Հայաստանն Ընտրեց Ժողովրդա­վա­րությունը

Աշխարհի բազմա­թիվ երկրներ շնորհա­վո­րե­ցին Հայաստա­նին ընտրություննե­րի կապակցությամբ, մինչդեռ Ռուսաստա­նը չարեց դա, քանի որ դժվար է շնորհա­վո­րել մի գործընթաց, որն ապա­ցուցել է սեփա­կան քաղա­քա­կան պարտությունը։ Կրեմլը հույս ուներ, որ իրեն համակրող ուժե­րը կկա­րո­ղա­նան ապա­կա­յունացնել իրա­վի­ճա­կը, սակայն այդ հաշվարկը չարդա­րա­ցավ։  

Ներսես Կոպալյան

1inTV‑ն զրուցել է Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի պրոֆե­սոր, Նևա­դա­յի համալսա­րա­նի դասա­խոս Ներսես Կոպալյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նում տեղի ունե­ցած խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը՝ դրանք դիտարկե­լով որպես հայ ժողովրդի ինքնիշխան կամքի հաղթա­նակ և ռուսա­կան հիբրի­դա­յին ազդե­ցության ձախո­ղում։ Քաղա­քա­գետ Ներսես Կոպալյա­նը հիմնա­վո­րում է, որ ընտրողնե­րի որո­շումը վերա­հաստա­տեց երկրի ժողովրդա­վա­րա­կան զարգացման և արևմտյան վեկտո­րի նախա­պատվությունը, ինչն էլ հիմք է ստեղծում ԱՄՆ‑ի հետ ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րության խորացման համար։ Քննարկումն ընդգծում է ինստի­տուցիո­նալ և արդա­րա­դա­տության բարե­փո­խումնե­րի հրա­տա­պությունը՝ որպես արտա­սահմանյան ներդրումնե­րի և անվտանգության ապա­հովման նախապայման։Անդրադարձ է կատարվում տարա­ծաշրջա­նա­յին խաղա­ղության օրա­կարգին, որտեղ Ադրբե­ջա­նի կողմից առաջ քաշված սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի պահանջը դիտվում է որպես բանակցա­յին գործիք և առևտրի առարկա Վաշինգտո­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում։

Ներսես Կոպալյան նշեց, որ իրենց իրա­կա­նացրած հետա­զո­տություններն ու սոցհարցումնե­րը բավա­կան ճշգրիտ էին․դրանք կանխա­տե­սում էին, որ իշխա­նությունը կստա­նա 46–54 տոկո­սի միջա­կայքում արդյունք, ինչը համա­պա­տասխա­նում է արձա­նագրված պատկե­րին։ Նրա կարծի­քով, ընտրություննե­րի գլխա­վոր քաղա­քա­կան արդյունքն այն է, որ Ռուսաստա­նը պարտվեց իր վարած հիբրի­դա­յին պայքա­րում, իսկ Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րը ցույց տվե­ցին, որ կարող են ինքնուրույն որո­շում կայացնել՝ չտրվե­լով արտա­քին ճնշումնե­րին։ Այս ընտրություննե­րում ժողո­վուրդը փաստա­ցի ընտրություն կատա­րեց հօգուտ ժողովրդա­վա­րության, տնտե­սա­կան զարգացման, արևմտյան ուղղության և եվրո­պա­կան ինտեգրման։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ընդդի­մությունը փորձել էր քաղա­քա­կան դիսկուրսը տեղա­փո­խել վախի հարթություն, սակայն հանրությունը չընդունեց այդ մոտե­ցումը։ Նա կարծում է, որ արդյունքնե­րը վկա­յում են ժողովրդա­վա­րա­կան մշա­կույթի աստի­ճա­նա­կան զարգացման մասին։

Մասնա­գե­տը նշեց, որ աշխարհի բազմա­թիվ երկրներ շնորհա­վո­րե­ցին Հայաստա­նին ընտրություննե­րի կապակցությամբ, մինչդեռ Ռուսաստա­նը չարեց դա, քանի որ դժվար է շնորհա­վո­րել մի գործընթաց, որն ապա­ցուցել է սեփա­կան քաղա­քա­կան պարտությունը։ Նրա համոզմամբ՝ Կրեմլը հույս ուներ, որ իրեն համակրող ուժե­րը կկա­րո­ղա­նան ապա­կա­յունացնել իրա­վի­ճա­կը, սակայն այդ հաշվարկը չարդա­րա­ցավ։ 

