Հայ — Թուրքա­կան Հարա­բե­րություննե­րը Բոլո­րին Են Պետք

Եթե Ռուսաստանն է լինե­լու արբիտրը, ապա մենք կրկին կորցնող կողմ ենք լինե­լու։

Միքա­յել Հայրա­պետյան

ԳԱԼԱ‑ի հարցազրույցը Պահպա­նո­ղա­կան կուսակցության նախա­գահ Միքա­յել Հայրա­պետյա­նի հետ։

—  Պարոն Հայրա­պետյան, հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման գործընթաց է սկսվել, և այդ գործընթա­ցի շրջա­նա­կում տեղի է ունե­ցել հատուկ ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հանդի­պումը, փետրվա­րի 24-ին էլ Վիեննա­յում հատուկ ներկա­յա­ցուցիչնե­րի երկրորդ հանդի­պումն է տեղի ունե­նա­լու: Կողմե­րը հայտա­րա­րել են, որ առանց նախա­պայմաննե­րի են սկսում բանակցություննե­րը, արդյո՞ք Թուրքիան նոր մարտա­վա­րություն է ընտրել, որպեսզի այս անգամ էլ բանակցություննե­րը փակուղի չմտնեն: Ձեր կարծի­քով՝ ունի՞ այս գործընթացն ապա­գա:

— Թուրքիա­յին հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վո­րումը կամ գոնե թշնա­մա­կա­նից հանդուրժե­լիի հարթություն տեղա­փո­խե­լը պետք է ոչ պակաս, քան մեզ՝ հայե­րիս, ուստի կարե­լի է վստա­հել այն հայտա­րա­րություննե­րին, թե իրոք բանակցություննե­րը սկսվել են առանց նախա­պայմաննե­րի: Մյուս կողմից՝ հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի նվա­զա­գույն հաստա­տումը խիստ անհրա­ժեշտ է թե՛ Ռուսաստա­նին, թե՛ Արևմուտքին, որոնք այսօր լուրջ դիմա­կա­յության առջև են: Իհարկե, ուժա­յին այդ կենտրոննե­րին կարգա­վո­րումը պետք է տրա­մագծո­րեն հակա­ռակ պատճառնե­րով, ուստի այս գործընթացն ապա­գա ունի կամ ոչ՝ վստա­հո­րեն ասել հնա­րա­վոր չէ: Միանգա­մայն տարբեր ելքեր կարող են լինել, եթե ռուս-արևմտյան հարա­բե­րություննե­րը մնան լարվա­ծության այս աստի­ճա­նին, միանգա­մայն այլ՝ եթե բախում սկսվի, և միանգա­մայն այլ՝ եթե լարվա­ծությունը խաղա­ղությամբ հանգուցա­լուծվի:

—Վերջին շրջա­նում խոսվում է նաև Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև սահմա­նա­զատման և սահմա­նագծման գործընթաց սկսե­լու մասին: Ընդհանրա­պես, ի՞նչ կարծիք ունեք այդ գործընթա­ցի վերա­բերյալ, ինչքա՞ն կարող է տևել այն, և այդ ընթացքում ի՞նչ վտանգնե­րի առջև կարող ենք կանգնել: Հայաստա­նը գործընթա­ցի վերա­բերյալ ներկա­յացրել է առա­ջարկներ, որին Բաքուն բացա­սա­բար է արձա­գանքել: Չե՞ք կարծում, որ Ադրբե­ջա­նը փորձում է միա­կողմա­նիո­րեն իր պայմաննե­րը թելադրել, և հայկա­կան կողմը ինչպե՞ս պետք է վարվի այս իրա­վի­ճա­կում:

