ՀՀ-ՌԴ Հարա­բե­րություննե­րի Դեգրա­դա­ցիան Եվ Այլընտրանքնե­րի Հրա­մա­յա­կա­նը

Հայաստա­նը պետք է նախա­պես պատրաստվի Ռուսաստա­նից հնա­րա­վոր ներգաղթի ալի­քին։ Այդ մարդիկ կարող են կարև­որ ժողովրդագրա­կան, տնտե­սա­կան և անվտանգա­յին ռեսուրս դառնալ Հայաստա­նի համար, հատկա­պես սահմա­նա­մերձ բնա­կա­վայրե­րի զարգացման տեսանկյունից։ 

Գեորգի Թումասյան

1inTV‑ն զրուցել է միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի հարցե­րով փորձա­գետ Գեորգի Թումասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստան-Ռուսաստան հարա­բե­րություննե­րի խորը դեգրա­դա­ցիան և Հայաստա­նի համար արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ու տնտե­սության դիվերսիֆի­կացման հրա­տապ անհրա­ժեշտությունը։ Զրուցա­կիցնե­րը շեշտում են, որ Ռուսաստա­նի կողմից կիրառվող տնտե­սա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րը ստի­պում են Երև­ա­նին նոր լոգիստիկ ուղի­ներ փնտրել, որտեղ առանցքա­յին է դառնում Վրաստա­նի հետ ռազմա­վա­րա­կան գործակցության սերտա­ցումը։ Միա­ժա­մա­նակ, անդրա­դարձ է կատարվում Ռուսաստա­նի հայ համայնքի խնդիրնե­րին՝ քննա­դա­տե­լով համայնքա­յին ղեկա­վարնե­րի կախվա­ծությունը Կրեմլից և կոչ անե­լով պետա­կան ռազմա­վա­րություն մշա­կել հայրե­նա­դարձության խթանման համար։ Զրույցի նպա­տակն է վերլուծել Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության ամրապնդման հնա­րա­վո­րություննե­րը տարա­ծաշրջա­նա­յին նոր իրո­ղություննե­րի և Ռուսաստա­նի ազդե­ցության թուլացման համա­տեքստում։

Գեորգի Թումասյանն ասաց, որ ողջունում է Հայաստա­նի դեսպա­նության նախա­ձեռնություննե­րը, որոնք միտված են Հայաստա­նի և Վրաստա­նի միջև տնտե­սա­կան կապե­րի խորացմա­նը։ Նրա խոսքով՝ արտա­քին գործե­րի նախա­րա­րության կարև­որ առա­քե­լություննե­րից է ոչ միայն քաղա­քա­կան, այլև տնտե­սա­կան և բարձր տեխնո­լո­գիա­կան համա­գործակցության զարգա­ցումը, իսկ նման նախա­ձեռնություննե­րը կարող են նպաստել նոր լոգիստիկ շղթա­նե­րի ձևա­վորմա­նը։

Գեորգի Թումասյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը, չունե­նա­լով ծովա­յին ելք և ունե­նա­լով չորս հարև­ան, այլընտրանք չունի, քան դիվերսիֆի­կացնել իր մատա­կա­րարման և լոգիստիկ ուղի­նե­րը։ Նա կարծում է, որ որևէ երկրի նկատմամբ մեծ կախվա­ծությունը պետք է բացառվի, իսկ բոլոր հարև­աննե­րը կարև­որ դեր ունեն Հայաստա­նի տնտե­սա­կան անվտանգության ապա­հովման գործում։ Հայաստա­նը և Վրաստա­նը տարա­ծաշրջա­նում բնա­կան դաշնա­կիցներ են՝ պատմա­կան և քաղա­քակրթա­կան ընդհանրություննե­րի շնորհիվ։ Թեև երկու երկրնե­րի արտա­քին քաղա­քա­կան մոտե­ցումնե­րը ներկա­յում տարբեր են, նրա համոզմամբ դա չպետք է խոչընդո­տի տնտե­սա­կան և գործնա­կան համա­գործակցության զարգացմա­նը։ Վրաստա­նում գյուղատնտե­սա­կան մի շարք ապրանքնե­րի գնե­րը բարձր են, քանի որ երկի­րը զգա­լի ծավա­լով ներմուծում է մթերք։ Նրա կարծի­քով՝ հայկա­կան գյուղմթերքը կարող է հաջո­ղությամբ մրցակցել վրա­ցա­կան շուկա­յում թե՛ որա­կի, թե՛ գնի առումով։

Անդրա­դառնա­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րին՝ Գեորգի Թումասյա­նը ասաց, որ Հայաստա­նը պետք է սեփա­կան անվտանգությունն ու տնտե­սա­կան կայունությունն ապա­հո­վի հնա­րա­վո­րինս ինքնիշխան և անկախ քաղա­քա­կա­նությամբ։ Նրա խոսքով՝ ռազմա­վա­րա­կան ապրանքնե­րի մատա­կա­րա­րումնե­րի հարցում մեկ երկրի նկատմամբ կախվա­ծությունը պետք է բացառվի, սակայն այդ կախվա­ծությունը չպետք է պարզա­պես փոխա­րինվի մեկ այլ մենաշնորհով։

Ռուսաստա­նը ներկա­յում կրում է իր վարած քաղա­քա­կա­նության հետև­անքնե­րը, այդ թվում՝ Հայաստա­նի նկատմամբ որդեգրած քաղա­քա­կա­նության։ Նրա կարծի­քով՝ հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րի գլխա­վոր խնդի­րը Հայաստա­նի պետա­կա­նության, ինքնիշխա­նության և անկա­խության նկատմամբ հարգանքի բացա­կա­յությունն է։ Եթե Ռուսաստա­նը գործնա­կան քայլե­րով հարգի Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությունը, հնա­րա­վոր կլի­նի վերա­կանգնել փոխշա­հա­վետ համա­գործակցությունը։ Նա նաև ընդգծեց, որ ներկա­յիս պայմաննե­րում Հայաստա­նը Ռուսաստա­նի համար ավե­լի մեծ նշա­նա­կություն ունի, քան Ռուսաստա­նը՝ Հայաստա­նի համար, հատկա­պես անվտանգության տեսանկյունից։

Գեորգի Թումասյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը երբեք չի դավա­ճա­նել ռուս ժողովրդին, սակայն եթե շարունակվեն Հայաստա­նի նկատմամբ ճնշումնե­րը, երկի­րը ստիպված կլի­նի աստի­ճա­նա­բար հրա­ժարվել այդ կախվա­ծություննե­րից։ Նա դրա­կան գնա­հա­տեց Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի ղեկա­վարնե­րի վերջին շփումնե­րը՝ դրանք դիտարկե­լով որպես երկխո­սության պահպանման հնա­րա­վո­րություն։

Խոսե­լով Ռուսաստա­նի կողմից Հայաստա­նի նկատմամբ սահմա­նա­փա­կումնե­րի մասին՝ փորձա­գե­տը ասաց, որ առա­ջին հերթին պետք է վերացվեն տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան այն բոլոր սահմա­նա­փա­կումնե­րը, որոնք ուղղված են Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի վրա ճնշում գործադրե­լուն։ Նրա կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նը պետք է լիարժեք ճանա­չի Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի լեգի­տի­մությունը և չմի­ջամտի Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րին։

Թումասյա­նը նշեց, որ վերջին շրջա­նում նկա­տում է Ռուսաստա­նի պաշտո­նա­կան հռե­տո­րա­բա­նության որո­շա­կի փոփո­խություն։ Նա դրա­կան գնա­հա­տեց այն հայտա­րա­րություննե­րը, որոնցում Հայաստա­նը բնո­րոշվում է որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն, սակայն ընդգծեց, որ այդ խոսքե­րը պետք է հաստատվեն գործնա­կան քայլերով։Հայաստանի առաջնա­հերթությունը պետք է լինի պետա­կա­նության, ինքնիշխա­նության, տնտե­սա­կան կայունության և արտերկրում բնակվող հայ համայնքնե­րի անվտանգության ապա­հո­վումը։ Նրա խոսքով՝ եթե Ռուսաստա­նը փոխի իր քաղա­քա­կա­նությունը, Հայաստա­նը կարող է շարունա­կել համա­գործակցությունը, իսկ հակա­ռակ դեպքում պետք է պատրաստ լինի այլընտրանքա­յին սցե­նարնե­րի։

Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի հարցե­րով փորձա­գե­տը նշեց, որ Հայաստա­նը դեռ ամիսներ առաջ սկսել էր աշխա­տել Եվրո­պա­կան միության և այլ գործընկերնե­րի հետ՝ տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կացման ուղղությամբ։ Նրա համոզմամբ՝ Հայաստա­նի շահե­րից է բխում օգտվել ինչպես եվրո­պա­կան, այնպես էլ, հնա­րա­վո­րության դեպքում, եվրա­սիա­կան շուկա­նե­րից՝ առա­վե­լա­գույն տնտե­սա­կան արդյունք ստա­նա­լու նպա­տա­կով։

Խոսե­լով Ռուսաստա­նի ներքին իրա­վի­ճա­կի մասին՝ Թումասյա­նը ասաց, որ նույնիսկ այդ պայմաննե­րում Հայաստա­նը կարող է դեր ունե­նալ պարե­նա­յին մատա­կա­րա­րումնե­րի ապա­հովման գործում։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նը երբեք թշնա­մա­բար չի վերա­բերվել ռուս ժողովրդին, և հնա­րա­վոր համա­գործակցությունը պետք է հիմնված լինի երկու ժողո­վուրդնե­րի, այլ ոչ թե քաղա­քա­կան ճնշումնե­րի վրա։ Գեորգի Թումասյա­նը նշեց, որ առանձնա­հա­տուկ կարև­ո­րություն է տալիս Ռուսաստա­նում բնակվող հայ համայնքին։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը պետք է մշտա­պես հաշվի առնի այդ համայնքի անվտանգությունը և անհրա­ժեշտության դեպքում աջակցի նրան։

Անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի հայ համայնքի ղեկա­վա­րությա­նը՝ փորձա­գե­տը նշեց, որ տարբե­րա­կում է համայնքի ղեկա­վար շրջա­նակնե­րին և շարքա­յին հայե­րին։ Նրա կարծի­քով՝ հասա­րակ մարդիկ հաճախ գործող համա­կարգի ազդե­ցության տակ են հայտնվել, և հենց նրանց մասին պետք է մտա­ծի Հայաստա­նը։

Հայաստա­նը պետք է նախա­պես պատրաստվի Ռուսաստա­նից հնա­րա­վոր ներգաղթի ալի­քին։ Նրա դիտարկմամբ՝ այդ մարդիկ կարող են կարև­որ ժողովրդագրա­կան, տնտե­սա­կան և անվտանգա­յին ռեսուրս դառնալ Հայաստա­նի համար, հատկա­պես սահմա­նա­մերձ բնա­կա­վայրե­րի զարգացման տեսանկյունից։ Հայաստա­նը պետք է բոլոր հնա­րա­վոր միջոցնե­րով աջակցի այն հայե­րին, որոնք ցանկա­նում են հեռա­նալ պատե­րազմա­կան միջա­վայրից և վերա­դառնալ հայրե­նիք։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը բոլոր հայե­րի տունն է, և այդ գործընթա­ցը կարող է նաև նպաստել երկրի զարգացմանն ու անվտանգության ամրապնդմա­նը։

Ամփո­փե­լով՝ Թումասյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նը պետք է շարունա­կի ինքնիշխա­նության ամրապնդման, տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կացման և բազմա­վեկտոր արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ուղին՝ միա­ժա­մա­նակ պատրաստ լինե­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին բոլոր հնա­րա­վոր զարգա­ցումնե­րին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