Հարցազրույց Նիկոլ Փաշինյա­նի Հետ

Հայաստա­նը պետք է իրեն պահի որպես լիարժեք պետություն, այլ ոչ թե որպես որևէ ուժա­յին կենտրո­նի ծայրա­մաս։ Միջազգա­յին տարբեր առաջնորդնե­րի այցե­լություննե­րը Հայաստան և Հայաստա­նի ղեկա­վա­րության ակտիվ միջազգա­յին շփումնե­րը վկա­յում են երկրի միջազգա­յին հեղի­նա­կության աճի մասին։

Նիկոլ Փաշինյան

Պետրոս Ղազարյա­նը զրուցել է վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում Փաշինյանն ամփո­փում է իր նախընտրա­կան քարո­զարշա­վը՝ ներկա­յացնե­լով խաղա­ղության հաստատման ռազմա­վա­րությունը և Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության ամրապնդմանն ուղղված քայլե­րը։ Նա մանրա­մասնում է արտա­քին քաղա­քա­կա­նության դիվերսիֆի­կացման կարև­ո­րությունը, որը ենթադրում է տնտե­սա­կան և անվտանգա­յին կախվա­ծության նվա­զե­ցում մեկ կենտրո­նից՝ հօգուտ նոր շուկա­նե­րի և միջազգա­յին գործընկե­րության։ Խոսույթի առանցքում են նաև ինստի­տուցիո­նալ բարե­փո­խումնե­րը, կոռուպցիա­յի դեմ պայքա­րը և վերջին տարի­նե­րի տնտե­սա­կան ձեռքբե­րումնե­րը, որոնք Փաշինյա­նը դիտարկում է որպես երկի­րը պատե­րազմի թակարդից դուրս բերե­լու միջոց։ Ի վերջո, նա կոչ է անում քաղա­քա­ցի­նե­րին տեր կանգնել իրենց քվեին՝ շեշտե­լով, որ ժողովրդա­վա­րա­կան ընտրություննե­րը պետության հզո­րացման և ապա­գա կայունության միակ հավաստիքն են։

Նիկոլ Փաշինյա­նը նշեց, որ ընտրարշա­վի վերջին հանրա­հա­վա­քը շատ հուզիչ էր իր և քաղա­քա­կան թիմի համար, քանի որ կրկին տեսան հեղա­փո­խա­կան Հանրա­պե­տության հրա­պա­րա­կը։ Նա շնորհա­կա­լություն հայտնեց բոլոր այն քաղա­քա­ցի­նե­րին, ովքեր մասնակցել էին հանրա­հա­վա­քին կամ աջակցել էին իրենց։

Վարչա­պե­տի թեկնա­ծուն անդրա­դարձավ խաղա­ղության թեմա­յին՝ նշե­լով, որ երբեք չի ասել, թե բոլոր վտանգնե­րը վերա­ցել են։ Նրա խոսքով՝ խաղա­ղությունը հաստատված է, սակայն այն մշտա­կան խնամքի և կառա­վարման կարիք ունի։ Փաշինյա­նը դիտարկեց, որ սպառնա­լիքներ կան թե՛ Ադրբե­ջա­նում, թե՛ Հայաստա­նում գործող տարբեր ուժե­րից, և անհրա­ժեշտ է հասկա­նալ, թե ինչպես են երկու երկրնե­րի ներքին ու արտա­քին խոսույթնե­րը փոխազդում միմյանց վրա։

Նա կարծում է, որ այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբե­ջա­նի» և ադրբե­ջանցի­նե­րի վերա­դարձի մասին խոսույթը պետք է կառա­վա­րել նույն կերպ, ինչպես հայկա­կան կողմը պետք է պատասխա­նատվությամբ մոտե­նա Ղարա­բա­ղի թեմա­յին վերա­բե­րող հայտա­րա­րություննե­րին։ Նիկոլ Փաշինյա­նի գնա­հատմամբ՝ երկու կողմե­րում էլ կան ուժեր, որոնք իրենց հայտա­րա­րություննե­րով նպաստում են լարվա­ծության պահպանմա­նը։

