Խախուտ Ընդդի­մությունը ԱԺ֊ում

Այս ընտրություննե­րը բացել են Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության ամրապնդման հերթա­կան փուլը, սակայն միա­ժա­մա­նակ ցույց են տվել, որ երկրի քաղա­քա­կան համա­կարգը դեռևս ունի բազմա­թիվ չլուծված խնդիրներ։

Գիորգի Թումասյան

1inTV‑ն զրուցել է միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գետ Գիորգի Թումասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել է Հայաստա­նի խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վերլուծությունը, որտեղ «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գիր» կուսակցությունը ստա­ցել է ձայնե­րի մեծա­մասնությունը և կառա­վա­րություն ձևա­վո­րե­լու իրա­վունքը։ Փորձա­գետ Գիորգի Թումասյա­նը տեղի ունե­ցա­ծը որա­կում է որպես պայքար ինքնիշխա­նության և օտա­րերկրյա ազդե­ցության միջև, մտա­հո­գություն հայտնե­լով, որ ռուսա­մետ ուժե­րը կարո­ղա­ցել են զգա­լի ներկա­յություն ապա­հո­վել Ազգա­յին ժողո­վում։ Ըստ զրուցակցի՝ ընտրություննե­րում գաղա­փարնե­րի փոխա­րեն հաճախ հաղթել է ֆինանսա­կան ռեսուրսը, ինչը վկա­յում է ժողովրդա­վա­րա­կան ինստի­տուտնե­րի բարե­փոխման և ընտրա­կան օրենսդրության փոփո­խության հրա­տապ անհրա­ժեշտության մասին։ Զրույցն ընդգծում է պետա­կան անկա­խության ամրապնդման կարև­ո­րությունը և զգուշացնել հնա­րա­վոր հետընտրա­կան ցնցումնե­րի ու հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րի մասին, որոնք կարող են ուղղորդվել արտա­քին ուժե­րի կողմից։

Գիորգի Թումասյա­նը նշեց, որ այս ընտրություննե­րի արդյունքում Ազգա­յին ժողո­վի որա­կը էակա­նո­րեն չի փոխվե­լու, քանի որ, իր գնա­հատմամբ, խորհրդա­րա­նում կրկին ներկա­յացված է լինե­լու նույն ընդդի­մությունը, որը եղել է նախորդ տարի­նե­րին։ Նա կարծում է, որ Ռուսաստա­նին հաջողվել է իր ազդե­ցության տակ գտնվող քաղա­քա­կան ուժե­րին անցկացնել խորհրդա­րան՝ հավա­քե­լով մոտ 38% ձայն, ինչը, ըստ նրա, վկա­յում է հանրության մի մասի վրա ռուսա­կան քարոզչության և ազդե­ցության շարունա­կա­կան ուժի մասին։

Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի փորձա­գե­տը դիտարկեց, որ ընտրա­պայքա­րում հիմնա­կան մրցակցությունը եղել է իշխա­նության և երեք օլի­գարխնե­րի շուրջ ձևա­վորված քաղա­քա­կան ուժե­րի միջև։ Նրա խոսքով՝ այդ ուժե­րի գլխա­վոր առա­վե­լությունը ոչ թե գաղա­փա­րա­խո­սությունն էր, այլ ֆինանսա­կան մեծ ռեսուրսներն ու Ռուսաստա­նի աջակցությունը։ Թումասյա­նը նշեց, որ ընտրություննե­րը քվեարկության տեսանկյունից կարող են գնա­հատվել որպես ազատ ու արդար, սակայն նախընտրա­կան պայմաննե­րը հավա­սար չեն եղել, ինչի հետև­անքով ավե­լի փոքր քաղա­քա­կան ուժե­րը չեն կարո­ղա­ցել հասնել ընտրողնե­րին և մնա­ցել են խորհրդա­րա­նից դուրս։