-Որ երբևէ լինե­լու է սահմա­նագծում և սահմա­նա­զա­տում, բնա­կան է: Խնդիրն այստեղ այլ հարթությունում է. ո՞ւմ կնքա­հայրությամբ: Եթե Ռուսաստանն է լինե­լու արբիտրը, ապա մենք կրկին կորցնող կողմ ենք լինե­լու, ուստի պետք է դիվա­նա­գի­տո­րեն գործընթա­ցի մեջ ներքա­շել այլ՝ ավե­լի արդա­րա­դատ արբիտրնե­րի՝ ի դեմս արևմտյան խաղա­ցողնե­րի, ասենք, Մինսկի խմբի մյուս երկու անդամնե­րին: Օբյեկտի­վո­րեն սահմա­նա­զատման գործը երկա­րատև է, կարող է տևել նույնիսկ տասնամյակներ, իսկ ձգձգումը կարող է բխել մեր շահե­րից, քանի դեռ երրորդ կողմը բացա­ռա­պես թուրք-ադրբե­ջա­նա­կան եղբայրության դաշնա­կից Ռուսաստանն է: Մեր առա­ջարկնե­րին, բնա­կան է, Ադրբե­ջա­նը Ո՛Չ կասի: Բնա­կան է, որ Ադրբե­ջա­նը կփորձի, Ձեր ասած, միա­կողմա­նիո­րեն իր պայմաննե­րը թելադրել մեզ, քանի որ դա կապի­տուլացված կողմի ճակա­տա­գիրն է: Բայց դեռ հին հունա­կան թատերգակներն էին նկա­տել, որ ճակա­տագրի դեմ պայքա­րել է պետք:

Օրի­նակ, Երկրորդ համաշխարհա­յին պատե­րազմում կապի­տուլացված Գերմա­նիան ելքը գտավ՝ հեռանկա­րա­յին դաշնա­կից ԱՄՆ-ին ընտրե­լով, Ճապո­նիան՝ նույնպես: Մենք ևս պետք է փորձենք «Մարշա­լի ծրա­գիր» իրա­կա­նացնե­լու ունակ դաշնա­կից որո­նել: Ընդունել է պետք վերջա­պես, որ Ռուսաստա­նը հուսա­լի դաշնա­կից չէ, իսկ հարկ եղած դեպքում կարող է հանուն իր շահի վաճա­ռել թե՛ մեր արյունը, թե՛ մեր Հայրե­նի­քը, ինչն արեց 44-օրյա պատե­րազմում:

— Ադրբե­ջա­նի նախա­գա­հը պարբե­րա­բար հրա­պա­րա­կա­յին սպառնա­լիքներ է հնչեցնում Հայաստա­նի հասցեին, այնուհետ խոսում «մեկնած ձեռքի» կամ խաղա­ղության մասին: Չե՞ք կարծում, որ այս կերպ մեզ փորձում են պարտադրել և՛ սահմա­նա­զա­տումը, և՛ կոմունի­կա­ցիա­նե­րի ապաշրջա­փա­կումը, և՛ խաղա­ղությունը: Ինչպե՞ս պետք է գործեն ՀՀ իշխա­նություննե­րը՝ Ադրբե­ջա­նի օրա­կարգով չառաջնորդվե­լու համար:

-Պետք չէ շատ սարսա­փել ադրբե­ջա­նա­կան սպառնա­լի­քից, թե պատե­րազմ կսկսեն, ու ամեն բան կվերջա­նա: Իսկ Ձեր ասած սահմա­նա­զա­տումը, կապուղի­նե­րի ապաշրջա­փա­կումը, խաղա­ղությունը մենք էլ ենք ուզում, իրենցից ոչ պակաս: Սակայն ո՞րն է գինը. եթե պետք է մեր բոլոր ճանա­պարհներն ադրբե­ջանցի­նե­րը վերահսկեն մեր չարդա­րացված վախե­րից ելնե­լով նրանց հանձնե­լիք ռազմա­վա­րա­կան բարձունքնե­րից, վերահսկեն ջրա­յին պաշարնե­րի անվտանգա­յին արժեք ունե­ցող ակունքնե­րը, ապա մի՞թե դա ևս մահ չէ: Ի՞նչ տարբե­րություն՝ պատերազմո՞վ մահ, թե՞ փտախտից դանդաղ ու ջղա­գա­լար մահ: Այնպես որ, մեր իշխա­նություննե­րին որո­շա­կի որձություն է պետք և ռուսա­կան ողորմա­ծությա­նը հանձնվա­ծի հոգե­վի­ճա­կի թոթա­փում: Հրա­պա­րա­կա­յին ավե­լին ասե­լու իրա­վունք ինձ չեմ վերա­պա­հի:

— Իլհամ Ալիևի հետպա­տե­րազմյան հայտա­րա­րություննե­րը Նիկոլ Փաշինյա­նը տեղա­վո­րում է «էմո­ցիո­նալ» տիրույթում: Արդյո՞ք կարող ենք ասել, որ Փաշինյա­նը ոչ թե չի գիտակցում այդ վտանգնե­րը, այլ չի ուզում դրանք հրա­պա­րա­կայնո­րեն ընդունել: Փաշինյա­նի այս քաղա­քա­կա­նությունը Հայաստա­նի ու Արցա­խի համար ի՞նչ վտանգներ է ներկա­յացնում։

