Հետընտրա­կան Անկա­յունությունը Վտանգա­վոր Է

Ռուսաստա­նը Հայաստա­նում ունի ոչ միայն տնտե­սա­կան, այլև քաղա­քա­կան ազդե­ցության լայն գործի­քա­կազմ, ներառյալ գործա­կա­լա­կան ցանցեր և տարբեր սոցիա­լա­կան խմբե­րի վրա ազդե­ցության լծակներ։ 

Լիլիթ Դալաքյան

Noyan Tapan TV‑ն զրուցել է քաղա­քա­գետ Լիլիթ Դալաքյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում ներկա­յացվում է Լիլիթ Դալաքյա­նի վերլուծությունը Հայաստա­նի դեմ իրա­կա­նացվող ռուսա­կան հիբրի­դա­յին պատե­րազմի և տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգա­յին մարտահրա­վերնե­րի վերա­բերյալ։ Զրույցի ընթացքում շեշտադրվում է, որ Մոսկվա­յի կողմից հնչող սպառնա­լիքնե­րը նպա­տակ ունեն ահա­բե­կել հայ հասա­րա­կությա­նը և կանխել Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության դիվերսիֆի­կա­ցումը, ինչը կապված չէ միայն կոնկրետ անձե­րի, այլ Ռուսաստա­նի կայսե­րա­կան հավակնություննե­րի հետ։ Բանա­խոսն անդրա­դառնում է նաև ներքա­ղա­քա­կան բևե­ռացմա­նը, նախընտրա­կան շրջա­նում առկա ցինիզմին և Արևմուտքի հետ հարա­բե­րություննե­րի անո­րո­շությա­նը՝ զգուշացնե­լով, որ առանց հստակ ռազմա­վա­րության երկի­րը կարող է բախվել նոր աղետնե­րի։ Ընդհա­նուր առմամբ, Զրույցըքննա­դա­տա­կան հայացք է՝ առկա աշխարհա­քա­ղա­քա­կան թակարդնե­րին, որոնք սպառնում են Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությա­նը։

Լիլիթ Դալաքյա­նը, անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի պաշտոնյա­նե­րի վերջին հայտա­րա­րություննե­րին, նշեց, որ դրանք կարե­լի է դիտարկել որպես հայ հասա­րա­կության նկատմամբ հիբրի­դա­յին ճնշման դրսև­ո­րում։ Քաղա­քա­գե­տի կարծի­քով՝ Հայաստա­նը պաշտո­նա­պես չի հայտա­րա­րել Եվրա­միությանն անդա­մակցե­լու մտադրության մասին, վարչա­պե­տը շարունա­կա­բար ընդգծում է Ռուսաստա­նի նկատմամբ հարգանքը, չի խոսում ՀԱՊԿ-ից կամ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու մասին, հետև­ա­բար հարց է առա­ջա­նում, թե ինչու են հնչում նման սպառնա­լիքներ։ Նա պատճառնե­րից մեկը տեսնում է Ռուսաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կան անհա­ջո­ղություննե­րի մեջ՝ Լատի­նա­կան Ամե­րի­կա­յից մինչև Աֆրի­կա և Ուկրաի­նա, և կարծում է, որ Մոսկվան փորձում է ցույց տալ, թե շարունա­կում է մնալ ազդե­ցիկ կայսրություն։

Դալաքյա­նը շեշտեց, որ ինքը ռուս ժողովրդի նկատմամբ թշնա­մա­բար տրա­մադրված չէ, սակայն կարծում է, որ Ռուսաստա­նի ներկա­յիս ղեկա­վա­րության քաղա­քա­կա­նությունը վնաս է հասցնում հենց Ռուսաստա­նին։ Նրա դիտարկմամբ՝ պատե­րազմը հանգեցրել է մարդկա­յին մեծ կորուստնե­րի, ժողովրդագրա­կան խնդիրնե­րի և տնտե­սա­կան դժվա­րություննե­րի, մինչդեռ Կրեմլը շարունա­կում է ճնշման քաղա­քա­կա­նություն վարել այլ երկրնե­րի նկատմամբ։  Քաղա­քա­գե­տը զգուշացրեց, որ Հայաստա­նի համար իրա­կան վտանգներ կան։ Նրա խոսքով՝ երկի­րը շարունա­կում է ունե­նալ տնտե­սա­կան կախվա­ծություն Ռուսաստա­նից, ինչը երև­ում է թե՛ տրանսպորտա­յին ուղի­նե­րի, թե՛ արտա­հանման և ներմուծման ոլորտնե­րում։ Նա հիշեցրեց, որ արդեն նկատվում են սահմա­նա­փա­կումներ տնտեսվա­րողնե­րի նկատմամբ, և այդ ճնշումնե­րը կարող են խորա­նալ։

