Հայաստա­նի դիրքո­րոշմա­նը։

Գիորգի Թումասյա­նը հատուկ անդրա­դարձավ Ռոբերտ Քոչարյա­նի այն հայտա­րա­րությա­նը, որ ինքը երբեք չի ասել «Արցա­խը Հայաստան է» արտա­հայտությունը։ Միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գե­տը դա ներկա­յացրեց որպես քաղա­քա­կան հակա­սություն՝ ընդգծե­լով, որ նույն քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րը Նիկոլ Փաշինյա­նին մեղադրել են հենց այդ ձևա­կերպումն օգտա­գործե­լու համար։

Թումասյա­նը քննա­դա­տեց նաև ռուս խաղա­ղա­պահնե­րի վերա­բերյալ հնչեցված գնա­հա­տա­կաննե­րը։ Նրա խոսքով՝ անհասկա­նա­լի է խաղա­ղա­պահ առա­քե­լության իմաստը, եթե պնդվում է, որ այն չուներ իրա­կան մանդատ կամ լիա­զո­րություններ։ Նա հիշեցրեց, որ խաղա­ղա­պահնե­րը տեղա­կայված էին զինված ուժե­րի կարգա­վի­ճա­կով և պետք է ունե­նա­յին առնվազն ինքնա­պաշտպա­նության հնա­րա­վո­րություն։

Անդրա­դառնա­լով ՀԱՊԿ‑ի գործունեությա­նը՝ փորձա­գե­տը նշեց, որ անընդունե­լի է այն մոտե­ցումը, ըստ որի դաշնա­կից պետություննե­րը պետք է «համոզվեն» իրենց պայմա­նագրա­յին պարտա­վո­րություննե­րը կատա­րե­լու համար։ Նրա համոզմամբ՝ միջազգա­յին պայմա­նագրե­րի հիմքում ընկած է այն սկզբունքը, որ ստո­րագրված պարտա­վո­րություննե­րը պետք է կատարվեն անկախ քաղա­քա­կան համակրանքնե­րից կամ հակակրանքնե­րից։

Թումասյա­նը նաև արձա­գանքեց այն տեսա­կե­տին, թե Հայաստա­նը սխալ քայլ է կատա­րել՝ խորացնե­լով հարա­բե­րություննե­րը Եվրո­պա­յի և առանձին եվրո­պա­կան երկրնե­րի հետ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ժամա­նա­կա­կից աշխարհում բազմա­թիվ երկրներ ունեն բարդ հարա­բե­րություններ Ռուսաստա­նի հետ, սակայն դա չի նշա­նա­կում, որ Հայաստա­նը պետք է հրա­ժարվի նրանց հետ համա­գործակցությունից։

Միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գե­տը նշեց, որ Ռուսաստա­նը Հայաստա­նի նկատմամբ կիրա­ռում է տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան ճնշումներ, սակայն այդ քաղա­քա­կա­նությունը, ըստ նրա, հակա­ռակ արդյունքն է տալու։ Նա համոզված է, որ նման քայլե­րը նվա­զեցնում են Ռուսաստա­նի նկատմամբ վստա­հությունը հայկա­կան հասա­րա­կության մեջ։

Գիորգի Թումասյա­նը նաև անդրա­դարձավ Սամվել Կարա­պետյա­նի, Ռոբերտ Քոչարյա­նի, ՀՅԴ‑ի և մի շարք այլ քաղա­քա­կան ուժե­րի գործունեությա­նը՝ պնդե­լով, որ նրանք ներկա­յացնում են ռուսա­մետ քաղա­քա­կան ուղղություն։ Նրա համոզմամբ՝ այդ ուժե­րը չեն քննա­դա­տում Ռուսաստա­նի միջամտությունը Հայաստա­նի ներքին գործե­րին, մինչդեռ ակտի­վո­րեն քննա­դա­տում են արևմտյան դերա­կա­տարնե­րին։

Փորձա­գե­տը կարծիք հայտնեց, որ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան դաշտում առկա է խոր ճգնա­ժամ, քանի որ ընդդի­մա­դիր ուժե­րի զգա­լի մասը, ըստ նրա, կառուցում է իր քաղա­քա­կան օրա­կարգը ոչ թե Հայաստա­նի պետա­կան շահե­րի, այլ արտա­քին կենտրոննե­րի ազդե­ցության շուրջ։

Թումասյա­նը նաև խոսեց Հայաստա­նի և Վրաստա­նի հարա­բե­րություննե­րի կարև­ո­րության մասին։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նի արտա­քին աշխարհի հետ կապի հիմնա­կան ուղի­նե­րից մեկը Վրաստանն է, և այդ իրո­ղությունը պետք է հաշվի առնել ցանկա­ցած արտա­քին քաղա­քա­կան քննարկման ժամա­նակ։

Անդրա­դառնա­լով Արցա­խի նախկին ղեկա­վարնե­րին՝ Գիորգի Թումասյա­նը հայտա­րա­րեց, որ պատե­րազմի և Արցա­խի կորստի պատասխա­նատվությունը չի կարե­լի ամբողջությամբ բարդել Նիկոլ Փաշինյա­նի վրա։ Նրա կարծի­քով՝ պատասխա­նատվություն ունեն նաև նախկին իշխա­նություննե­րը, ռազմա­կան և քաղա­քա­կան ղեկա­վա­րության ներկա­յա­ցուցիչնե­րը, ինչպես նաև այն շրջա­նակնե­րը, որոնք երկար տարի­ներ ձևա­վո­րել են պետա­կան համա­կարգը։

Թումասյա­նը քննա­դա­տեց նաև մի շարք ընդդի­մա­դիր գործիչնե­րի՝ պնդե­լով, որ նրանք խուսա­փում են Ռուսաստա­նի հասցեին որևէ քննա­դա­տություն հնչեցնե­լուց։ Նրա խոսքով՝ եթե որևէ քաղա­քա­կան ուժ ցանկա­նում է ներկա­յա­նալ որպես անկախ և ինքնիշխա­նության կողմնա­կից, ապա պետք է կարո­ղա­նա քննա­դա­տել ցանկա­ցած արտա­քին ուժի, այդ թվում՝ Ռուսաստա­նին։

Ամփո­փե­լով իր խոսքը՝ միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գետ Գիորգի Թումասյա­նը կոչ արեց քաղա­քա­ցի­նե­րին ակտի­վո­րեն մասնակցել ընտրություննե­րին և ընդգծեց, որ Հայաստա­նի ապա­գան պետք է որոշվի բացա­ռա­պես Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րի կողմից։ Նրա համոզմամբ՝ ընտրություննե­րի արդյունքը պետք է դառնա ոչ թե առանձին քաղա­քա­կան ուժի, այլ ամբողջ հասա­րա­կության հաղթա­նա­կը։

Տեսանյութն ամբողջությամբ՝