Վարչա­պե­տը շեշտեց, որ իր պատկե­րացրած խաղա­ղության մոդե­լը հիմնված է այն սկզբունքի վրա, որ Հայաստանն ու Ադրբե­ջա­նը պետք է ճանա­չեն միմյանց տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը և «ուղղա­կի հանգիստ թողնեն իրար»։ Նրա խոսքով՝ խաղա­ղության համա­ձայնագրի նախաստո­րագրված տարբե­րակն ու սահմա­նա­զատման հանձնա­ժո­ղովնե­րի կանո­նա­կարգը դրա հիմքն են։

Փաշինյա­նը նշեց, որ երբեք բանակցա­յին գործընթա­ցում չի քննարկվել ադրբե­ջանցի­նե­րի վերա­դարձի հարցը Հայաստա­նի տարածք։ Նրա խոսքով՝ նման թեմա չի եղել ո՛չ պաշտո­նա­կան բանակցություննե­րում, ո՛չ էլ Ալիևի հետ հանդի­պումնե­րի ընթացքում։ Նա ընդգծեց, որ այդ թեման քաղա­քա­կան օրա­կարգ են դարձնում որոշ հայաստանյան ուժեր։

Վարչա­պե­տի թեկնա­ծուն նաև խոսեց տեղա­նուննե­րի խնդրի մասին՝ նշե­լով, որ երկու կողմերն էլ դժգո­հում են միմյանց կողմից կիրառվող անվա­նումնե­րից։ Նրա խոսքով՝ քննարկվում է տարբե­րակ, ըստ որի կողմե­րը կարող են օգտա­գործել ՄԱԿ‑ի աշխարհագրա­կան ռեեստրե­րում ամրագրված պաշտո­նա­կան անվա­նումնե­րը։ Փաշինյա­նը սա ներկա­յացրեց որպես խաղա­ղության ինստի­տուցիո­նա­լացման բարդ, բայց կարև­որ բաղադրիչ։

Նիկոլ Փաշինյա­նը դատա­պարտեց ադրբե­ջա­նա­կան երաժշտության հնչե­ցումը Հանրա­պե­տության հրա­պա­րա­կում՝ այն համա­րե­լով բոլոր չափե­րի անցում։ Միա­ժա­մա­նակ նա պնդեց, որ հասա­րա­կությունը պետք է հասկա­նա հակա­մարտության նրբություննե­րը և չսահմա­նա­փակվի միայն հուզա­կան արձա­գանքնե­րով։

Անդրա­դառնա­լով խաղա­ղության համա­ձայնագրի երաշխա­վորնե­րի թեմա­յին՝ վարչա­պե­տի թեկնա­ծուն նշեց, որ չի կիսում այն մոտե­ցումը, թե երրորդ երկրնե­րը պետք է երաշխա­վո­րեն հայ-ադրբե­ջա­նա­կան խաղա­ղությունը։ Նրա կարծի­քով՝ երաշխա­վո­րությունը ենթադրում է ինքնիշխա­նության սահմա­նա­փա­կում և կախվա­ծություն արտա­քին դերա­կա­տարնե­րից։ Փաշինյա­նը հիշեցրեց, որ Հայաստա­նը նախկի­նում ունե­ցել է անվտանգության երաշխա­վորներ, սակայն այդ համա­կարգը, իր գնա­հատմամբ, չի արդա­րացրել սպա­սումնե­րը։

Նա նշեց, որ տարա­ծաշրջա­նի կայունության լավա­գույն երաշխի­քը տնտե­սա­կան փոխկապվա­ծությունն է։ Քաղա­քա­կան գործչի խոսքով՝ եթե տարա­ծաշրջա­նի երկրնե­րը համա­տեղ տնտե­սա­կան նախագծեր իրա­կա­նացնեն, ներդրումներ ներգրա­վեն և շահագրգռված լինեն միմյանց կայունությամբ, պատե­րազմի հավա­նա­կա­նությունը կտրուկ կնվա­զի։

Փաշինյա­նը քննա­դա­տեց ընդդի­մության այն առա­ջարկնե­րը, որոնք նախա­տե­սում են ներգրա­վել տարբեր գերտե­րություննե­րի որպես անվտանգության երաշխա­վորներ։ Նրա կարծի­քով՝ հակա­դիր շահեր ունե­ցող երկրնե­րի ներգրա­վումը կարող է Հայաստա­նը դարձնել աշխարհա­քա­ղա­քա­կան մրցակցության թատե­րա­բեմ։

Անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րին՝ Նիկոլ Փաշինյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի նպա­տա­կը ոչ թե հարա­բե­րություննե­րի սրումն է, այլ անկա­խության ամրապնդումը։ Նա իր քաղա­քա­կան բանաձևը ձևա­կերպեց հետևյալ կերպ․անկախությունը նշա­նա­կում է քչե­րիցկախվա­ծությունը փոխա­րի­նել շատե­րիցկախվա­ծությամբ։ Հայաստա­նը փորձում է դիվերսիֆի­կացնել իր տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան կապե­րը՝ զարգացնե­լով հարա­բե­րություննե­րը Եվրա­միության, Չինաստա­նի, Հնդկաստա­նի և այլ գործընկերնե­րի հետ։ Նրա խոսքով՝ վերջին տարի­նե­րին դեպի Եվրա­միություն և Չինաստան արտա­հա­նումը կրկնա­պատկվել է, իսկ դեպի Հնդկաստան աճել է շուրջ 87 տոկոսով։Եվրամիության հետ հարա­բե­րություննե­րի խորա­ցումը նպա­տակ ունի ստեղծել նոր հնա­րա­վո­րություններ Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րի և տնտե­սության համար։ Նա կարև­ո­րեց նաև վիզա­նե­րի ազա­տա­կա­նացման գործընթա­ցը՝ այն համա­րե­լով քաղա­քա­ցի­նե­րի ազատ տեղա­շարժի կարև­որ գործիք։

Հայաստա­նը պետք է իրեն պահի որպես լիարժեք պետություն, այլ ոչ թե որպես որևէ ուժա­յին կենտրո­նի ծայրա­մաս։ Նրա խոսքով՝ միջազգա­յին տարբեր առաջնորդնե­րի այցե­լություննե­րը Հայաստան և Հայաստա­նի ղեկա­վա­րության ակտիվ միջազգա­յին շփումնե­րը վկա­յում են երկրի միջազգա­յին հեղի­նա­կության աճի մասին։

Նիկոլ Փաշինյա­նը իր գլխա­վոր ձեռքբե­րումը համա­րեց այն, որ, իր համոզմամբ, Հայաստա­նը դուրս է բերվել պատե­րազմի և հակա­մարտության «թակարդից»։ Նա նշեց, որ Ղարա­բաղյան շարժումը ժամա­նա­կի ընթացքում վերածվել էր նման թակարդի, և Հայաստա­նը վճա­րել է այդ գործընթա­ցի ծանր գինը։

Նա կտրա­կա­նա­պես մերժեց այն պնդումնե­րը, թե ինքը չի սիրում ղարա­բաղցի­նե­րին։ Փաշինյա­նը հիշեցրեց, որ Հայաստա­նի մի շարք բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­ներ Ղարա­բա­ղում ծնված ու մեծա­ցած մարդիկ են, իսկ իր կառա­վա­րության տարի­նե­րին Ղարա­բա­ղը ստա­ցել է աննա­խա­դեպ ֆինանսա­կան աջակցություն։ Իր պաշտո­նա­վարման ընթացքում Ղարա­բա­ղում թոշակներն ու աշխա­տա­վարձե­րը բարձրացվել են Հայաստա­նի բյուջեի միջոցնե­րով, և երբեք չի եղել դեպք, երբ Ղարա­բա­ղի կարիքնե­րի համար պահանջված ֆինանսա­վո­րումը մերժված լինի։

Նիկոլ Փաշինյա­նը թվարկեց նաև սոցիալ-տնտե­սա­կան ձեռքբե­րումնե­րը։ Նրա խոսքով՝ մեկ շնչին ընկնող համա­խառն ներքին արդյունքը ավե­լի քան կրկնա­պատկվել է, ստեղծվել է շուրջ 280 հազար աշխա­տա­տեղ, իրա­կա­նացվում են հարյուրա­վոր դպրոցնե­րի ու մանկա­պարտեզնե­րի կառուցման ծրագրեր, կառուցվել են հազա­րա­վոր կիլո­մետրեր ճանա­պարհներ։ Նվա­զա­գույն կենսա­թո­շա­կը 16 հազար դրա­մից հասել է 46 հազար դրա­մի, իսկ պետա­կան բյուջեն զգա­լիո­րեն աճել է։ Նա նաև ընդգծեց առողջության ապա­հո­վագրության համա­կարգի ներդրումը, նոր բանա­կի ձևա­վո­րումը և արհեստա­կան բանա­կա­նության ոլորտում իրա­կա­նացվող ծրագրե­րը։

