Հայաստա­նի Ապա­գա­ղութա­ցումը Եվ Ռուսա­կան Ազդե­ցության Չեզո­քա­ցումը

Հայաստա­նը չի վերա­դառնա Ռուսաստա­նի նախկին ազդե­ցության տիրույթ, իսկ ապա­գա­ղութացման գործընթա­ցը կշա­րունակվի։ Հայաստա­նը կարո­ղա­նում է գտնել նոր շուկա­ներ, իսկ այդ գործընթա­ցում զգա­լի աջակցություն է ստա­նում Արևմուտքից։

Էդգար Վարդանյան

FactorTav‑ն զրուցել է քաղա­քա­գետ Էդգար Վարդանյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում  քննարկվում է Հայաստա­նի ներկա­յիս քաղա­քա­կան անցումը, որը բնո­րոշվում է որպես Ռուսաստա­նից ապա­գա­ղութացման գործընթաց և պետա­կան ինստի­տուտնե­րի ամրապնդում: Փորձա­գետ Էդգար Վարդանյա­նը վերլուծում է ընդդի­մա­դիր գործիչնե­րի դեմ հարուցված քրեա­կան գործե­րը՝ դրանք դիտարկե­լով ոչ թե որպես քաղա­քա­կան հետապնդում, այլ որպես քրեաօ­լի­գարխիկ համա­կարգի կազմա­քանդում և ընտրա­կան գործընթացնե­րի առողջա­ցում: Շեշտվում է, որ Մոսկվա­յի հիբրի­դա­յին հարձա­կումնե­րին դիմա­կա­յե­լը և ներքին ռուսա­մետ լծակնե­րի թուլա­ցումը կենսա­կան են երկրի ինքնիշխա­նության և ժողովրդա­վա­րության պահպանման համար: Վերջնա­կան նպա­տա­կը Հայաստա­նի արտա­քին կախվա­ծություննե­րի նվա­զե­ցումն ու արևմտյան գործընկերնե­րի հետ հարա­բե­րություննե­րի դիվերսիֆի­կա­ցումն է՝ վերա­դարձը դեպի կրեմլյան ազդե­ցության գոտի համա­րե­լով քիչ հավա­նա­կան:

Էդգար Վարդանյա­նը նշեց, որ դեռ ընտրարշա­վի ընթացքում գրե­թե ամեն օր հրա­պա­րակվում էին ընտրա­կա­շառքի վերա­բերյալ տեղե­կություններ և ձայնագրություններ։ Նրա խոսքով՝ այժմ այդ գործե­րը դատա­րա­նում են, և վերջնա­կան գնա­հա­տա­կա­նը կտան դատա­կան ատյաննե­րը, սակայն առկա հրա­պա­րա­կա­յին նյութե­րը թույլ են տալիս ենթադրել, որ որոշ շրջա­նակնե­րում գործել են ընտրա­կա­շառքի մեխա­նիզմներ, որոնք խաթա­րել են ժողովրդա­վա­րա­կան գործընթա­ցը։

Վարդանյանն ասաց, որ եթե ապա­ցուցվի՝ ընտրա­կա­շառք իսկա­պես բաժանվել է, ապա դրա համար պատասխա­նա­տունե­րը պետք է ենթարկվեն պատասխա­նատվության՝ անկախ նրա­նից, որ նրանք ընդդի­մա­դիր են։ Նրա կարծի­քով՝ անօ­րի­նա­կան մեթոդնե­րով ձևա­վորված քաղա­քա­կան ներկա­յացվա­ծությունը չի կարե­լի համա­րել բնա­կան ժողովրդա­վա­րա­կան գործընթա­ցի արդյունք։

Նա դիտարկեց, որ ընդդի­մությունն այս ամե­նը ներկա­յացնում է որպես քաղա­քա­կան հետապնդում, սակայն, ըստ նրա, այդպի­սի եզրա­կա­ցության կարե­լի է գալ միայն այն դեպքում, եթե վերջում պարզվի, որ բոլոր քրեա­կան գործերն անհիմն են եղել։ Եթե նման բան տեղի ունե­նա, ապա արդեն հարցեր պետք է ուղղվեն իրա­վա­պահ մարմիննե­րին, թե ինչու էին նախա­ձեռնվել այդ գործընթացնե­րը։

Քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ իր համոզմամբ՝ ընտրա­կա­շառքի երև­ույթն ունե­ցել է բավա­կան լայն տարա­ծում։ Նրա խոսքով՝ դա չի նշա­նա­կում, թե բոլոր ընտրողնե­րը կամ նույնիսկ ձայնե­րի մեծա­մասնությունը ձևա­վորվել է ընտրա­կա­շառքով, սակայն նույնիսկ այդ մասշտա­բով այն խաթա­րել է ժողովրդա­վա­րա­կան գործընթա­ցը։

Էդգար Վարդանյա­նը հիշեցրեց, որ Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը արձա­նագրել է ընտրա­կա­շառքի բազմա­թիվ դրվագնե­րի առկա­յությունը, սակայն հայտա­րա­րել է, որ առկա փաստե­րը բավա­րար չեն ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վրա դրանց ազդե­ցությունը իրա­վա­կան առումով հաստա­տե­լու համար։ Նա ընդգծեց, որ դատա­րա­նը չի ասել, թե ընտրա­կա­շառքը չի ազդել ընտրություննե­րի վրա, այլ նշել է, որ չի կարող այդպի­սի գնա­հա­տա­կան տալ։

Վարդանյա­նի խոսքով՝ քաղա­քա­կան և քաղա­քա­ցիա­կան մակարդա­կում հասա­րա­կությունն իրա­վունք ունի սեփա­կան գնա­հա­տա­կա­նը ձևա­վո­րե­լու։ Նա նկա­տեց, որ վարչա­պե­տի հայտա­րա­րությունը, ըստ որի ընդդի­մության ձայնե­րի զգա­լի մասը գնված է եղել, ինքն անձամբ լուրջ է ընդունում՝ համա­րե­լով, որ այն կարող է հիմնված լինել ավե­լի լայն տեղե­կատվության վրա, քան հանրությա­նը հասա­նե­լի տվյալներն են։

Նա հավե­լեց, որ սոցիո­լո­գիա­կան և փորձա­գի­տա­կան որոշ գնա­հա­տա­կաններ նույնպես ցույց են տալիս, որ ընտրա­կա­շառքի ծավա­լը կարող էր զգա­լի ազդե­ցություն ունե­նալ ընտրա­կան գործընթա­ցի վրա, թեև դրանք իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կաններ չեն։

Քաղա­քա­գե­տը շեշտեց, որ իր դիրքո­րո­շումը հիմնված է հրա­պա­րակված փաստե­րի, ձայնագրություննե­րի և ընդդի­մության արձա­գանքնե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ ընդդի­մությունն այդ ձայնագրություննե­րը կեղծված չի անվա­նել, այլ խոսել է միայն մոնտա­ժի մասին, ինչը, ըստ նրա, ինքնին չի նշա­նա­կում, որ դրանց բովանդա­կությունը կեղծ է։

Անդրա­դառնա­լով քրեա­կան գործե­րին՝ Էդգար Վարդանյա­նը նշեց, որ դրանք պետք է գնա­հա­տել ոչ միայն ներկա քաղա­քա­կան իրա­դարձություննե­րի, այլև նախորդ տասնամյակնե­րի համա­տեքստում։ Նա հիշեցրեց, որ մինչ հեղա­փո­խությունը միջազգա­յին և տեղա­կան կազմա­կերպություննե­րը բազմիցս արձա­նագրել են ընտրա­կեղծիքներ, պաշտո­նեա­կան չարա­շա­հումներ և ապօ­րի­նի հարստացման դեպքեր։

Նրա կարծի­քով՝ եթե այսօր իրա­վա­պահ մարմիննե­րը միջոցներ են կիրա­ռում նախկին համա­կարգի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի նկատմամբ, ապա նախ պետք է հաշվի առնել այդ պատմա­կան և քաղա­քա­կան համա­տեքստը։ Վարդանյա­նը կարծում է, որ եթե այդ անձինք մեղա­վոր են, ապա նրանց քաղա­քա­կան դիրքե­րի թուլա­ցումը բնա­կան հետև­անք է և չի կարող դիտարկվել որպես անօ­րի­նա­կան քաղա­քա­կան հետապնդում։

Նա ասաց, որ ընթա­ցող գործընթա­ցը կարե­լի է բնութագրել որպես նախկին քրեաօ­լի­գարխիկ համա­կարգի և դրա ինստի­տուտնե­րի կազմա­քանդման գործընթաց։ Նրա խոսքով՝ նման զարգա­ցումներ նախկի­նում տեղի են ունե­ցել նաև Մոլդո­վա­յում, Վրաստա­նում, Ուկրաի­նա­յում և Արև­ելյան Եվրո­պա­յի մի շարք այլ երկրնե­րում։