-Ռուսի և թուրքի միջո­ցով հաղթա­նակ տոնած այդ չեկիստի որդին իրեն թույլ է տալիս թե՛ հայ ժողովրդին անվա­նարկել, թե՛ Հայաստա­նի ղեկա­վա­րին հարբե­ցող ու ծաղրա­ծու անվա­նել: Դա ոչ միայն էմո­ցիո­նա­լության արտա­հայտություն է, այլև առա­ջին հերթին ամե­նա­սո­վո­րա­կան չեկիստա­կան սադրանք: Երևի հենց սադրանքի բաղադրի­չը գիտակցե­լով է նաև, որ Փաշինյա­նը չի հանդգնում համարժեք պատասխա­նել: Չեկիստի որդու հոխորտանքներն ամենև­ին չեն ավե­լացնում այն վտանգնե­րը, ինչ արդեն իսկ կա Հայաստա­նի համար: Վստահ եմ՝ Փաշինյա­նը գիտակցում է բոլոր իրա­կան վտանգնե­րը, բայց միանգա­մայն այլ կլի­նի դրանք հանրայնացնե­լը: Այդ վտանգնե­րի մասին, Ձեր ասած,  հրա­պա­րա­կայնո­րեն խոսե­լուց առաջ այդ վտանգնե­րը կանխարգե­լել է պետք: Լիա­հույս չեմ, թե մեզ հասու կանխարգելման բոլոր միջոցներն է իշխա­նությունն արդյունա­վետ կիրա­ռում: Արցախն այսօր կիսված է Ադրբե­ջա­նի և Ռուսաստա­նի միջև, ուստի կոտրված ու դառը ժպիտ կարող է առա­ջացնել Արցա­խի անվտանգությունը ներկա Հայաստա­նի հետ կապե­լը: Ժամա­նա­կա­կից աշխարհում անվտանգության բազմա­պի­սի բորսա­ներ կան, որոնց գործի­քա­կազմը կիրա­ռել է պետք: Ո՛չ ես, ո՛չ Դուք տեղյակ չենք ստորջրյա քաղա­քա­կա­նության դետալնե­րին, ուստի ընդա­մե­նը երև­ակված վիճա­կից ելնե­լով կարող եմ ասել, որ արդյունա­վետ չի գործում մեր իշխա­նությունը: Իսկ եթե Դուք Ձեր հարցադրման վերջին մասի ձևա­կերպմամբ կուզեիք, որ ես ասեի, թե Փաշինյա­նի քաղա­քա­կա­նությունն է Հայաստա­նի և Արցա­խի անվտանգության սպառնա­լի­քը, ապա դա մեծա­հո­գա­բար թողնում եմ ոչինչ չանող և միայն հոխորտա­ցող արկա­ծախնդիր պոպուլիստնե­րին։

—Արցա­խի խորհրդա­րա­նի կողմից օրենքի նախա­գիծ է դրվել շրջա­նա­ռության մեջ՝ Արցա­խի օկուպացված տարածքնե­րի մասին, ըստ Ձեզ՝ գործնա­կա­նում ի՞նչ կտա այս նախա­գի­ծը, և Արցա­խի ո՞ր տարածքնե­րի մասին կարող է խոսք լինել:

-Արցա­խում ոչինչ չի կարող դրվել շրջա­նա­ռության մեջ՝ առանց ռուսա­կան կողմից թելադրվե­լու, ինչպես, ասենք, ռուսե­րե­նի եղկե­լի պաշտո­նա­կա­նա­ցումը: Ուստի այսպի­սի նախա­գիծն ինքնին ռուսա­կան ուղերձ է Ադրբե­ջա­նին: Իսկ թե դրա տակ ռուսներն Արցա­խի ո՛ր տարածքնե­րը նկա­տի ունեն, երևի չեն պատկե­րացնում նույնիսկ այդ նախագծի «հեղի­նակնե­րը». իրենք ընդա­մե­նը գլխի­կոր կատա­րա­ծուներ են Իբրա­հիմ խանի մոտ, որքան էլ իրենց խամսա­յի մելիքներ պատկե­րացնեն:

Նյութը վերցված է՝ galatv.am կայքից։