Նա հիշեցրեց նաև նախկի­նում հրա­պա­րակված փաստաթղթե­րը, որոնք, իր խոսքով, վկա­յում են ռուսա­կան հատուկ ծառա­յություննե­րի կողմից Հայաստա­նում ազդե­ցության ցանցե­րի ձևա­վորման մասին։ Թումասյա­նը սա համա­րեց լուրջ վտանգ Հայաստա­նի պետա­կա­նության համար։

Անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի նպա­տակնե­րին՝ նա ասաց, որ Մոսկվան չի հասել առա­վե­լա­գույն արդյունքի, քանի որ իրեն ցանկա­լի իշխա­նա­փո­խություն տեղի չի ունե­ցել։ Միևնույն ժամա­նակ, նա ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նը պահպա­նել է ազդե­ցության զգա­լի լծակներ՝ խորհրդա­րա­նում ներկա­յացված ուժե­րի միջո­ցով։ Նրա գնա­հատմամբ՝ եթե «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գի­րը» ստա­նար սահմա­նադրա­կան մեծա­մասնություն, ապա Ռուսաստա­նի հետա­գա ճնշումնե­րի հավա­նա­կա­նությունը կնվա­զեր։

Թումասյա­նը շնորհա­վո­րեց այն քաղա­քա­ցի­նե­րին, որոնք, իր համոզմամբ, քվեարկել են Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության պահպանման օգտին։ Նա նշեց, որ այս ընտրություննե­րը միայն կուսակցություննե­րի մրցակցություն չէին, այլ նաև ինքնիշխա­նության և արտա­քին կախվա­ծության միջև ընտրություն։

Փորձա­գե­տը ցավ հայտնեց, որ, իր տվյալնե­րով, զգա­լի թվով քաղա­քա­ցի­ներ աջակցել են քաղա­քա­կան ուժե­րի, որոնք, նրա համոզմամբ, կողմ են Ռուսաստա­նի հետ առա­վել սերտ ինտեգրմա­նը։ Նա առանձնացրեց Ռոբերտ Քոչարյա­նի գլխա­վո­րած դաշինքը, Սամվել Կարա­պետյա­նի շուրջ ձևա­վորված քաղա­քա­կան ուժը և Գագիկ Ծառուկյա­նի կուսակցությունը՝ նշե­լով, որ դրանք ներկա­յացնում են օլի­գարխիկ քաղա­քա­կա­նության տարբեր դրսև­ո­րումներ։

Գիորգի Թումասյա­նը կարև­որ համա­րեց ընտրա­կան և կուսակցություննե­րի մասին օրենսդրության բարե­փո­խումը։ Նրա կարծի­քով՝ անհրա­ժեշտ է ստեղծել այնպի­սի համա­կարգ, որտեղ ֆինանսա­կան ռեսուրսնե­րը չդառնան քաղա­քա­կան հաջո­ղության հիմնա­կան գործո­նը, իսկ քաղա­քա­կան մրցակցությունն ավե­լի հավա­սար պայմաննե­րում ընթա­նա։

Նա ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նը պարտություն չի կրել, սակայն նաև չի հասել իր առա­վե­լա­գույն նպա­տակնե­րին։ Ըստ նրա՝ պահպանվել է նախընտրա­կան ստա­տուս քվոն․ «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գի­րը» շարունա­կում է կառա­վա­րել, իսկ ռուսա­մետ ուժե­րը պահպա­նել են գլխա­վոր ընդդի­մության կարգա­վի­ճա­կը։

Թումասյա­նը չբա­ցա­ռեց հետընտրա­կան լարվա­ծության կամ քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի հնա­րա­վո­րությունը՝ նշե­լով, որ ընդդի­մա­դիր ուժե­րը կարող են փորձել օգտվել ցանկա­ցած նպաստա­վոր պահից։ Սակայն նա համոզմունք հայտնեց, որ նման փորձե­րը դժվար թե հաջո­ղության հասնեն, քանի որ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը ցույց են տվել դրանց սահմա­նա­փակ հնա­րա­վո­րություննե­րը։

