Դառնալ Գրա­վիչ Եվրո­պա­յի Համար

Հայաստա­նը պետք է սեփա­կան ուժե­րով դառնա գրա­վիչ և օգտա­կար տնտե­սա­կան գործընկեր եվրո­պա­կան երկրնե­րի համար։ 

Բորիս Նավա­սարդյան

FactorTV‑ն զրուցել է քաղա­քա­կան վերլուծա­բան Բորիս Նավա­սարդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի վերջին ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը և դրանց ազդե­ցությունը երկրի ապա­գա­յի վրա։ Նավա­սարդյա­նը մտա­հո­գություն է հայտնում, որ ընտրա­կան գործընթա­ցը ժողովրդա­վա­րա­կան հետընթաց էր՝ մատնանշե­լով դիտորդա­կան ինստի­տուտի վարկա­բե­կումը, զանգվա­ծա­յին գաղտնալսումնե­րը և իրա­վա­կան նիհի­լիզմը։ Ըստ վերլուծա­բա­նի՝ իշխող «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գիր» կուսակցությունը պետք է դադա­րի բավա­րարվել միայն արևմտա­մետ հռե­տո­րա­բա­նությամբ և գործնա­կան քայլե­րով ապա­ցուցի իր հավա­տարմությունը եվրո­պա­կան արժեքնե­րին։ Քննարկվում են աշխարհա­քա­ղա­քա­կան մարտահրա­վերնե­րը, մասնա­վո­րա­պես՝ Ռուսաստա­նի հետ տնտե­սա­կան կախվա­ծությունը հավա­սա­րակշռե­լու անհրա­ժեշտությունը և նոր ձևա­վորվող խորհրդա­րա­նի կառուցո­ղա­կա­նության պակա­սը։

Բորիս Նավա­սարդյան նշեց, որ ընտրություննե­րի գլխա­վոր հարցը ոչ թե այն է, թե արդյոք ԲՀԿ‑ն կհայտնվի խորհրդա­րա­նում, այլ այն, թե ինչպի­սի հետընտրա­կան զարգա­ցումներ կլի­նեն և արդյոք նոր խորհրդա­րա­նը կկա­րո­ղա­նա տարբերվել նախորդից իր բովանդա­կությամբ ու քաղա­քա­կան մշա­կույթով։ Նրա կարծի­քով Հայաստա­նը մտնում է բարդ փուլ, որտեղ անհրա­ժեշտ են կառուցո­ղա­կան հարթակներ, իսկ խորհրդա­րա­նը պետք է դառնա դրանցից հիմնա­կա­նը։

Նավա­սարդյա­նը դիտարկեց, որ ՔՊ‑ն թվա­յին առումով բարե­լա­վել է իր արդյունքնե­րը, սակայն դա չի կարե­լի մեծ հաջո­ղություն համա­րել, քանի որ վերջին տարի­նե­րին իշխա­նությունն ունե­ցել է նաև որոշ արտա­քին քաղա­քա­կան ձեռքբե­րումներ, որոնք պետք է արտա­հայտվեին ավե­լի մեծ հանրա­յին աջակցությամբ։ Նրա խոսքով՝ Նիկոլ Փաշինյանն ու թիմը պետք է վերա­նա­յեն իրենց քաղա­քա­կան գործե­լաո­ճը և մտա­ծեն նոր մոտե­ցումնե­րի մասին։

Վերլուծա­բա­նը նշեց, որ «Ուժեղ Հայաստան»-ի բարձր արդյունքը պայմա­նա­վորված է հասա­րա­կության մի մասի կողմից այլընտրանքի որոնմամբ և կուսակցության ռեսուրսա­յին հնա­րա­վո­րություննե­րով։ Նրա կարծի­քով ընտրողնե­րի մի հատված այդ ուժը ընկա­լել է որպես ավանդա­կան քաղա­քա­կան հակադրությունից դուրս այլընտրանք։

