Այժմ Հայե­րը Պետք Է Հասկա­նան Իրենք Իրենց

(մաս 1‑ին)

Անպատժե­լիությունից օգտվե­լը, ի վերջո, դառնում է հայկա­կան խնդրի լուծման գործիք. «Ես սպա­նում եմ հային, որովհետև գիտեմ, որ իմ նողկա­լի հանցա­գործությունն անպա­տիժ է մնա­լու, որ անտարբե­րությունը գերա­կա­յե­լու է, և որ միջազգա­յին համա­կարգը պաշտպա­նում է ինձ իր անուղղա­կի մեղսակցությունով»:

Կայծ Մինասյան

2020թ.Արցախում (Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղում) հայե­րի պարտությունից հետո հանրա­յին քննարկումնե­րում գոյության փիլի­սո­փա­յա­կան մակարդա­կի ճգնա­ժամ է բռնկվել։ Այս փորձնա­կան ժամա­նա­կի ստեղծած ցնցումը ստի­պել է հայե­րի, որպեսզի նրանք ծանր հարցեր սկսեն տալ և փորձել դիմա­կա­յել այդ խնդիրնե­րին:

Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմի ֆոնին Ադրբե­ջա­նի ագրե­սիան Հայաստա­նի դեմ, մի շարք հարցեր է առա­ջացնում, որոնք կարե­լի է առանձնացնել յոթ կետե­րով՝ անպատժե­լիություն, չեզո­քություն, օրի­նա­կա­նություն, անվտանգություն, միասնություն, իրա­կա­նություն և ինքնիշխա­նություն:

Անպատժե­լիություն

Հայե­րը հյուծված են բռնի դերա­կա­տարնե­րի կողմից մշտա­կան ​​գոյատևման սպառնա­լի­քից, ինչպի­սիք են Թուրքիան, Ադրբե­ջա­նը և բոլոր այն խմբե­րը, որոնք կոտո­րել և հալա­ծել են հայե­րին ամբողջ աշխարհում՝ առանց համաշխարհա­յին տերություննե­րի նվա­զա­գույն զսպման կամ հաշվե­հարդա­րի, կարծես հայի ճակա­տա­գի­րը լռելն է, մեռնե­լը, մեղա գալը կամ փախչե­լը։ Այս մակարդա­կի անպատժե­լիության պայմաննե­րում հայե­րի դեմ ագրե­սիան ընդհա­նուր երև­ույթ է, որը հաստատված է, եթե ոչ պարզա­պես օրի­նա­կա­նացված: Հանցա­գործություննե­րի մանրա­ցումն այնուհետև արմա­տա­վորվում է դահի­ճի, հասա­րա­կա­կան կարծի­քի և այս աշխարհում որո­շումներ ընդունողնե­րի մտքե­րում: Դահճի նկատմամբ անպատժե­լիությունը ատե­լություն է սերմա­նում Հայաստա­նի նկատմամբ.

Ինչ վերա­բե­րում է հասա­րա­կա­կան կարծի­քին, ապա անպատժե­լիությունը համա­տեղվում է անտարբե­րության և մտքի ծուլության հետ: Ինչ վերա­բե­րում է աշխարհում որո­շումներ կայացնողնե­րին, ապա հանցա­գործության անպատժե­լիությունը երկա­րա­ժամկետ մակարդա­կում ներքաշվում է ինստի­տուտնե­րի և միջազգա­յին կարգի մեջ՝ միջնորդե­լով պետա­կան ​​հարա­բե­րություննե­րը՝ դարձնե­լով նրանց դահի­ճի անուղղա­կի հանցա­կի­ցը, քանի որ նրանց տալիս է վերջին խոսքը, խոսք, որը մնում է պատմության մեջ։ Իսկ նման անպատժե­լիությունից օգտվե­լը, ի վերջո, դառնում է հայկա­կան խնդրի լուծման գործիք. «Ես սպա­նում եմ հային, որովհետև գիտեմ, որ իմ նողկա­լի հանցա­գործությունն անպա­տիժ է մնա­լու, որ անտարբե­րությունը գերա­կա­յե­լու է, և որ միջազգա­յին համա­կարգը պաշտպա­նում է ինձ իր անուղղա­կի մեղսակցությունով»:

Ապա­ցույցը՝ պաշտո­նա­պես 1894–1917 թվա­կաննե­րին կոտորվել է 1,780,000 հայ։ Ո՞վ է մատը մատին խփել այս ջարդե­րը, այս ցեղասպա­նությա­նը վերջ տալու համար։ 23 տարի շարունակ տարե­կան սպանվել է մոտ 80,000 մարդ, և ոչ ոք չի դադա­րեցրել այդ հանցա­գործություննե­րը մարդկության դեմ: Այդ անպատժե­լիությունը հիմնա­քա­րա­յին է դառնում թուրքա­կան և ադրբե­ջա­նա­կան պետա­կան ​​ապա­րատնե­րում և նրանց քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կություննե­րում։ Այն կոչվում է ռասիզմ։ «Հայե­րին սպա­նե­լու հրա­մա­նից» անցնում ենք «փակ դռնե­րի հետև­ում նրանց սպա­նե­լու իրա­վունքին»։ Ցեղասպա­նության ոգե­կոչման առի­թով պետա­կան ​​այրե­րի «այլևս երբեք» արտա­հայտությունը քանի՞ կոպեկ արժե, եթե մեղա­վորնե­րը պատասխա­նատվության չեն ենթարկվում: Հարցը տրվել է 1894, 1909, 1915, 1918, 1920, 1955թ, և կրկին՝ 1988, 1990, 1992, 2020թ. և այժմ՝ 2022 թվա­կա­նին: Քանի դեռ հայե­րը չեն պատժել իրենց հանդեպ կատա­րած հանցա­գործության համար, նրանց ընդհա­նուր պայքա­րի առանցքը և ինքնության վերա­կա­ռուցման հիմքը, նրանց հավա­քա­կան խնդի­րը կպահպանվի, ինքնավստա­հության և մեծե­րի նկատմամբ միշտ կասկածներ են առա­ջա­նա­լու։