Փորձա­գե­տի կարծի­քով՝ հաջորդ հինգ տարի­նե­րին Հայաստա­նի առաջնա­հերթությունը պետք է լինի արտա­քին միջամտություննե­րի, հիբրի­դա­յին պատե­րազմի և օտար ազդե­ցության գործիքնե­րի սահմա­նա­փա­կումը։ Նա անհրա­ժեշտ համա­րեց նաև եվրո­պա­կան ինտեգրման խորա­ցումը, Ռուսաստա­նի նկատմամբ տնտե­սա­կան կախվա­ծության նվա­զե­ցումը և զինված ուժե­րի բարե­փո­խումնե­րի շարունա­կությունը։

Անդրա­դառնա­լով այն հանգա­մանքին, որ բազմա­թիվ քաղա­քա­ցի­ներ դժգոհ լինե­լով իշխա­նությունից, միևնույն է քվեարկել են «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նագրի» օգտին, Թումասյա­նը նկա­տեց, որ այդ ընտրողնե­րը, իր համոզմամբ, փորձել են կանխել Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության կորուստը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ եթե ընդդի­մա­դիր, բայց ոչ ռուսա­մետ ուժե­րը կարո­ղա­նա­յին միա­վորվել, խորհրդա­րա­նի կազմը կարող էր բոլո­րո­վին այլ լինել։

Նա նաև շեշտեց, որ «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գի­րը» չպետք է սահմա­նա­փակվի միայն կուսակցա­կան շրջա­նակնե­րով որո­շումներ կայացնե­լով։ Թումասյա­նը կոչ արեց իշխա­նություննե­րին ավե­լի լայն հանրա­յին և մասնա­գի­տա­կան քննարկումներ կազմա­կերպել ռազմա­վա­րա­կան հարցե­րի շուրջ՝ ձևա­վո­րե­լով ավե­լի ներա­ռա­կան քաղա­քա­կան գործընթացներ։

Վերլուծե­լով միջազգա­յին արձա­գանքնե­րը՝ Գիորգի Թումասյա­նը նշեց, որ տարբեր երկրնե­րի ղեկա­վարնե­րի շնորհա­վո­րանքնե­րը պետք է դիտարկել որպես ընտրություննե­րում հաջո­ղության արձա­նագրում, այլ ոչ թե պարտա­դիր քաղա­քա­կան աջակցության արտա­հայտություն։ Նա հատկա­պես ընդգծեց, որ նման պրակտի­կան տարածված է խորհրդա­րա­նա­կան կառա­վարման համա­կարգ ունե­ցող երկրնե­րում։

Խոսե­լով Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ինտեգրման հեռանկարնե­րի մասին՝ փորձա­գե­տը նշեց, որ առա­ջի­կա տարի­նե­րին բալանսա­վորված արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը, հավա­նա­բար, կշա­րունակվի։ Նրա խոսքով՝ Եվրա­միությա­նը անդա­մակցության հայտ ներկա­յացնե­լու հարցը մեծա­պես կախված է արտա­քին աշխարհա­քա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րից, մասնա­վո­րա­պես ռուս-ուկրաի­նա­կան պատե­րազմի ընթացքից, Վրաստա­նի եվրո­պա­կան ինտեգրման հեռանկարնե­րից և Հայաստա­նի հարև­աննե­րի հետ հարա­բե­րություննե­րի զարգա­ցումից։

Թումասյա­նը եզրա­փա­կեց, որ այս ընտրություննե­րը բացել են Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության ամրապնդման հերթա­կան փուլը, սակայն միա­ժա­մա­նակ ցույց են տվել, որ երկրի քաղա­քա­կան համա­կարգը դեռևս ունի բազմա­թիվ չլուծված խնդիրներ։ Նրա կարծի­քով՝ առա­ջի­կա տարի­նե­րին անհրա­ժեշտ կլի­նի շարունա­կել ժողովրդա­վա­րա­կան բարե­փո­խումնե­րը, ամրապնդել պետա­կան ինստի­տուտնե­րը և բարձրացնել հանրա­յին վստա­հությունը ռազմա­վա­րա­կան քաղա­քա­կա­նություննե­րի նկատմամբ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