Բորիս Նավա­սարդյա­նը կարծում է, որ հասա­րա­կության զգա­լի հատված երկար ժամա­նակ չէր գտնում իրեն ընդունե­լի քաղա­քա­կան ընտրություն, ինչի պատճա­ռով շատե­րը կամ չէին պատրաստվում մասնակցել ընտրություննե­րին, կամ դեռևս չէին կողմնո­րոշվել։ Քարո­զարշա­վի վերջին փուլում այդ ընտրողնե­րը որո­շել են ընտրություն կատա­րել առկա ուժե­րի շրջա­նա­կում, և նրանց մի մասը նախընտրել է «Ուժեղ Հայաստա­նը»։

Քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը նշեց, որ 2021 թվա­կա­նի համե­մատ այս ընտրություննե­րում քաղա­քա­կան ուժե­րի օրա­կարգե­րը շատ ավե­լի մշուշոտ էին։ Նրա խոսքով՝ միայն ՔՊ‑ի դեպքում էր համե­մա­տա­բար պարզ, թե ինչ քաղա­քա­կա­նություն է առա­ջարկվում։ Նա կասկած հայտնեց, որ նույնիսկ մյուս հիմնա­կան դերա­կա­տարնե­րը հստակ պատկե­րա­ցում ունեին, թե ինչ օրա­կարգ կփորձեին իրա­կա­նացնել իշխա­նության գալու դեպքում։

Նավա­սարդյա­նը դիտարկեց, որ խորհրդա­րա­նա­կան բանա­վե­ճե­րի մեծ մասը, հավա­նա­բար, կշա­րունա­կի նախընտրա­կան շրջա­նի թեմա­նե­րը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կողմնո­րոշման, Ռուսաստա­նի և Արևմուտքի հետ հարա­բե­րություննե­րի, ինչպես նաև տնտե­սա­կան մարտահրա­վերնե­րի շուրջ քննարկումնե­րը կմնան օրա­կարգա­յին։ Միա­ժա­մա­նակ նա ցավով նշեց, որ հնա­րա­վոր է շարունակվեն նաև փոխա­դարձ վիրա­վո­րանքներն ու ագրե­սիվ քաղա­քա­կան հռե­տո­րա­բա­նությունը։

Քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը համոզմունք հայտնեց, որ Հայաստա­նը քաղա­քակրթա­կան ընտրության հարցում արդեն ընտրել է եվրո­պա­կան ուղղությունը։ Սակայն, նրա խոսքով, անվտանգության ոլորտում երկի­րը ստիպված է գնալ գործընկերնե­րի դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի ճանա­պարհով, քանի որ միայն Ռուսաստա­նի վրա հենվե­լը չի արդա­րացրել իրեն։ Միևնույն ժամա­նակ տնտե­սա­կան ոլորտում Հայաստա­նը դեռ երկար ժամա­նակ ստիպված կլի­նի հաշվի առնել Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարև­ո­րությունը։

Բորիս Նավա­սարդյա­նը նշեց, որ ռուսա­կան քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րում ավե­լի մեծ ուշադրություն է դարձվում ոչ թե քաղա­քա­կան գործիչնե­րի, այլ բիզնե­սի հետ աշխա­տանքին։ Նրա կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նի համար կարև­որ է Հայաստա­նում պահպա­նել ազդե­ցությունը տնտե­սա­կան կապե­րի միջո­ցով, ինչը հետա­գա­յում կարող է անդրա­դառնալ նաև քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի վրա։

Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նը չի կարող ամբողջությամբ հույս դնել արևմտյան աջակցության վրա, քանի որ նույնիսկ Եվրո­պա­յում և ԱՄՆ-ում աճում են արտա­քին աջակցության նկատմամբ քննա­դա­տա­կան տրա­մադրություննե­րը։ Այդ պատճա­ռով, ըստ Նավա­սարդյա­նի, Հայաստա­նը պետք է սեփա­կան ուժե­րով դառնա գրա­վիչ և օգտա­կար տնտե­սա­կան գործընկեր եվրո­պա­կան երկրնե­րի համար։