Քաղա­քա­գե­տը դիտարկեց, որ Ռուսաստա­նը կայսե­րա­կան և ավտո­րի­տար պետություն է, որը տարբեր երկրնե­րում փորձում է ազդե­ցություն պահպա­նել քաղա­քա­կան, տեղե­կատվա­կան և այլ մեխա­նիզմնե­րով։ Նրա խոսքով՝ այդ նպա­տա­կով ձևա­վորվում են ազդե­ցության տարբեր ցանցեր՝ քաղա­քա­կան գործիչնե­րի, փորձա­գետնե­րի, լրագրողնե­րի և այլ շրջա­նակնե­րի միջո­ցով։

Էդգար Վարդանյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի պետա­կան ինստի­տուտնե­րը, իր գնա­հատմամբ, փորձում են հակազդել Ռուսաստա­նի հիբրի­դա­յին ազդե­ցությա­նը։ Նա կարծում է, որ իրա­վա­պահնե­րի գործո­ղություննե­րը միտված են ոչ թե մարդկանց ռուսա­մետ լինե­լու համար պատժե­լուն, այլ անօ­րի­նա­կան գործո­ղություննե­րի բացա­հայտմա­նը, ինչը միա­ժա­մա­նակ նվա­զեցնում է նաև Ռուսաստա­նի ազդե­ցության հնա­րա­վո­րություննե­րը Հայաստա­նում։

Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը, ի տարբե­րություն մի շարք այլ երկրնե­րի, շարունա­կում է ունե­նալ զգա­լի տնտե­սա­կան կախվա­ծություն Ռուսաստա­նից, ինչպես նաև ռուսա­կան ռազմա­բա­զա, սահմա­նա­պահներ և այլ գործոններ, որոնք սահմա­նա­փա­կում են Երև­ա­նի հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Այդուհանդերձ, **Վարդանյա­նը** կարծում է, որ տնտե­սության դիվերսիֆի­կա­ցիան խորա­նում է, և կախվա­ծությունն աստի­ճա­նա­բար նվա­զում է։

Նա այս գործընթա­ցը բնութագրեց որպես ապա­գա­ղութացման և դեկո­լո­նի­զա­ցիա­յի ընթացք՝ նշե­լով, որ դրա կարև­որ փուլե­րից մեկն արդեն հաղթա­հարված է։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի հարա­բե­րություննե­րին՝ Վարդանյա­նը նշեց, որ 2018թ. հետո իշխա­նություննե­րը սկզբում փորձել են չսրել հարա­բե­րություննե­րը՝ հաշվի առնե­լով Հայաստա­նի կախվա­ծությունը և Արցա­խի հակա­մարտության գործո­նը։ Նրա խոսքով՝ այսօր իրա­վի­ճա­կը փոխվել է․ Ռուսաստա­նը կորցրել է նախկին ազդե­ցության մի մասը, իսկ Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմը սահմա­նա­փա­կել է նրա հնա­րա­վո­րություննե­րը տարա­ծաշրջա­նում։

Նա կարծում է, որ Ռուսաստա­նը շարունա­կում է ազդե­ցության որոշ գործիքներ պահպա­նել՝ հատկա­պես տնտե­սա­կան կախվա­ծության, տեղե­կատվա­կան ազդե­ցության և որոշ քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րի միջո­ցով, սակայն հանրա­յին տրա­մադրություննե­րը Հայաստա­նում գնա­լով ավե­լի հակակրեմլյան են դառնում։

Էդգար Վարդանյա­նը նշեց, որ ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ Հայաստա­նը չի վերա­դառնա Ռուսաստա­նի նախկին ազդե­ցության տիրույթ, իսկ ապա­գա­ղութացման գործընթա­ցը կշա­րունակվի։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը կարո­ղա­նում է գտնել նոր շուկա­ներ, իսկ այդ գործընթա­ցում զգա­լի աջակցություն է ստա­նում Արևմուտքից։

Վերջում քաղա­քա­գե­տը ընդգծեց, որ Հայաստա­նը չի վերածվում Արևմուտք–Ռուսաստան աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բախման հարթա­կի։ Ըստ նրա՝ երկրի քաղա­քա­կա­նությունը միտված է հնա­րա­վո­րինս խուսա­փե­լու նման առճա­կա­տումնե­րից՝ պահպա­նե­լով կայունությունն ու զարգացնե­լով համա­գործակցությունը միջազգա­յին գործընկերնե­րի հետ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