Փաշինյա­նը կարև­ո­րեց նաև բնա­կա­րա­նա­շի­նության, հիփո­թե­քա­յին աջակցության, գյուղատնտե­սության, կրթության և բարձր տեխնո­լո­գիա­նե­րի ոլորտնե­րում իրա­կա­նացվող ծրագրե­րը։ Նրա խոսքով՝ վերջին տարի­նե­րին քաղա­քա­ցի­նե­րին տարբեր ծրագրե­րով վերա­դարձվել են միլիարդա­վոր դոլարնե­րի չափով միջոցներ։

Անդրա­դառնա­լով իրա­վա­պահ համա­կարգի գործունեությա­նը՝ Նիկոլ Փաշինյա­նը հայտա­րա­րեց, որ ընտրա­կա­շառք բաժա­նողներն ու ընտրա­կան հանցա­գործություններ կատա­րողնե­րը պետք է ենթարկվեն ամե­նա­խիստ պատասխա­նատվության։ Նա շնորհա­կա­լություն հայտնեց հակա­կո­ռուպցիոն կոմի­տեին, դատա­խա­զությա­նը, քննչա­կան կոմի­տեին, ոստի­կա­նությա­նը և ազգա­յին անվտանգության ծառա­յությա­նը՝ կատա­րած աշխա­տանքի համար։

Փաշինյա­նը նշեց, որ ինստի­տուցիո­նալ պետություն կառուցե­լու համար տարի­ներ շարունակ մեծ միջոցներ են ներդրվել իրա­վա­պահ մարմիննե­րի կարո­ղություննե­րի զարգացման մեջ։ Նրա կարծի­քով՝ ընտրա­կեղծա­րարնե­րի նկատմամբ կոշտ արձա­գանքը պետության բնա­կան պարտա­կա­նությունն է։

Խոսե­լով դատա­կան համա­կարգի մասին՝ նաընդունեց, որ ոլորտում լուրջ խնդիրներ կան։ Նրա համոզմամբ՝ անհրա­ժեշտ են սահմա­նադրա­կան փոփո­խություններ, որպեսզի հնա­րա­վոր լինի իրա­կա­նացնել համա­կարգա­յին բարե­փո­խումներ և բարձրացնել դատա­կան իշխա­նության արդյունա­վե­տությունը։

Ապա­գա­յի ծրագրե­րի մասին խոսե­լիս Նիկոլ Փաշինյա­նը նշեց խաղա­ղության համա­ձայնագրի ստո­րագրումն ու վավե­րա­ցումը, սահմա­նա­զատման գործընթա­ցի շարունա­կությունը, «TRIPP» նախագծի իրա­կա­նա­ցումը, ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի զարգա­ցումը, ջրա­յին խնդիրնե­րի լուծումը, թվայնա­ցումը, կրթա­կան ծրագրե­րի ընդլայնումը և տնտե­սա­կան աճի խթա­նումը։ Նախա­տեսվում է բարձրացնել միկրո­բիզնե­սի շրջա­նա­ռության շեմը՝ 24 միլիոն դրա­մից հասցնե­լով առնվազն 50 միլիո­նի։

Անդրա­դառնա­լով հետընտրա­կան զարգա­ցումնե­րի հնա­րա­վո­րությա­նը՝ Փաշինյա­նը պնդեց, որ եթե ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը չկեղծվեն, ապա հետընտրա­կան ճգնա­ժա­մի հիմք չի կարող լինել։ Նրա խոսքով՝ ինքը երբեք չի միջամտի քաղա­քա­ցի­նե­րի քվեին և չի թույլ տա ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի կեղծում։

Վերջում Նիկոլ Փաշինյա­նը կոչ արեց քաղա­քա­ցի­նե­րին մասնակցել ընտրություննե­րին, գնալ ընտրա­տե­ղա­մա­սեր և սեփա­կան քվեով որո­շել երկրի ապա­գան։ Նրա խոսքով՝ ընտրողնե­րը պետք է պաշտպա­նեն պետությունը, խաղա­ղությունը, անկա­խությունն ու ապա­գան։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