Վերլուծա­բա­նը նկա­տեց, որ Ռուսաստա­նի և Հայաստա­նի հարա­բե­րություննե­րում ընտրություննե­րից հետո հռե­տո­րա­բա­նությունը կարող է մեղմա­նալ, սակայն բանակցություննե­րում Մոսկվան շարունա­կե­լու է պաշտպա­նել իր շահե­րը՝ հատկա­պես էներգե­տի­կա­յի և տրանսպորտա­յին հաղորդակցություննե­րի ոլորտնե­րում։ Նրա կարծի­քով Ռուսաստա­նից կարե­լի է ակնկա­լել բավա­կա­նին կոշտ դիրքո­րո­շում այս հարցե­րում։

Նավա­սարդյա­նը շեշտեց, որ Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րից պահանջվե­լու են հետև­ո­ղա­կա­նություն, կառա­վարման արդյունա­վե­տություն և պրոֆե­սիո­նա­լիզմ։ Նա կասկած հայտնեց, թե արդյոք առկա մասնա­գի­տա­կան ներուժը լիարժեք օգտա­գործվում է իշխա­նություննե­րի կողմից և հավե­լեց, որ որո­շումնե­րի կայացման ավե­լի ներա­ռա­կան մեխա­նիզմնե­րը կարող էին օգտա­կար լինել երկրի համար։

Անդրա­դառնա­լով արևմտյան մամուլում տարածված այն պատկե­րացմա­նը, թե ընտրություննե­րը հիմնա­կա­նում Ռուսաստա­նի ազդե­ցությունից դուրս գալու և Եվրո­պա­յին մոտե­նա­լու մասին էին, քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի իրա­կան օրա­կարգը շատ ավե­լի բարդ էր։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ՔՊ‑ի եվրո­պա­մետ դիրքա­վո­րումը մեծա­պես պրագմա­տիկ քաղա­քա­կան ընտրություն էր, սակայն եթե այդ ուղղությունն իսկա­պես դառնում է ռազմա­վա­րա­կան, ապա այն պետք է ապա­ցուցվի ոչ միայն հայտա­րա­րություննե­րով, այլ նաև գործնա­կան քայլե­րով։

Բորիս Նավա­սարդյա­նը քննա­դա­տեց ընտրա­կան գործընթա­ցի մի շարք կողմեր՝ նշե­լով, որ դրանք հետընթաց էին նախորդ ընտրություննե­րի համե­մատ։ Նա առանձնացրեց դիտորդա­կան ինստի­տուտի հեղի­նա­կազրկումը, զանգվա­ծա­յին գաղտնալսումնե­րի կիրա­ռումը և իրա­վա­կան նիհի­լիզմի դրսև­ո­րումնե­րը։ Նրա խոսքով՝ օրենքնե­րի նկատմամբ նպա­տա­կա­հարմա­րա­կան մոտե­ցումը չի համա­պա­տասխա­նում այն արժեքնե­րին, որոնց վրա հիմնված է եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան մշա­կույթը։

Վերլուծա­բա­նը նաև անդրա­դարձավ արտերկրում բնակվող քաղա­քա­ցի­նե­րի ընտրա­կան իրա­վունքին՝ նշե­լով, որ այդ իրա­վունքը կասկա­ծի տակ դնե­լը խնդրա­հա­րույց է իրա­վա­կան տեսանկյունից։ Նրա կարծի­քով պետությունը կարող է բարե­լա­վել վերահսկո­ղության մեխա­նիզմնե­րը, սակայն չպետք է վիճարկի քաղա­քա­ցու հիմնա­րար իրա­վունքը մասնակցե­լու ընտրություննե­րին։

Ամփո­փե­լով՝ Բորիս Նավա­սարդյա­նը նշեց, որ հետընտրա­կան փուլում Հայաստա­նի առաջ կանգնած են բարդ քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան և արտա­քին քաղա­քա­կան մարտահրա­վերներ, և երկրի հաջո­ղությունը մեծա­պես կախված կլի­նի նրա­նից, թե որքան արդյունա­վետ ու պրոֆե­սիո­նալ կերպով կկա­րո­ղա­նան իշխա­նություննե­րը արձա­գանքել այդ խնդիրնե­րին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