Լիլիթ Դալաքյա­նը նաև անդրա­դարձավ տարա­ծաշրջա­նա­յին մարտահրա­վերնե­րին՝ նշե­լով, որ Իրա­նի շուրջ զարգա­ցումնե­րը կարող են անդրա­դառնալ հայ-իրա­նա­կան սահմա­նի և Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստա­նը Հայաստա­նում ունի ոչ միայն տնտե­սա­կան, այլև քաղա­քա­կան ազդե­ցության լայն գործի­քա­կազմ, ներառյալ գործա­կա­լա­կան ցանցեր և տարբեր սոցիա­լա­կան խմբե­րի վրա ազդե­ցության լծակներ։

Քաղա­քա­գե­տը քննա­դա­տեց Հայաստան-Եվրա­միություն հարա­բե­րություննե­րի վերա­բերյալ հստակ ռազմա­վա­րության բացա­կա­յությունը։ Նա նկա­տեց, որ հասա­րա­կությա­նը բավա­րար չափով չի ներկա­յացվում, թե ինչ նպա­տակներ և ճանա­պարհա­յին քարտեզ ունի Հայաստա­նը եվրո­պա­կան ուղղությամբ։ Դալաքյա­նի խոսքով՝ բազմա­թիվ հռչա­կագրեր և հայտա­րա­րություններ կան, սակայն պարզ չէ, թե դրանք գործնա­կան ինչ արդյունքներ են տալու։

Անդրա­դառնա­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին հաղորդակցություննե­րի թեմա­յին՝ նա նշեց, որ դեռևս հստակ պատասխաններ չկան երկա­թուղա­յին կապե­րի, միջանցքա­յին նախագծե­րի և հարև­ան երկրնե­րի դիրքո­րո­շումնե­րի վերա­բերյալ։ Նրա կարծի­քով՝ հայ-թուրքա­կան սահմա­նի բացման շուրջ լավա­տե­սա­կան սպա­սումնե­րը կարող են չարդա­րա­նալ, քանի որ Թուրքիան և Ադրբե­ջա­նը դեռևս պատրաստա­կա­մություն չեն ցուցա­բե­րում հիմնա­կան քաղա­քա­կան հարցե­րում առա­ջընթաց գրանցե­լու համար։

Դալաքյա­նը թերա­հա­վա­տություն հայտնեց նաև խաղա­ղության պայմա­նագրի շուտա­փույթ ստո­րագրման վերա­բերյալ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Ադրբե­ջա­նի ղեկա­վա­րությունը շարունա­կում է օգտա­գործել Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րը որպես լրա­ցուցիչ հիմնա­վո­րում նոր պահանջներ առա­ջադրե­լու համար։ Քաղա­քա­գե­տը նկա­տեց, որ Ալիևի հայտա­րա­րություններն ու սահմա­նա­զատման գործընթա­ցի դանդաղ ընթացքը վկա­յում են, որ Բաքուն դեռ չի հրա­ժարվել ճնշման քաղա­քա­կա­նությունից։

Խոսե­լով Ռուսաստա­նի հնա­րա­վոր գործո­ղություննե­րի մասին՝ Լիլիթ Դալաքյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Մոսկվա­յի հիմնա­կան նպա­տա­կը Հարա­վա­յին Կովկա­սը սեփա­կան ազդե­ցության գոտում պահելն է։ Նրա համոզմամբ՝ ցանկա­ցած հայկա­կան իշխա­նություն, որը կփորձի դիվերսիֆի­կացնել արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը և նվա­զեցնել կախվա­ծությունը մեկ կենտրո­նից, բախվե­լու է Ռուսաստա­նի դիմադրությա­նը։

Հետընտրա­կան անկա­յունության վտանգը կարող է պայմա­նա­վորված լինել ոչ այնքան քաղա­քա­կան ուժե­րի պայքա­րով, որքան տնտե­սա­կան և սոցիա­լա­կան խնդիրնե­րով։ Նրա կարծի­քով՝ եթե Ռուսաստա­նը կիրա­ռի իր տնտե­սա­կան լծակնե­րը, ապա տարբեր ոլորտնե­րում կարող են առա­ջա­նալ դժգո­հություններ, որոնք կարտա­հայտվեն բողո­քի գործո­ղություննե­րի տեսքով։

Դալաքյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նում հասա­րա­կա­կան բևե­ռա­ցումն արդեն չափա­զանց խորն է դարձել։ Նրա համոզմամբ՝ տարբեր ներքին հակա­մարտություններ և աղմկա­հա­րույց թեմա­ներ հաճախ բարձրա­ձայնվում են, սակայն դրանց հետև­անքով իրա­կան լուծումներ չեն առա­ջարկվում, ինչը խորացնում է անվստա­հությունը պետա­կան համա­կարգի նկատմամբ։ Անդրա­դառնա­լով միջազգա­յին զարգա­ցումնե­րին՝ քաղա­քա­գե­տը գնա­հա­տեց, որ ԱՄՆ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփի և Չինաստա­նի ղեկա­վար Սի Ծինփի­նի հանդի­պումը շոշա­փե­լի արդյունքներ չի տվել։ Նրա կարծի­քով՝ Վաշինգտո­նը փորձում էր Պեկի­նից ստա­նալ աջակցություն Իրա­նի նկատմամբ ճնշում գործադրե­լու հարցում, սակայն Չինաստա­նը պահպա­նեց իր անկախ դիրքո­րո­շումը և չգնաց նման պարտա­վո­րություննե­րի։

Լիլիթ Դալաքյա­նը նմա­նա­պես գնա­հա­տեց նաև Վլա­դի­միր Պուտի­նի այցը Չինաստան։ Նա նշեց, որ Ռուսաստա­նը շահագրգռված էր առաջ մղել «Սիբի­րի ուժ‑2» գազա­տա­րի նախա­գի­ծը, սակայն այցի ավարտին կոնկրետ արդյունքներ չարձա­նագրվե­ցին։ Նրա դիտարկմամբ՝ Չինաստա­նը կարո­ղա­ցավ պահպա­նել առա­վել շահա­վետ դիրք՝ առանց լուրջ զիջումնե­րի։ Քաղա­քա­գե­տը զգուշացրեց, որ Հորմուզի նեղուցի շուրջ հնա­րա­վոր զարգա­ցումնե­րը կարող են լուրջ տնտե­սա­կան հետև­անքներ ունե­նալ ամբողջ աշխարհի համար՝ սկսած էներգա­կիրնե­րի գնե­րի աճից մինչև քաղա­քա­կան անկա­յունություններ տարբեր երկրնե­րում։

Անդրա­դառնա­լով Ուկրաի­նա­յի նախա­գահ  Զելենսկու Հայաստան այցին՝ Դալաքյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը պետք է համա­գործակցի բոլոր այն երկրնե­րի հետ, որոնք կարև­որ դեր են խաղում միջազգա­յին անվտանգության համա­կարգում։ Նրա կարծի­քով՝ Ուկրաի­նան այսօր կարև­որ դեր ունի եվրո­պա­կան անվտանգության ապա­հովման գործում, և Հայաստա­նի համար բնա­կան է նման շփումնե­րի զարգա­ցումը։

Լիլիթ Դալաքյա­նը նաև քննա­դա­տեց ռուսա­կան որոշ պաշտոնյա­նե­րի արձա­գանքնե­րը Զելենսկու այցին՝ նշե­լով, որ դրանք հաճախ կառուցված են քարոզչա­կան մոտե­ցումնե­րի վրա։ Նա ընդգծեց, որ հակա­ռուսա­կան տրա­մադրություննե­րը Հայաստա­նում պայմա­նա­վորված չեն միայն ներքա­ղա­քա­կան գործոննե­րով, այլ նաև Ռուսաստա­նի քաղա­քա­կա­նությամբ Հայաստա­նի նկատմամբ։

Ֆոսֆո­րա­յին զինա­տե­սակնե­րի թեմա­յին անդրա­դառնա­լով՝ քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ անհրա­ժեշտ է փաստե­րի հիման վրա պարզել դրանց ծագումը և չբա­վա­րարվել միայն քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություննե­րով։ Նրա խոսքով՝ այդ հարցում անհրա­ժեշտ է իրա­կան հետաքննություն և ապա­ցույցնե­րի ներկա­յա­ցում։

Ամփո­փե­լով Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը՝ Լիլիթ Դալաքյա­նը խոստո­վա­նեց, որ իրեն անհանգստացնում է նախընտրա­կան պայքա­րի լեզուն և որա­կը։ Նա ցավով արձա­նագրեց, որ քաղա­քա­կան բանա­վե­ճե­րում հաճախ օգտա­գործվում է ոչ պատշաճ բառա­պա­շար, ինչը չի համա­պա­տասխա­նում հայ ժողովրդի պատմա­կան և մշա­կութա­յին ժառանգությա­նը։

Քաղա­քա­գե­տը եզրա­փա­կեց, որ Հայաստա­նը մոտ ապա­գա­յում կարող է բախվել լուրջ արտա­քին և ներքին մարտահրա­վերնե­րի։ Նրա կարծի­քով՝ անհրա­ժեշտ է ոչ թե կենտրո­նա­նալ կարճա­ժամկետ քաղա­քա­կան պայքա­րի վրա, այլ մշա­կել երկա­րա­ժամկետ ռազմա­վա­րություններ, որոնք կօգնեն երկրին դիմա­կա­յել առա­ջի­կա վտանգնե­րին և խուսա­փել նոր ծանր ցնցումնե­րից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