Ներսես Կոպալյա­նը նաև անդրա­դարձավ ընդդի­մության վիճա­կին՝ նշե­լով, որ ընդդի­մությունը հայտնվել է անո­րո­շության մեջ և սպա­սում է Մոսկվա­յի դիրքո­րոշմա­նը։ Ըստ նրա՝ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը, անկախ այդ հանգա­մանքից, շարունա­կում է իր ընթացքը, քանի որ քաղա­քա­ցի­նե­րը արդեն արտա­հայտել են իրենց կամքը։

Պրոֆե­սո­րը կարև­ո­րեց նաև ԱՄՆ արձա­գանքը։ Նա նշեց, որ նախ կարև­որ էր ԱՄՆ պետքարտուղա­րի շնորհա­վո­րանքը, քանի որ այն արտա­հայտում էր ինստի­տուցիո­նալ վերա­բերմունք։ Դոնալդ Թրամփի հայտա­րա­րությունը, նրա խոսքով, թեև բնո­րոշ էր Թրամփի հռե­տո­րա­բա­նությա­նը, սակայն ցույց էր տալիս, որ Հայաստա­նը շարունա­կում է մնալ Վաշինգտո­նի ուշադրության կենտրո­նում։ ԱՄՆ‑ն ու եվրո­պա­կան գործընկերնե­րը համոզվել են, որ Հայաստա­նը պատրաստ է ավե­լի լայն համա­գործակցության և ներդրումնե­րի։ Նա ընդգծեց, որ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րից հետո ամե­րիկյան կառույցնե­րի համար ավե­լի հստակ դարձավ, թե ինչ ուղղությամբ է ցանկա­նում շարժվել հայկա­կան հասա­րա­կությունը։

Հայաստա­նի պետա­կան մարմիննե­րը կարո­ղա­ցան դիմա­կա­յել արտա­քին ազդե­ցության փորձե­րին և ապա­ցուցե­ցին, որ ունեն անհրա­ժեշտ կարո­ղություններ։ Ըստ նրա՝ հենց այդ հանգա­մանքն է միջազգա­յին գործընկերնե­րի վստա­հության աճի հիմքե­րից մեկը։

Անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի ազդե­ցության փորձե­րին՝ միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի պրոֆե­սո­րը նշեց, որ Մոլդո­վա­յում Մոսկվան հիմնա­կա­նում ֆինանսա­կան մեխա­նիզմներ էր կիրա­ռել, մինչդեռ Հայաստա­նում փորձել էր օգտա­գործել իր ազդե­ցության այլ լծակնե­րը, այդ թվում՝ օլի­գարխիկ կապե­րը։ Սակայն, նրա գնա­հատմամբ, այդ ռազմա­վա­րությունը նույնպես ձախողվեց։

Կոպալյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Ռուսաստա­նը գերագնա­հա­տել էր իր ազդե­ցության գործիքնե­րը և թերագնա­հա­տել Հայաստա­նի պետա­կան ու հասա­րա­կա­կան դիմադրո­ղա­կա­նությունը։ Նա նշեց, որ Կրեմլի համար անսպա­սե­լի էր տեսնել, թե ինչպես պատե­րազմից հետո թուլա­ցած թվա­ցող Հայաստա­նը կարո­ղա­ցավ արդյունա­վետ դիմա­կա­յել այդ ճնշումնե­րին։

Անդրա­դառնա­լով ներքին քաղա­քա­կան դաշտին՝ Ներսես Կոպալյա­նը նշեց, որ չէր աջակցի ընդդի­մա­դիր ուժե­րի ընտրություննե­րին մասնակցության արգելմա­նը, քանի որ դա կստեղծեր ժողովրդա­վա­րա­կան լեգի­տի­մության խնդիրներ։ Նրա կարծի­քով՝ շատ ավե­լի կարև­որ էր ցույց տալ, որ քաղա­քա­ցի­ներն ազատ ընտրության պայմաննե­րում են մերժում այդ ուժե­րին։ Միա­ժա­մա­նակ նա ընդունեց, որ հասա­րա­կության մի հատված շարունա­կում է աջակցել պրո­ռուսա­կան ուժե­րին։ Սակայն, նրա խոսքով, այդ քաղա­քա­ցի­նե­րը միշտ չէ, որ իրենց ընտրությունը կատա­րում են աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հաշվարկնե­րից ելնե­լով։ Շատե­րը պարզա­պես դժգոհ են գործող իշխա­նություննե­րից կամ ենթարկվում են քարոզչության ազդե­ցությա­նը։ Այս խնդրի հիմնա­կան լուծումը կրթությունն է։ Նա նշեց, որ որքան կրթված և քաղա­քա­կա­նա­պես գիտա­կից է քաղա­քա­ցին, այնքան ավե­լի դժվար է նրան մանի­պուլացնել։ Այդ պատճա­ռով անհրա­ժեշտ է մեծ ուշադրություն դարձնել քաղա­քա­կան կրթությանն ու հանրա­յին իրա­զեկմա­նը։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րություննե­րին՝ Նևա­դա­յի համալսա­րա­նի դասա­խո­սը նշեց, որ այժմ ամե­նա­կարև­որ խնդի­րը ներքին ինստի­տուցիո­նալ բարե­փո­խումներն են, հատկա­պես արդա­րա­դա­տության ոլորտում։ Նրա կարծի­քով՝ արևմտյան ներդրումնե­րը կախված են ոչ միայն քաղա­քա­կան վստա­հությունից, այլև այն բանից, թե որքան վստա­հե­լի են երկրի դատա­կան և իրա­վա­կան ինստի­տուտնե­րը։

Նա ընդգծեց, որ ներդրողնե­րը նախ և առաջ գնա­հա­տում են ռիսկե­րը։ Եթե Հայաստա­նի դատա­րաննե­րը, դատա­խա­զությունը և մյուս կառույցնե­րը չբա­րե­լավվեն, ապա տնտե­սա­կան գործընթացնե­րը կարող են դանդա­ղել՝ անկախ արտա­քին քաղա­քա­կան հաջո­ղություննե­րից։

Կոպալյա­նը նշեց, որ դատա­կան համա­կարգի խնդիրնե­րը միայն դատա­վորնե­րով չեն սահմա­նա­փակվում։ Նրա խոսքով՝ անհրա­ժեշտ են համա­կարգա­յին բարե­փո­խումներ, որոնք կնե­րա­ռեն նաև դատա­խա­զությունը, քննչա­կան մարմիններն ու ամբողջ իրա­վա­կան համա­կարգը։ Առանց այդ փոփո­խություննե­րի նույն խնդիրնե­րը շարունա­կե­լու են վերարտադրվել։  Սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի թեմա­յին անդրա­դառնա­լով՝ նա ասաց, որ սահմա­նադրա­կան մեծա­մասնության բացա­կա­յությունը զգա­լիո­րեն նվա­զեցնում է նոր Սահմա­նադրության ընդունման հավա­նա­կա­նությունը։ Այնուա­մե­նայնիվ, նրա կարծի­քով, առանձին ոլորտնե­րում բարե­փո­խումներ հնա­րա­վոր են նաև առանց այդպի­սի մեծա­մասնության։

Խաղա­ղության գործընթա­ցի վերա­բերյալ Կոպալյա­նը նշեց, որ Ադրբե­ջա­նի կողմից Սահմա­նադրության թեմա­յի բարձրա­ցումն ավե­լի շուտ բանակցա­յին գործիք է, քան իրա­կան նախա­պայման։ Նրա համոզմամբ՝ Բաքուն փորձում է այդ հարցն օգտա­գործել ԱՄՆ‑ի հետ իր հարա­բե­րություննե­րում լրա­ցուցիչ շահեր ստա­նա­լու համար։ Ալիևը գիտակցում է՝ այդ պահանջի վրա երկար պնդե­լը կարող է վնա­սել Ադրբե­ջա­նի հարա­բե­րություննե­րին Միացյալ Նահանգնե­րի և արևմտյան գործընկերնե­րի հետ։ Այդ պատճա­ռով, ըստ նրա, թեման հավա­նա­բար կդառնա բանակցություննե­րի առարկա, այլ ոչ թե անլուծե­լի խոչընդոտ։

ԱՄՆ ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րին։ Նա նշեց, որ նույնիսկ եթե Կոնգրե­սում ուժե­րի հարա­բե­րակցությունը փոխվի, Հայաստան–Ադրբեջան խաղա­ղության գործընթա­ցի նկատմամբ ամե­րիկյան մոտե­ցումը էակա­նո­րեն չի փոխվի։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ հարցում Վաշինգտո­նում առկա է երկկուսակցա­կան համա­ձայնություն։ 

Կոպալյա­նը նշեց, որ ԱՄՆ‑ի շահե­րից է բխում խաղա­ղության գործընթա­ցի առաջմղումը, և այդ պատճա­ռով թե՛ հանրա­պե­տա­կաննե­րը, թե՛ դեմոկրատնե­րը հիմնա­կա­նում նույն ուղղությունն են պահպա­նե­լու։ Նրա խոսքով՝ ներկա­յումս որևէ լուրջ բացա­սա­կան զարգա­ցում այս համա­տեքստում չի երև­ում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