Կրեմլը Վտանգա­վոր Է Հայաստա­նի Համար

Անհրա­ժեշտ է մարդկանց հասկա­նա­լի լեզվով բացատրել, թե ինչ տնտե­սա­կան և տեխնո­լո­գիա­կան փոփո­խություններ կարող են բերել նման ծրագրե­րը։

Աննա Օհանյան

1inTV-ին զրուցել է Մասա­չուսեթսի Սթոնհիլլ համալսսրա­նի պրոֆե­սոր, միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի մասնա­գետ Աննա Օհանյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի հետընտրա­կան իրա­վի­ճա­կը՝ կենտրո­նա­նա­լով հայ-ամե­րիկյան ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րության խորացման և Ռուսաստա­նի կողմից բխող հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րի վրա։ Քննարկման առանցքում «TRIPP» ծրա­գիրն է, որը դիտարկվում է որպես Հայաստա­նի տնտե­սությունը մոդեռնի­զացնե­լու և անվտանգա­յին կախվա­ծությունը դիվերսիֆի­կացնե­լու կարև­ո­րա­գույն քաղա­քա­կան գործիք։ Փորձա­գի­տա­կան անդրա­դարձ է կատարվում նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին ստա­բի­լությա­նը և Ադրբե­ջա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րին՝ շեշտե­լով, որ ժողովրդա­վա­րա­կան ինստի­տուտնե­րի ամրապնդումն ու արևմտյան ներդրումնե­րը հանդի­սա­նում են երկրի ինքնիշխա­նության պահպանման հիմնա­կան երաշխիքնե­րը։ Զրույցի ընթացքում փորձ է արվում պարզա­բա­նել բարձր տեխնո­լո­գիա­կան ոլորտնե­րում համա­գործակցության նշա­նա­կությունը և հասա­րա­կությա­նը ներկա­յացնել արտա­քին քաղա­քա­կան վեկտո­րի փոփո­խության ստրա­տե­գիա­կան առա­վե­լություննե­րը։

Աննա Օհանյա­նը նշեց, որ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը կարև­որ էին, քանի որ ցույց տվե­ցին՝ հայ ընտրողնե­րի մեծա­մասնությունը ցանկա­նում է շարունա­կել Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության խորացման և միջազգա­յին համա­կարգին ավե­լի ինտեգրվե­լու ուղին։ Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի պրոֆե­սո­րի կարծի­քով՝ ընտրությունը փաստա­ցի վերա­բե­րում էր այն հարցին, թե Հայաստա­նը կմնա՞ ռուսա­կան նեո­կայսրա­կան համա­կարգի ծայրա­մա­սա­յին հենա­կետ, թե՞ կշա­րունա­կի պետա­կան սուվե­րե­նության ամրապնդման գործընթա­ցը։

Օհանյա­նը դիտարկեց, որ ընտրություննե­րը միա­ժա­մա­նակ բացա­հայտե­ցին պետա­կան կառույցնե­րի որոշ խոցե­լիություններ։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստա­նի ազդե­ցությունը հնա­րա­վոր դարձավ ոչ միայն արտա­քին միջամտության, այլև սոցիա­լա­կան խնդիրնե­րի, աղքա­տության և հասա­րա­կա­կան բևե­ռացվա­ծության պատճա­ռով։ Նա շեշտեց, որ Հայաստա­նում առկա խնդի­րը քաղա­քա­կա­նից ավե­լի սոցիա­լա­կան բևե­ռա­ցումն է, ինչը հնա­րա­վո­րություն է տալիս արտա­քին ուժե­րին միջամտել ներքին գործընթացնե­րին։

Պրոֆե­սո­րը նշեց, որ ընտրություննե­րը ցույց տվե­ցին նաև Հայաստա­նի պետա­կան սուվե­րե­նության խոցե­լիությունը արտա­քին ազդե­ցություննե­րի նկատմամբ։ Նա կարծում է, որ ժողովրդա­վա­րության կարև­որ թուլություննե­րից մեկը գործունակ և Հայաստա­նի ներսում ձևա­վորված շահե­րով առաջնորդվող ընդդի­մության պակասն է։ Օհանյա­նի գնա­հատմամբ՝ եթե խորհրդա­րան անցած ընդդի­մա­դիր ուժե­րը հաշվի նստեն իրենց ընտրողնե­րի շահե­րի հետ և վերածվեն նորմալ քաղա­քա­կան ընդդի­մության, դա կարող է նպաստել ժողովրդա­վա­րա­կան համա­կարգի կայացմա­նը։

Աննա Օհանյա­նը շեշտեց, որ Հայաստա­նի և ԱՄՆ‑ի միջև ստո­րագրված TRIPP‑ի շուրջ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը կարև­որ հնա­րա­վո­րություն են ստեղծում երկրի տնտե­սության արդիա­կա­նացման համար։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նի ներկա­յիս ժողովրդա­վա­րա­կան համա­կարգը կայուն է, սակայն դեռևս բավա­րար ուժեղ չէ ապա­գա­յում ձևա­վորվե­լիք ավե­լի զարգա­ցած և տեխնո­լո­գիա­կան տնտե­սության պահանջնե­րը սպա­սարկե­լու համար։ Այդ պատճա­ռով, նրա կարծի­քով, անհրա­ժեշտ է խորացնել մասնակցա­յին կառա­վարման մեխա­նիզմնե­րը և զարգացնել քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության նոր ձևե­րը։

Մասնա­գե­տը նշեց, որ Ռուսաստա­նը փորձում է արհեստա­կա­նո­րեն ներկա­յացնել իրա­վի­ճա­կը որպես «Ռուսաստան կամ Եվրո­պա» ընտրություն, մինչդեռ Հայաստա­նի զարգացման գործընթա­ցը շատ ավե­լի բազմա­շերտ է։ Օհանյա­նը կարծում է, որ իրա­կա­նում Կրեմլին անհանգստացնում է ոչ թե աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կողմնո­րոշման հարցը, այլ ԱՄՆ‑ի նախա­ձեռնած ծրագրե­րը, որոնք կարող են խորացնել Հայաստա­նի տնտե­սա­կան և ենթա­կա­ռուցվածքա­յին ինտեգրումը տարա­ծաշրջա­նում։

Նրա դիտարկմամբ՝ TRIPP‑ը պետք է ընկա­լել ոչ միայն որպես ենթա­կա­ռուցվածքա­յին, այլև որպես քաղա­քա­կան գործիք։ Աննա Օհանյա­նը նշեց, որ այն կարող է նպաստել սահմաննե­րի բացմա­նը, տնտե­սա­կան կապե­րի ընդլայնմա­նը և տարա­ծաշրջա­նա­յին համա­գործակցության խորացմա­նը։ Նա ընդգծեց, որ հատկա­պես Թուրքիա­յի հետ տնտե­սա­կան հաղորդակցության բացումը կարև­որ նշա­նա­կություն ունի Հայաստա­նի տնտե­սա­կան զարգացման համար։

Օհանյա­նը նաև նշեց, որ Հայաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան նշա­նա­կությունը վերջին տարի­նե­րին աճել է եվրա­սիա­կան համա­տեքստում։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը կարող է դառնալ Եվրո­պան, Կենտրո­նա­կան Ասիան և Չինաստա­նը կապող կարև­որ հանգույց, իսկ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը փաստա­ցի ամրապնդե­ցին այդ ուղղությունը։ Նա առանձնա­հա­տուկ ուշադրություն դարձրեց արհեստա­կան բանա­կա­նության, կիսա­հա­ղորդիչնե­րի և բարձր տեխնո­լո­գիա­նե­րի ոլորտնե­րում համա­գործակցության հնա­րա­վո­րություննե­րին՝ նշե­լով, որ ապա­գա­յի տնտե­սություննե­րը հիմնվե­լու են հենց այդ ոլորտնե­րի վրա։

Խոսե­լով հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հարա­բե­րություննե­րի մասին՝ Աննա Օհանյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Ադրբե­ջա­նի նախա­գա­հը խաղա­ղության պայմա­նա­գի­րը հիմնա­կա­նում օգտա­գործում է որպես քաղա­քա­կան ճնշման գործիք։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Ադրբե­ջա­նի իշխա­նություննե­րը շահագրգռված չեն արագ խաղա­ղությամբ, քանի որ հակա­մարտության առկա­յությունը կարև­որ դեր է խաղում երկրի ներքին քաղա­քա­կան կառա­վարման համա­կարգում։

Օհանյա­նը նշեց, որ խաղա­ղությունը չպետք է դիտարկել որպես մեկ փաստաթղթի ստո­րագրում, այլ որպես բազմա­շերտ գործընթաց, որը ներա­ռում է դելի­մի­տա­ցիա, տնտե­սա­կան կապե­րի զարգա­ցում, դիվա­նա­գի­տա­կան համա­գործակցություն և Հայաստա­նի միջազգա­յին դիրքե­րի ամրապնդում։ Նա կարծում է, որ առա­վել կայուն խաղա­ղությունը հնա­րա­վոր կլի­նի միայն այն դեպքում, երբ փոփո­խություններ տեղի ունե­նան նաև Ադրբե­ջա­նի պետա­կան կառա­վարման և տնտե­սա­կան մոդե­լի հիմքե­րում։

Պրոֆե­սորն ընդգծեց, որ Հայաստա­նին անհրա­ժեշտ է նոր սահմա­նադրություն։ Նրա կարծի­քով՝ ներկա­յիս սահմա­նադրա­կան համա­կարգը ձևա­վորվել է ավե­լի ավտո­րի­տար տրա­մա­բա­նությամբ և կարող է խոչընդո­տել ժողովրդա­վա­րա­կան ինստի­տուտնե­րի հետա­գա զարգացմա­նը։ Օհանյա­նը խնդրա­հա­րույց համա­րեց այն հանգա­մանքը, որ Ադրբե­ջա­նի պահանջնե­րի պատճա­ռով սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի թեման հաճախ ընկալվում է որպես արտա­քին պարտադրանք, մինչդեռ այդ հարցը Հայաստա­նի ներքին զարգացման օրա­կարգի մաս պետք է լինի։

Անդրա­դառնա­լով TRIPP‑ի շուրջ կասկածնե­րին՝ Աննա Օհանյա­նը նշեց, որ հասա­րա­կության շրջա­նում առկա թերա­հա­վա­տությունը մասամբ պայմա­նա­վորված է թույլ ռազմա­վա­րա­կան հաղորդակցությամբ։ Նրա խոսքով՝ անհրա­ժեշտ է մարդկանց հասկա­նա­լի լեզվով բացատրել, թե ինչ տնտե­սա­կան և տեխնո­լո­գիա­կան փոփո­խություններ կարող են բերել նման ծրագրե­րը։

Օհանյա­նը շեշտեց, որ Հայաստա­նի և ԱՄՆ‑ի ռազմա­վա­րա­կան համա­գործակցությունը չի սկսվել միայն Դոնալդ Թրամփի վարչա­կազմի օրոք։ Նա հիշեցրեց, որ գործընթացնե­րը մեկնարկել էին դեռևս նախորդ վարչա­կազմի ժամա­նակ, իսկ Թրամփի օրոք պարզա­պես ավե­լի մեծ շեշտ է դրվել մասնա­վոր կապի­տա­լի և արդյունա­բե­րա­կան քաղա­քա­կա­նության վրա։ Նրա գնա­հատմամբ՝ անկախ նրա­նից, թե ապա­գա­յում ԱՄՆ-ում որ քաղա­քա­կան ուժը կլի­նի իշխա­նության, արդեն ձևա­վորված ռազմա­վա­րա­կան ուղղությունը դժվար թե փոխվի։

Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի մասնա­գե­տը նաև ընդգծեց, որ ԱՄՆ‑ն շարունա­կում է մնալ համաշխարհա­յին համա­կարգի գլխա­վոր ուժե­րից մեկը, իսկ Հարա­վա­յին Կովկա­սում Եվրո­պա­յի, ԱՄՆ‑ի և Մեծ Բրի­տա­նիա­յի քաղա­քա­կա­նություննե­րը հիմնա­կա­նում փոխլրացնող բնույթ ունեն։ Օհանյա­նի կարծի­քով՝ սա Հայաստա­նի համար բարենպաստ հնա­րա­վո­րություն է, որից անհրա­ժեշտ է առա­վե­լա­գույնս օգտվել։

Ամփո­փե­լով՝ Աննա Օհանյա­նը կարև­որ համա­րեց ընտրություննե­րի ընթացքում հատկա­պես սահմա­նա­մերձ շրջաննե­րի բարձր մասնակցությունը։ Նրա խոսքով՝ դա ոչ միայն քաղա­քա­կան ակտի­վության, այլև Հայաստա­նի անվտանգության և պետա­կան դիմա­կա­յունության կարև­որ ցուցա­նիշ է։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