Այժմ Հայե­րը Պետք Է Հասկա­նան Իրենք Իրենց

Մաս VI

Ինչո՞ւ ոչ մի կազմա­կերպություն չի մտա­ծել Հայաստան հայրե­նա­դարձել Հայաստա­նի Առա­ջին Հանրա­պե­տության (1918–1920 թթ.) նախկին կառա­վա­րություննե­րի ղեկա­վարնե­րի, նախա­րարնե­րի և ղեկա­վարնե­րի մարմիննե­րը, որ թաղված են Մերձա­վոր Արև­ելքում, Եվրո­պա­յում և Ամե­րի­կա­յում։

Կայծ Մինասյան

2020թ.Արցախում (Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղում) հայե­րի պարտությունից հետո հանրա­յին քննարկումնե­րում գոյության փիլի­սո­փա­յա­կան մակարդա­կի ճգնա­ժամ է բռնկվել։ Այս փորձնա­կան ժամա­նա­կի ստեղծած ցնցումը ստի­պել է հայե­րին, որպեսզի նրանք ծանր հարցեր սկսեն տալ և փորձել դիմա­կա­յել այդ խնդիրնե­րին:

Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմի ֆոնին Ադրբե­ջա­նի ագրե­սիան Հայաստա­նի դեմ, մի շարք հարցեր է առա­ջացնում, որոնք կարե­լի է կառանձնացնել յոթ կետե­րով՝ անպատժե­լիություն, չեզո­քություն, օրի­նա­կա­նություն, անվտանգություն, միասնություն, իրա­կա­նություն և ինքնիշխա­նություն:

Իրա­կա­նություն

Հայե­րը իրա­կա­նությունը շփո­թում են ռեա­լիզմի հետ: Իրա­կա­նությունը հավա­սա­րեցնում է ուժե­րի հավա­սա­րակշռությա­նը, և այդ նշա­նա­կում է  պատասխա­նատվության զգա­ցում  ստանձնել սեփա­կան ճակա­տագրի հանդեպ: Արդյո՞ք հայե­րը ցանկա­նում են հոգ տանել իրենց մասին, որպեսզի խուսա­փեն ներկա և գալիք ժամա­նակնե­րի սահմա­նա­փա­կումնե­րից: Նրանք պիտի հստակ պատասխա­նեն: Ռեա­լիզմը միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րում մտա­ծո­ղության սկզբունքի դպրոց է, ըստ որի խաղա­ղությունը ժամա­նա­կա­վոր է, քանի որ այն միշտ գալիս է երկու պատե­րազմնե­րի միջև, և որ քաո­սից խուսա­փե­լու համար պետք է օգտվել ուժի իրա­վունքից։ Միջազգա­յին խաղում հաշվի են առնվում  միայն պետություննե­րը, իսկ քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կություննե­րը արժեք չունեն: 1991 թվա­կա­նից ի վեր Հայաստա­նում գործող տարբեր ռեժիմնե­րը խաղադրույք են կատա­րել միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի այս դասա­կան դպրո­ցի վրա՝ հանուն ամե­նից առաջ պետության:

Պետությունն առաջնա­հերթություն չէր, սակայն այն պաշտպա­նում էր ռեժի­մը և նրան պատկա­նողնե­րի արտո­նություննե­րը։

Իրա­կա­նությունը կայա­նում է նրա­նում, որ պետք է հաշվի նստել անցյա­լի հետ՝ առանց նրա գերին դառնա­լու։ Եթե ​​պետությունը Հայաստա­նում կազմա­վորված և կազմա­կերպված լիներ, անցյա­լի այս հարցով զբաղվե­լու կարիք չէր լինի։ Օրի­նակ բերենք՝ ինչո՞ւ ոչ մի կազմա­կերպություն չի մտա­ծել Հայաստան հայրե­նա­դարձել Հայաստա­նի Առա­ջին Հանրա­պե­տության (1918–1920 թթ.) նախկին կառա­վա­րություննե­րի ղեկա­վարնե­րի, նախա­րարնե­րի և ղեկա­վարնե­րի մարմիննե­րը, որ թաղված են Մերձա­վոր Արև­ելքում, Եվրո­պա­յում և Ամե­րի­կա­յում։ Սա կամրապնդեր պետության ազգա­յին հիմքե­րը, հայե­րին կբե­րեր այլ հիշա­տա­կումնե­րի օրի­նակներ, քան միայն կոմունիստա­կան ​​շրջա­նի խամա­ճիկնե­րը։ Ինքնիշխա­նությունը սկսվում է հարգանք ցուցա­բե­րե­լով նրանց հանդեպ, ովքեր պայքա­րել են դրա համար: Վրացյա­նի, Խատիսյա­նի, Օհանջանյա­նի, Վարանդյա­նի, Տեր Մինասյա­նի, Գոմսի, Շանթի, Կյուլխա­թանյա­նի, Ահա­րոնյա­նի, Դարբինյա­նի մարմիննե­րի արտերկրում լինե­լը ոչ մի արժեք չունի։ Նրանք պետք է վերա­դառնան ինքնիշխան Հայաստան, քանի որ եթե բոլշև­իկներն ու քեմա­լա­կաննե­րը չհա­մա­գործակցեին 1918 թվա­կա­նի Հայկա­կան Հանրա­պե­տության դեմ, հավա­նա­բար կմնա­յին իրենց հայրե­նի­քում։

Իրա­կա­նությունը նաև բաղկա­ցած է պատմությունից դասեր քաղե­լուց՝ անցյա­լի սխալնե­րը կրկնե­լուց խուսա­փե­լու համար: Պետք է վերընթերցել Վրացյա­նը և Խատիսյա­նը, Մանուկյանն ու Դարբինյա­նը, Սեպուհն ու Վարանդյա­նը, որպեսզի խուսա­փես սխալ ճանա­պարհից: Սա նշա­նա­կում է նպա­տա­կը հարմա­րեցնել միջոցնե­րին, փոխել նպա­տակնե­րը, եթե դրանք անհա­սա­նե­լի են, ստեղծել կանխա­տեսման ռազմա­վա­րություն՝ նվա­զեցնե­լու սպառնա­լիքնե­րը, որո­շումներ կայացնե­լը, մերժել ապա­կա­ռուցո­ղա­կան մտա­ծո­ղությունը, գոռո­զությունը, ավե­լորդություննե­րը և մարդասպան գաղա­փա­րա­խո­սություննե­րը: Իրա­կա­նությունը կայա­նում է նրա­նում, որ առաջնա­հերթություն տաս սոցիա­լա­կան և քաղա­քա­ցիա­կան ինտեգրմա­նը և հրա­ժարվես սոցիա­լա­կան կամ ազգա­յին ազա­տագրության գաղա­փա­րա­կան ինդոկտրի­նա­ցումից, որին հնա­րա­վոր չէ հասնել: Պետության իմաստը պարզա­պես աշխա­տելն է անհատնե­րին պետության մեջ ինտեգրե­լու ուղղությամբ՝ պահպա­նե­լով նրանց ինքնա­վա­րությունը: Բայց ամե­նից առաջ իրա­կա­նությունը եկե­ղե­ցին պետությունից տարանջա­տելն է։ Քանի դեռ կրո­նի և քաղա­քա­կա­նության կապը խզված չէ, չի լինի արդյունա­վետ պետություն, քանի որ հայկա­կան ինքնությունը, մասամբ հիմնված կրո­նի, հավատքի, ավե­լորդության և անսահմա­նության թագա­վո­րության վրա հակա­սում է պետություն հասկա­ցությա­նը։ Սա չի նշա­նա­կում սուզվել հակակղե­րա­կա­նության մեջ, այլ ավե­լի շուտ հավատքը դարձնել խիստ անձնա­կան և անձնա­կան խնդիր: Մեզա­նից յուրա­քանչյուրի սովո­րության մեջ անհա­տի քաղա­քա­ցիա­կան բնա­վո­րությունը պետք է գերա­կա լինի կրո­նա­կա­նից։ Ոչ հակա­ռա­կը: