ՀՀ Վարչա­պե­տի Հարցազրույցը

Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ոչ մի իշխա­նություն և ներկա­յա­ցուցիչ իրա­վունք չունի խաչ քաշել Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ինքնիշխան տարածքի վրա: Եվ այստեղ է, որ բարձրա­նում է այդ հարցը: Բայց այստեղ կա նաև մի կարև­որ նրբություն՝ ով էլ խոսի անկլավնե­րի մասին, ինքը պետք է սեղա­նին դնի քարտեզ, որովհետև իսկ ինչո՞վ է հիմնա­վորվում այդ անկլա­վի գոյությունը:

Նիկոլ Փաշինյան

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի հարցազրույցը Հանրա­յին հեռուստաընկե­րությա­նը

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նը հոկտեմբե­րի 10-ին հարցազրույց է տվել Պետրոս Ղազարյա­նին։ Ստորև ներկա­յացվում է հարցազրույցի սղագրությունն ամբողջությամբ.

Պետրոս Ղազարյան – Բարի երե­կո սիրե­լի հեռուստա­դի­տողներ: Մենք շարունա­կում ենք հետև­ել կարև­ո­րա­գույն իրա­դարձություննե­րին: Այսօր կզրուցենք Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի հետ: Բարի երե­կո պարոն Փաշինյան, շնորհա­կա­լություն, որ համա­ձայնվե­ցիք հարցազրույցի: Մենք պայմա­նա­վորվել էինք, որ խոսե­լու ենք արտա­քին քաղա­քա­կան մարտահրա­վերնե­րի մասին, բայց այսօր Ձեր թիմի անդա­մը՝ Տիգրան Ավինյա­նը, ընտրվեց Երև­ա­նի քաղա­քա­պետ: Հարցս այսպի­սին է՝ ոչ թե իշխա­նությունը հաղթեց, այլ ընդդի­մությունը պարտվեց, չկա­րո­ղա­ցավ մեկ թեկնա­ծուով հանդես գալ, և մաթե­մա­տի­կո­րեն նրանք մեկ ձայնի առա­վե­լությունով հաղթել էին: Սա ի՞նչ եզրա­հանգումներ է տալիս, ի՞նչ հետև­ություններ եք Դուք անում:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ սկսենք նրա­նից, թե ով հաղթեց և ով էր հաղթե­լու ցանկա­ցած դեպքում: Հաղթեց ժողովրդա­վա­րությունը, հաղթեց ընտրո­ղը, այն ընտրո­ղը, որը գնաց ընտրա­կան տեղա­մաս և նաև այն ընտրո­ղը, որ չգնաց ընտրա­կան տեղա­մաս, որովհետև դա էր իր ընտրությունը, և հաղթեց հեղա­փո­խությունը: Ինչո՞ւ եմ այսպես ասում: Առա­ջին, որովհետև բոլորս հասկա­նում ենք և հասկա­նում էինք, Երև­ա­նի ավա­գա­նու ընտրություննե­րի քաղա­քա­կան նշա­նա­կությունը և կարև­ո­րությունը, և այս ընտրություննե­րում, իմի­ջիայլոց, ձայնե­րի բաշխվա­ծությունը քաղա­քա­կան առումով կարող էր էակա­նո­րեն փոխվել:

Ես հատուկ խնդրել եմ դրա մասին ինձ տեղե­կանք տալ, եթե ընտրություննե­րի ձայնե­րի հաշվարկի արդյունքում 50–150 քվե որո­շա­կի ֆորմուլա­նե­րով այլ կերպ բաշխվեր, իրադրությունը քաղա­քա­կան առումով կարող էր փոխվել: Եվ այն, որ այս ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը մեծ հաշվով, քաղա­քա­կան կոա­լի­ցիա­նե­րի և այլնի հնա­րա­վո­րության տրա­մա­բա­նությամբ, կանխո­րոշվե­ցին 50–150 քվեի հաշվարկի արդյունքում, ի ցույց դրեց մեր անսա­սա­նե­լի հավա­տարմությունը 2018 թվա­կա­նի ժողովրդա­կան, ոչ բռնի, թավշյա հեղա­փո­խության արժեքնե­րին, ժողովրդա­վա­րությա­նը, օրենքի գերա­կա­յությա­նը և ժողովրդի կամքի նկատմամբ անա­ռարկե­լի և անքննարկե­լի հարգանքը: Սա առա­ջի­նը:

Այսինքն՝ այն որ մենք հրա­պա­րակնե­րում ասում էինք, որ մենք մեր ձեռքե­րը կկտրենք, բայց մի քաղա­քա­ցու քվեին և քվեա­թերթի­կին չենք կպնի և չենք կեղծի, մենք արդեն անա­ռարկե­լիո­րեն երկու անգամ ապա­ցուցել ենք: Եվ ես կարծում եմ, որ սա այլևս ապա­ցուցե­լու կարիք չի ունե­նա­լու, այն իմաստով, որ բոլո­րին էլ պարզ է, որ ՀՀ-ում որևէ մակարդա­կում որևէ իշխա­նություն կարող է ձևա­վորվել միայն ու միայն ժողովրդի ազատ կամարտա­հայտման միջո­ցով:

Հաջորդը՝ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րից քաղա­քա­կան հետև­ությունը ո՞րն է, որ այն ուժե­րը, որոնք հանդես են եկել որպես 2018 թ. հեղա­փո­խության արժեքնե­րի կրող և պաշտպան, այդ պլատֆորմի վրա են հանդես եկել, այդ ուժե­րը հավա­քել են 60 տոկո­սից ավե­լի ձայն: Ուրիշ բան՝ նրանցից ով է իրա­կա­նում անկեղծո­րեն նվիրված այդ արժեքնե­րին, իսկ ով է մանի­պուլացնում այդ արժեքնե­րը: Հիմա կարծում եմ, գոնե ընտրություննե­րի արդյունքնե­րով մենք տեսանք ովքեր են, որ առա­ջին հերթին, հենց հեղա­փո­խության արժեքնե­րի վրա են հիմնում իրենց քաղա­քա­կան գործունեությունը:

Ես ուզում եմ նաև իմ գնա­հա­տանքի խոսքերն արտա­հայտել «Հանրա­պե­տություն» կուսակցության նկատմամբ, ով իր հետև­ո­ղա­կան քաղա­քա­կա­նության և այդ թվում՝ հեղա­փո­խության և ժողովրդա­վա­րության արժեքնե­րին իր հավա­տարմության շնորհիվ, կարծում եմ, շատ էական թվով ձայներ հավա­քեց: Մենք, ըստ էության, մայրա­քա­ղաք Երև­ա­նի համա­տեղ կառա­վա­րում կիրա­կա­նացնենք, ինչը կարծում եմ, վատ չէ: Եվ նաև ուզում եմ իմ հավա­տարմությունը հայտնել այն բոլոր ծրագրե­րին և խոստումնե­րին, որ «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գիր» կուսակցությունը նախընտրա­կան շրջա­նում ունե­ցել է:

Իհարկե, նաև մենք հիմա պետք է նայենք, թե «Հանրա­պե­տություն» կուսակցության նախընտրա­կան ծրագրում և մեր ծրագրում որո՞նք են համադրե­լի կետե­րը, որովհետև եթե հակա­սող կետեր լինեն, մենք դրա շուրջ պետք է հետա­գա­յում որո­շում կայացնենք, բայց չեմ կարծում, թե հակա­սող կետեր կլի­նեն: Եվ լավ առիթ է, որպեսզի նաև «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գիր» կուսակցության վարչության անդամ Տիգրան Ավինյա­նը՝ Երև­ա­նի նորընտիր քաղա­քա­պե­տը, ցուցա­բե­րի համախմբե­լու կարո­ղություն, այդ թվում՝ ընդդի­մա­դիր ուժե­րի նախընտրա­կան ծրագրե­րում առկա համադրե­լի դրույթնե­րի նկատմամբ, այսպես ասած, սեփա­կա­նա­տի­րա­կան վերա­բերմունք ունե­նա:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, Դուք խոսե­ցիք ժողովրդա­վա­րության հաղթա­նա­կի մասին, շատ լավ է, որ մենք հասել ենք այնտեղ, որ 150 քվեի ձայնով նժարն այս ու այն կողմ է թեքվում: Բայց տեսեք՝ ընդդի­մությունն էլ, իշխա­նությունն էլ կախված մնա­ցին Դոգից ու Դոգի կուսակցությունից. կգար՝ քվո­րում կլի­ներ կընտրվեր Ավինյա­նը, չէր գա՝ կլի­ներ նոր ընտրություններ:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Եթե ուզում եք ասել՝ արդյոք ընտրություննե­րի քվեարկության արդյունքնե­րը մտա­ծե­լու տեղիք տալիս են մեզ, այո՛, մտա­ծե­լու տեղիք տալիս են: Տալիս են մտա­ծե­լու տեղիք, վերլուծե­լու, հետև­ություններ անե­լու, և դա անպայման տեղի կունե­նա, բայց գոնե այս փուլում ես չեմ ուզում որևէ կերպ քննարկման առարկա դարձնել ընտրո­ղի որո­շումը:

Այո՛, մենք պետք է վերլուծենք ընտրո­ղի որո­շումը, այո՛, մենք պետք է հետև­ություններ անենք ընտրո­ղի որո­շումից, այո՛, մենք պետք է հասկա­նանք ընտրո­ղի որո­շումը: Բայց ընտրա­կան թվա­բա­նության քաղա­քա­կան որո­շում կայացնե­լու տեսա­կե­տից, գոնե հիմա, երբ ընդա­մենն այսօր է տեղի ունե­ցել Երև­ա­նի ավա­գա­նու առա­ջին նիստը, ես դա չեմ ուզում քննարկել այն տրա­մա­բա­նությամբ, որ չստացվի, որ մենք որևէ կերպ կասկա­ծի տակ ենք դնում ընտրո­ղի որո­շումը: Բայց արդյոք այդտեղ մեզ համար կա՞ն դժվար հարցեր, որոնց հետ մենք պետք է առե­րեսվենք, մենք‘ որպես կառա­վա­րող քաղա­քա­կան ուժ և կուսակցություն, այո՛, և մենք դա կանենք:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, սկզբից Դուք ասա­ցիք ինչ-որ ֆորմուլա­ներ են դրել, որ կարե­լի էր 150 ձայն այս ու այն կողմ տանել: Այսինքն՝ ձեզ առաջարկե՞լ են 150 ձայն թեքել:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ո՛չ, ես դրա մասին չեմ ասում: Եղել է քվեարկություն և հաշվել են ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը, մեր վստահված անձինք էլ և այլն, հաշվել են և ընտրություննե­րի արդյունքնե­րով տեսել ենք, որ եթե 50–150 ձայն այլ կերպ բաշխվեր, Ձեր ասած իրադրություննե­րը չէր լինի: Այսինքն՝ մենք պոտենցիալ մեր կոա­լի­ցիոն գործընկե­րոջ հետ, օրի­նակ՝ «Հանրա­պե­տություն» կուսակցությունը 50 ձայն ավե­լի ստա­նար, կունե­նա­յիք 33 ձայն և ոչ թե 32: Այդ իրա­վի­ճակն էր ֆիքսվել: Կամ մյուս ուժե­րից որևէ մեկը 150 ձայն պակաս ստա­նար, կունե­նա­յինք բոլո­րո­վին այլ իրա­վի­ճակ: Այսինքն՝ Ձեր ասած այդ իրադրությունը, որ երրորդ ուժից կախվա­ծություն է ստեղծվել, չէր լինի:

Սա ինչի՞ համար եմ ասում՝ ի ցույց եմ դնում մեր այն ամե­նա­կարև­որ քաղա­քա­կան հանձնա­ռությունը, որ քաղա­քա­ցու ձայնը վճռո­րոշ է լինե­լու, կարող էր այնպես լինել, որ մի ձայնով որո­շում լիներ, և այդ մի ձայնը լինե­լու էր անձեռնմխե­լի՝ անկախ նրա­նից‘ ինչքա­նով դա կբարդացներ քաղա­քա­կան իրադրությունը: Մեր կառա­վարման օրոք այդ ձայնին ոչ մեկ չէր կպնի այդ ձայնն այլ տեղ դնե­լու համար քաղա­քա­կան իրադրությունն այս կամ այլ կերպ դարձնե­լու համար:

Իսկ ինչ վերա­բե­րում է առա­ջարկին, կնե­րեք, նախ սովո­րա­բար իշխա­նությունն է նման առա­ջարկներ արել և անում և ոչ թե հակա­ռա­կը, և, բնա­կա­նա­բար, այդ հարցե­րը մեզ համար նույնիսկ քննարկե­լի էլ չեն: Ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը նաև ցույց տվե­ցին, որ նախընտրա­կան շրջա­նում բարձրացված այն աղմուկը, թե այս իշխա­նությունը պատրաստվում է կեղծել, պատրաստվում է ուզուրպացնել և այլն, վարչա­կան ռեսուրսնե­րի օգտա­գործման, չարա­շահման և այլնի մասին, ընտրություննե­րը ցույց տվե­ցին մեր բացարձակ հավա­տարմությունն այն արժեքնե­րին, որոնց որդեգրումով մենք ստանձնել ենք ՀՀ կառա­վա­րումը: 

Պետրոս Ղազարյան – Ի՞նչ տվեց մեզ Գրա­նա­դան, պարոն վարչա­պետ: Ընդդի­մությունն ասում է, թե ոչինչ չտվեց, Ալիևը չգնաց, մենք գնա­ցինք միա­կողմա­նի ստո­րագրե­ցինք և պահանջներ կար, որ չդրե­ցինք: Իշխա­նության կողմն ասում է, որ սա համարյա հաղթա­նակ էր: Առարկա­յա­կան՝ ի՞նչ տվեց մեզ Գրա­նա­դան:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես կարծում եմ՝ ճիշտ կլի­նի, որ այս իրադրությունում ինչքան քիչ մակդիրներ օգտա­գործենք և կենտրո­նա­նանք նրբություննե­րի և բովանդա­կության վրա, այնքան ավե­լի ճիշտ կլի­նի, որովհետև բացարձակ իդեա­լա­կան վիճակներ, ցավոք, չկան և չեն էլ լինե­լու: 

Պետրոս Ղազարյան –Ինչո՞ւ Դուք գնա­ցիք, եթե Ալիևը չէր գալու:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Դա պարզ կլի­նի Ձեր առա­ջին հարցի պատասխա­նից: Ի՞նչ տվեց մեզ Գրա­նա­դան: Գրա­նա­դան մեզ տվեց երկու շատ կարև­որ հայտա­րա­րություն: Առա­ջի­նը‘ քառա­կողմ հայտա­րա­րությունն էր՝ նախա­գահ Մակրո­նի, կանցլեր Շոլցի, Եվրո­պա­կան խորհրդի նախա­գահ Շառլ Միշե­լի և իմ: Եվ երկրորդը՝ մեր երկկողմ հայտա­րա­րությունը Եվրո­պա­կան հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գահ Ուրսուլա Ֆոն դեր Լայե­նի հետ:

Եվ, ըստ էության, սրա­նով ի՞նչ արձա­նագրվեց, շատ կարև­որ արձա­նագրում էր, որ Եվրա­միությունում Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի խորացման առումով կա կոնսենսուս: Սա այս է նշա­նա­կում, որովհետև Եվրա­միության երկու սյունե­րը՝ Եվրո­պա­կան խորհուրդը և Եվրա­հանձնա­ժո­ղովն արձա­նագրե­ցին այս փաստը:

Հաջորդը՝ երկու հայտա­րա­րություննե­րում էլ արձա­նագրվեց Եվրա­միության և մեր տեսա­կե­տից՝ որոնք պետք է լինեն մեր տարա­ծաշրջա­նում խաղա­ղության հենասյունե­րը: Այդ հենասյունե­րից մեկը Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի փոխա­դարձա­բար տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության ճանա­չումն է՝ ընդգծումով տարածքնե­րի չափե­րի, որի մասին բազմիցս խոսել ենք, երկրորդը, որ սահմաննե­րին դելի­մի­տա­ցիա­յի գործընթա­ցը պետք է տեղի ունե­նա 1991թ. Ալմա-Աթա­յի հռչա­կագրի հիման վրա և նաև համա­ձայն՝ կողմե­րին փոխանցված Խորհրդա­յին միության վերջին շրջա­նի քարտեզնե­րի:

Եվ երրորդը, որ տարա­ծաշրջա­նի կոմունի­կա­ցիա­նե­րի ապաշրջա­փա­կումը պետք է տեղի ունե­նա երկրնե­րի սուվե­րե­նության լիարժեք պաշտպա­նության, իրա­վա­զո­րության, հավա­սա­րության և փոխա­դարձության ներքո: Եվ նաև այն, որ արձա­նագրվեց, դատա­պարտվեց ԼՂ‑ի նկատմամբ Ադրբե­ջա­նի կողմից ուժի գործադրումը, արձա­նագրվեց ԼՂ ժողովրդի բռնի տեղա­հա­նումը, արձա­նագրվեց Եվրա­միության և նաև Միացյալ Նահանգնե­րի պատրաստա­կա­մությունը՝ Հայաստա­նին աջակցել այս գործընթա­ցը, հումա­նի­տար իրա­վի­ճա­կը կառա­վա­րե­լու առումով, արձա­նագրվեց, որ ԼՂ հայե­րը ԼՂ վերա­դառնա­լու իրա­վունք պետք է ունե­նան առանց նախա­պայմաննե­րի, և նրանց այդ իրա­վունքը պետք է պաշտպանվի:

Եվ արձա­նագրվեց, որ Եվրա­միությունը պատրաստ է Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը խորացնել այնքան, ինչքան, ըստ էության, Հայաստա­նը կցանկա­նա կամ այնքան, ինչքան համա­պա­տասխան է Հայաստա­նի կարիքնե­րին: Սրանք առա­վե­լություններ են: Հիմա ո՞րն է թերությունը կամ բացը: Բացն այն է, որ հայտա­րա­րությունը, մասնա­վո­րա­պես, առա­ջին հայտա­րա­րությունը, քառա­կողմ է և ոչ թե հնգա­կողմ: Այսինքն՝ եթե ի սկզբա­նե նախա­տեսվում էր, որ պետք է լիներ հնգա­կողմ, բայց Ադրբե­ջա­նի ստո­րագրության բացա­կա­յությունն այդ փաստաթղթի ներքո, իհարկե, թերություննե­րից է: Որովհետև եթե, օրի­նակ՝ այդ թղթի ներքո լիներ Ադրբե­ջա­նի ստո­րագրությունը, ես հիմա կասեի, որ հավա­նա­կա­նությունը, որ մենք մինչև տարվա վերջ կստո­րագրենք խաղա­ղության պայմա­նա­գիր, 70 տոկո­սից ավե­լի բարձր է:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, ի՞նչ անվտանգա­յին խնդիրներ մենք ունենք: Մենք տեսանք, և Դուք էլ շատ եք շեշտել, որ ադրբե­ջա­նա­կան զորքե­րը գտնվում են մեր սահմաննե­րին, Ջերմուկում նրանք բարձունքներ են գրա­վել և ուղղա­կի նշա­նա­ռության տակ են պահում մեր հողե­րը: Արդյոք այս հայտա­րա­րությունը, որ ստո­րագրվեց Գրա­նա­դա­յում, չեզո­քացրեց այս վտանգը: Արդյոք սրա հիմքում մենք կտեսնենք, որ Ադրբե­ջա­նը դուրս կհա­նի զորքե­րը այն հայկա­կան հողե­րից, որոնք ինքը գրա­վել է Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունից: Մյուսը՝ ինչո՞ւ մենք որպես պայման չդրե­ցինք, չբարձրացրե­ցինք գերի­նե­րի հարցը՝ թե՛ 2020 թվա­կա­նի, թե՛ Ադրբե­ջա­նի կողմից վերջերս ձերբա­կալված ԼՂ առաջնորդնե­րի: Այսպի­սի հարցեր կան, ինչո՞ւ մենք չենք գնում այդ քայլե­րին:

Տեսեք՝ Ալիևը չգնաց, ըստ էության, ասաց սանկցիա­նե­րի մասին ես մտա­վա­խություն ունեմ և Մակրո­նը հայտա­րա­րեց, որ այս փուլում սանկցիա­ներն Ադրբե­ջա­նի նկատմամբ էֆեկտիվ չեն լինի: Ինչո՞ւ մենք չենք ասում՝ մեր գերի­նե­րը, բարձրունքնե­րը և այլն:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Իրա­կա­նում այդ հայտա­րա­րության մեջ գերի­նե­րի թեմա­յին անդրա­դարձ կա և այնտեղ կոչ էր ուղղված բոլոր կողմե­րին, որպեսզի նրանք բոլոր գերի­նե­րին ազատ արձա­կեն: Մենք միշտ էլ պատրաստա­կա­մություն հայտնել ենք գնալ այդպի­սի լուծումնե­րի: Իմի­ջիայլոց, նաև անհետ կորածնե­րի կամ գտնվե­լու վայրերն անհայտ համարվող անձանց թեմա­յին, պրոբլե­մա­տի­կա­յին նույնպես անդրա­դարձ կար քառա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ:

Ինչ վերա­բե­րում է Ձեր հարցի մնա­ցած հատվա­ծին. այդ երեք սկզբունքնե­րը, որոնք ես հիշա­տա­կե­ցի, հասցեագրում են նաև Ձեր նշած հարցե­րը: Որովհետև, երբ դելի­մի­տա­ցիա­յի հիմքում դնում ենք կոնկրետ քարտեզներ, արձա­նագրվում են սահմա­նի խախտումնե­րը, և դա նշա­նա­կում է, որ դելի­մի­տա­ցիա­յի պրո­ցե­սում այդ սահմա­նի խախտումնե­րը պետք է վերացվեն: Հիմա պրոբլեմն այն է, որ այս ձևա­կերպման տակ չկա Ադրբե­ջա­նի ստո­րագրությունը, բայց մյուս կողմից առնվազն արևմտյան տիրույթում ձևա­վորվել է արդեն պաշտո­նա­կան ըմբռնում, որ սա պետք է լինի հիմքն ապա­գա խաղաղ կարգա­վորման: Այսինքն՝ իրա­կա­նում այդ տողե­րի մեջ, երբ ես երեք հենասյունե­րի մասին խոսե­ցի, այդ երեք սյունե­րը Ձեր բարձրացրած բոլոր հարցե­րը արձա­նագրում են, իսկ գերի­նե­րի թեմա­յին, իհարկե, անդրա­դարձ կա:

Պետրոս Ղազարյան – Ալիևը Շառլ Միշե­լի հետ հեռա­խո­սազրույցում ասաց, որ պահանջում է ազա­տագրել իրենց անկլավնե­րը: 8 գյուղ նա պահանջում է: Որքանո՞վ է այս պահանջը տեղա­վորվում այս բանակցա­յին տրա­մա­բա­նության մեջ:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Հարցին ուղիղ պատասխա­նե­լուց առաջ ես կուզե­նա­յի, որ մենք համա­տեքստն ընդհա­նուր պատկե­րացնենք: Իսկ ինչո՞ւ Ադրբե­ջա­նը չեկավ և չստո­րագրեց կամ որո՞նք են վարկածնե­րը: Ադրբե­ջա­նի հրա­պա­րա­կա­յին բացատրությունն այն է, որ Ֆրանսիա­յի դիրքո­րոշման հետ իրենք խնդիր ունեն, չեն համա­րում նրան անա­չառ դիտորդ: Սա մի տեսա­կետն է:

Երկրորդ մեկնա­բա­նությունը, որն, ընդ որում, առա­ջի­կա­յում ստուգե­լու հնա­րա­վո­րություն կլի­նի, այն է, որ այնուա­մե­նայնիվ, Ադրբե­ջա­նը փորձում է այնպես անել, որ խաղա­ղությունը տեղի չունե­նա: Եվ դրա համար նրանք փորձ կարող են անել, կամ կա այդպի­սի մեկնա­բա­նություն, օրի­նակ՝ մի շարք թեմա­ներ կան, որոնք նրանք պետք է և կարող են օգտա­գործել հետա­գա սրա­ցումնե­րի և էսկա­լա­ցիա­նե­րի համար: Սա է պատճա­ռը, որ մենք ընդհա­նուր ոչ մի թեմա­յի չպետք է ցուցա­բե­րենք էմո­ցիո­նալ մոտե­ցում և պետք է բոլոր պրոբլեմնե­րը կամ Ադրբե­ջա­նի կողմից բարձրացվող հարցե­րը գույքագրենք և հստակ աշխարհին, մեր հանրությա­նը, բոլո­րին հասկա­նա­լի դիրքո­րո­շումներ որդեգրենք, որոնք բխում են Հայաստա­նի շահե­րից և Հայաստա­նի անվտանգության շահե­րից:

Հիմա տեսեք, Ադրբե­ջա­նը բարձրացնում է 8 գյուղե­րի հարց: Նախ՝ մենք էլ մեր հերթին ասում ենք, որ մենք էլ 8 գյուղե­րի խնդիր ունենք, որովհետև նույն Տավուշի մարզում, օրի­նակ, մենք ունենք Ադրբե­ջա­նի կողմից օկուպացված տարածքներ Բերքա­բեր գյուղում, Այգե­հո­վիտ գյուղում, Վազա­շեն գյուղում, Պառա­վա­քար գյուղում, այլ տարածքնե­րում նույնպես:

Մենք այդ հարցի լուծումն առա­ջարկել ենք դեռևս 2021 թվա­կա­նին և ասել, որ եկեք հիմք վերցնենք, որո­շենք, թե որն է դելի­մի­տա­ցիա­յի քարտե­զը և այդ քարտե­զի սահմա­նի գծից զորքե­րը հայե­լա­յին հետ քաշենք: Սրանք շատ կարև­որ նրբություններ են: Ես հասկա­նում եմ, որ մենք արագ ասում ենք, բայց երբեմն մեր հանրությունը նրբություննե­րը ճշգրիտ չի հասցնում կարդալ և ըմբռնել:

Այսինքն՝ ենթադրենք, վերցնում ենք 1975թ. կամ 1975–1978 թթ. քարտեզնե­րը: Ընդ որում՝ ես ուզում եմ Ձեր ուշադրությունը հրա­վի­րել մի փաստի վրա, ըստ էության, Խորհրդա­յին Միության ամբողջ ժամա­նա­կաշրջա­նում, երբ մենք ունենք տարածքնե­րի վերա­բերյալ արձա­նագրումներ, Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության տարածքի գնա­հա­տա­կա­նը նույնն է՝ 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր: Ես ինչո՞ւ եմ սա ասում: Ասում եմ այն նկա­տա­ռումով, որ շատ մեծ քննարկումներ կան, որ այս թվի քարտե­զը, այն թվի քարտե­զը… այո, այդ քարտեզնե­րի մեջ կան որո­շա­կի տարբե­րություններ, բայց ընդհա­նուր պարագծի մեջ չկա տարբե­րություն, որովհետև եթե այս քարտե­զում այս մի տարածքը վերա­պահված է Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությա­նը, այն մյուս տարածքը չի վերա­պահված Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությա­նը, հաջորդ քարտե­զում այն տարածքը, որ վերա­պահված չէր, վերա­պահված է, այն տարածքը, որ վերա­պահված էր, վերա­պահված չէ: Այսինքն՝ ընդհա­նուր տարածքի գնա­հա­տա­կա­նը դրա­նից չի փոխվում: Եվ հետև­ա­բար՝ մենք ասում ենք, եկեք հասցեագրենք հարցե­րը, որովհետև հասկա­նում ենք, և փորձը մեզ դա ցույց է տալիս, որ չլուծված որևէ հարց կամ լուծման ռելսե­րի վրա չդրված որևէ հարց «իքս» պահի դառնա­լու է ռազմա­կան էսկա­լա­ցիա­յի առիթ:

Այսինքն՝ այդ թեման մենք այդպես ենք հասցեագրում, որովհետև շատ պարզ ուզում եմ նաև իմա­նաք, թե մենք ի՞նչ ենք խոսում բանակցություննե­րի ընթացքում: Ասում ենք՝ շատ լավ, եթե օրի­նակ կողմե­րից որևէ մեկը մյուսին պետք է վերա­դարձնի որևէ տարածք, խոսքը վերա­բե­րում է երկու կողմե­րին էլ, որովհետև, այո, Դուք նշե­ցիք՝ Ջերմուկում մենք խնդիր ունենք, այլ տեղե­րում և այլն, ենթադրենք հիմա զորքե­րը կանգնած են այս բնագծի վրա, որպեսզի որևէ հարց լուծվի այդ առումով, այս բնագծից պետք է նահանջեն, ճի՞շտ է: Հիմա պիտի նահանջեն, գնան ո՞ր բնագծի վրա կանգնեն, այսինքն՝ երկու դեպքում էլ զորքերն ա կետից պետք է նահանջեն ո՞ր կետում կանգնեն:

Ենթադրենք քարտե­զի վրա դրվում է, ասվում է այս կետը. այդ կետը ո՞նց ենք որո­շե­լու, որ սա է այդ կետը և ոչ թե 5 կմ առաջ կամ 2 կմ հետ: Ո՞նց ենք որո­շե­լու կողմե­րի դիրքո­րո­շումը: Որոշվում է ըստ քարտե­զի: Այսինքն՝ եթե կա քարտեզ, կա կետ, նշա­նա­կում է կա սահման, եթե այս կետում սահման կա, չի կարող սահմա­նը լինել միայն այդ կետում, դա նշա­նա­կում է՝ գոյություն ունի ամբողջ երկայնքով սահման: Հետև­ա­բար՝ մենք պետք է ճշգրտվենք ըստ Ալմա-Աթա­յի հռչա­կագրով սահմանված սահմաննե­րի: Կարո­ղա­ցա՞ միտքը բացատրել, որովհետև նրբություննե­րը շատ բարդ են:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, երկու հարց: Ինձ, օրի­նակ, շատ անգամ հասկա­նա­լի չէ, թե ինչո՞ւ ենք մենք տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը փոխա­դարձ ճանա­չե­լը չափում քառա­կուսի մետրով, որովհետև շատ երկրներ կան, որոնք իրար տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը ճանա­չել են, բայց խնդիրներ ունեն, որովհետև տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը ճանա­չե­լը նշա­նա­կում է, որ դու չես պատրաստվում ուժով այդ վիճա­հա­րույց խնդիրնե­րը լուծել:

Մենք‘ Վրաստա­նի հետ, Ադրբե­ջա­նը‘ Ռուսաստա­նի հետ դելի­մի­տա­ցիա­յի խնդիրներ ունեն տարի­ներ շարունակ, բայց դա չի նշա­նա­կում, որ նրանք փոխա­դարձ տարածքա­յին ամբողջա­կա­նություն չեն ճանա­չում:

Երկրորդ՝ ինչո՞ւ մենք չենք հիմնվում 2017թ. ԵԱՀԿ քարտուղա­րության դեկտեմբե­րին տված փաստաթղթի վրա, որտեղ նախ և առաջ դելի­մի­տա­ցիա­յից և դեմարկա­ցիա­յից առաջ առա­ջարկվում են ընդունել սկզբունքներ, իսկ այդ սկզբունքնե­րը, երբ կարդում ես, դրանք ընդունված են հետխորհրդա­յին երկրնե­րի դելի­մի­տա­ցիա­յի համար, ամե­նա­կարև­որ կետը, որ դելի­մի­տա­ցիան և դեմարկա­ցիան չի կարող նպաստել նոր սրա­ցումնե­րի, կոնֆլիկտնե­րի, նոր ռիսկե­րի գենե­րացմա­նը: Այն, ինչ մենք ուզում ենք: Ինչո՞ւ մենք չենք հիմնվում այդ փաստաթղթի վրա, իսկ Ադրբե­ջա­նը, Թուրքիան, Ռուսաստա­նը, բոլո­րը ԵԱՀԿ անդամ երկրներ են:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ ասեմ, որ Ձեր նշած ԵԱՀԿ փաստա­թուղթը դեռևս 2020 թ. հրա­դա­դա­րի հաստա­տումից հետո մեր սահմա­նագծմամբ զբաղվող պաշտոնյա­նե­րի սեղա­նին է: Դրա­նից առաջ էլ նրանց սեղա­նին էր, որովհետև մենք դելմի­տա­ցիա­յի գործընթաց ունեինք և ունենք Վրաստա­նի հետ: Այսինքն՝ դա մի փաստա­թուղթ է, որը, այսպես ասած, կիրա­ռա­կան ձեռնարկ է դելի­մի­տա­ցիա­յի գործընթա­ցի մասին, բայց պրոբլեմն այն է, որ բուն գործընթա­ցը դեռ չի սկսվել, և մենք գտնվում ենք Ձեր ասած սկզբունքնե­րի ճշգրտման փուլում:

Եվ տարածքի մասին պատկե­րա­ցումը նույնպես այդ սկզբունքնե­րից մեկը կարող է լինել, որովհետև այնտեղ գրված չէ այս սկզբունքը, այն սկզբունքը, ասվում է սկզբունքնե­րը ճշտեք: Ալմա-Աթա­յի հռչա­կա­գի­րը սկզբունք է, սկզբունք է նաև այն, որ Ալմա-Աթա­յի հռչա­կագրի հիման վրա մեր ադմի­նիստրա­տիվ սահմաննե­րը վերածվել են պետա­կան սահմաննե­րի: Եվ մենք ասում ենք‘ եկեք այս սկզբունքն ընդունենք, և ԵԱՀԿ փաստա­թուղթը, որն իմի­ջիայլոց ստեղծված է Լիտվա­յի և Բելա­ռուսի միջև դելի­մի­տա­ցիա­յի գործընթա­ցի դրա­կան փորձի վրա, եկեք դա դնենք և աշխա­տենք:

Պետրոս Ղազարյան – Այսօր դա մեր սեղա­նին է:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Այո: Միշտ է եղել մեր սեղա­նին, որովհետև Վրաստա­նի հետ էլ այդ սկզբունքով ենք աշխա­տել և այլն: Փառք Աստծո, Վրաստա­նի հետ եղբայրա­կան մթնո­լորտում փոքր քայլե­րով, բայց գնում ենք առաջ և կշա­րունա­կենք գնալ առաջ:

Ձեր բարձրա­ձայնած հարցը շատ կարև­որ է և երևի թե այսօր պետք է սովո­րա­կա­նից ավե­լի բաց և ուղիղ խոսեմ այս թեմա­նե­րի մասին: Իմի­ջիայլոց, ես այդ խնդրին անդրա­դարձա 2022 թ. ՄԱԿ‑ի ամբիո­նից ունե­ցած ելույթում, որովհետև երբ Ադրբե­ջանն ասում է, որ ճանա­չում է Հայաստա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը, մենք ուզում ենք հասկա­նալ՝ նրանք ի՞նչ նկա­տի ունեն Հայաստա­նի Հանրա­պե­տություն ասե­լով, որովհետև նրանց խոսույթից ոմանք եզրա­կա­ցություն են անում, որ նրանք Հայաստա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նություն ասե­լով նկա­տի ունեն Հայաստա­նի ոչ թե 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր, այլ Հայաստա­նի տարածքի մի մասը միայն: Եվ սա է էական և կարև­որ, որպեսզի մենք դա անպայման ընդգծենք:

Ընդ որում‘ ես ուզում եմ շատ կարև­որ մի արձա­նագրում անել, որ այս սկզբունքը 2023 թ. մայի­սի 14-ին Բրյուսե­լում Եվրո­պա­կան խորհրդի նախա­գահ Շառլ Միշե­լի ներկա­յությամբ համա­ձայնեցվել է իմ և Ադրբե­ջա­նի նախա­գա­հի կողմից, բայց պրոբլե­մը շարունա­կում է մնալ այն, որ մինչև այսօր Ադրբե­ջա­նի նախա­գա­հը Հայաստա­նի 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը ճանա­չե­լու մասին հրա­պա­րա­կա­յին հայտա­րա­րություն չի արել:

Իմի­ջիայլոց՝ ուզում եմ անդրա­դառնալ ևս մի քննա­դա­տության, էլի գուցե թե դա պետք չէր անել արտա­քին տրա­մա­բա­նությամբ, բայց շատ կարև­որ է, որ մեր հանրությունը բոլոր պրո­ցեսնե­րը նրբություննե­րով հասկա­նա: Տեսեք, մեզ ասում են, որ Հայաստա­նը միա­կողմա­նիո­րեն ճանա­չել է Ադրբե­ջա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը՝ 86 600 քառա­կուսի կիլո­մետր: Այստեղ միա­կողմա­նի ճանա­չե­լու մասին խոսք լինել չի կարող, որովհետև խոսքը պայմա­նա­վորվա­ծության մասին է, և 86 600‑ը և 29 800‑ը դրանք երկվորյակ թվեր են: Այսինքն՝ 29 800‑ը ճանա­չե­լու համար պետք է 86 600‑ը ճանա­չել: Եվ 86 600‑ը ճանա­չե­լու համար պետք է 29 800‑ը ճանա­չել:

Այս հարցի քննա­դա­տություննե­րին, նրանց, ովքեր բոլոր նրբություննե­րը գուցե չեն կարդա­ցել, ես ուզում եմ խնդրել, հորդո­րել, որ մի քիչ ավե­լի զգույշ լինեն, որովհետև տեսեք, երբ մենք ասում ենք, որ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր տարածք ունի, նաև մեր որոշ ընդդի­մա­դիրներ ասում են՝ ոչ, Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր տարածք չունի: Նրանց լավա­տե­սա­կան կանխա­վարկա­ծը կամ հայրե­նա­սի­րա­կան մղումն այն է, որ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունն ավե­լին է, քան 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետրը: Բայց մեր հակա­ռա­կորդներն էլ են ասում՝ ոչ, Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր չէ: Նրանք էլ իրենց հերթին նկա­տի ունեն, որ գուցե թե 5000 քառա­կուսի կիլո­մետր է, բայց այս նրբություննե­րի, շատ դեպքե­րում էլ մանրա­մասնե­րի մեջ ոչ մեկ չի խորա­նում:

Ընդհա­կա­ռա­կը՝ մեր հակա­ռա­կորդներն օգտա­գործում են մեր ընդդի­մա­դիրնե­րի ոճը հիմնա­վո­րե­լու համար, թե տեսեք, Հայաստա­նում էլ են ասում, որ Հայաստա­նը 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր չէ: Եթե նրանք կարդում են մեր ընդդի­մա­դիրնե­րի հետա­գա տեքստը, որտեղ ասվում է, որ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետր չէ, այլ ավե­լին է, նրանք դա գնա­հա­տում են որպես ռևանշիստա­կան ուժե­րի խմո­րումներ և Հայաստա­նի ագրե­սիվ քաղա­քա­կա­նության հիմնա­վո­րում, ու իրենց ագրե­սի­վությունը Հայաստա­նի նկատմամբ հիմնա­վո­րում են նաև դրա­նով: Այնպես որ մենք պետք է այս հասկա­ցություննե­րի վերա­բերյալ լինենք շատ ուշա­դիր:

Անկլավնե­րի հարցին չհասցրե­ցի անդրա­դառնալ: Հիմա, տեսեք, անկլավնե­րի թեմա­յին անդրա­դառնալն անխուսա­փե­լի է մի պարզ պատճա­ռով, որովհետև 29 800 քառա­կուսի կիլո­մետրի մեջ մտնում է նաև Արծվա­շե­նը: Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ոչ մի իշխա­նություն և ներկա­յա­ցուցիչ իրա­վունք չունի խաչ քաշել Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ինքնիշխան տարածքի վրա: Եվ այստեղ է, որ բարձրա­նում է այդ հարցը: Բայց այստեղ կա նաև մի կարև­որ նրբություն՝ ով էլ խոսի անկլավնե­րի մասին, ինքը պետք է սեղա­նին դնի քարտեզ, որովհետև իսկ ինչո՞վ է հիմնա­վորվում այդ անկլա­վի գոյությունը: Սա շատ կարև­որ նրբություն է: Եթե սեղա­նին դրվում է կամ երբ սեղա­նին դրվում է քարտեզ, չի կարող քարտեզ գոյություն ունե­նալ մի կետի վրա, դա նշա­նա­կում է՝ ամբողջ քարտե­զը գծագրվում է:

Բայց մյուս կողմից՝ ուզում եմ ասել, որ սա պարզ, պրի­մի­տիվ հարց չէ, որովհետև ենթադրենք, երբ մեր կամ Ադրբե­ջա­նի կողմից ընդունվեց անկլա­վի հետ կապված պրոբլե­մա­տի­կան կամ և՛ մեր կողմից, և՛ Ադրբե­ջա­նի կողմից, բազմա­թիվ հարցեր են ծագե­լու. այս անկլավնե­րի սահմաննե­րի դելի­մի­տա­ցիա­յի հարց կա, այս անկլավնե­րի նկատմամբ հասա­նե­լիության, սերվի­տուդի հարց կա, այս սահմաննե­րի պաշտպա­նության հարց կա, այս տարածքնե­րում զինված ուժե­րի ներկա­յության և չներկա­յության հարց կա, անցման կանոննե­րը. անկլավ ի՞նչ է նշա­նա­կում, որ այնտեղ հասնե­լու է, որ դուք պետք է ուրի­շի տարածքով անցնեք, ո՞նց պետք է անցնեք ուրի­շի տարածքով, ի՞նչ իրա­վա­կան նրբություններ ունի այդ հարցը և այդպես շարունակ:

Եվ այս պրոբլեմնե­րի լուծման մի քանի տարբե­րակ կա: Տարբե­րակնե­րից մեկն օրի­նակ այն է, որ այս բոլոր հարցե­րը կարգա­վո­րում ենք, և խաղա­ղության ֆոնին այդ հարցը լուծվում է: Սա մի տարբե­րակ: Երկրորդ տարբե­րակն այն է, որ մենք տեսնում ենք, որ այնքան բարդ է, որ պայմա­նա­վորվա­ծություն է ձեռք բերվում, որ սահմա­նից այն կողմ գտնվող անկլավնե­րը մնում են այն երկրնե­րի տարածքնե­րում, որով նրանք պարփակված են: Բայց սա էլ իր հերթին պետք է լինի պայմա­նագրե­րի և հետա­գա վավե­րացման առարկա: Բայց նաև այս համա­տեքստում մենք պետք է այս պրո­ցեսնե­րի իրա­վա­կան նրբություննե­րը հաշվի առնենք, հասկա­նանք՝ որտեղ են հիմնա­վորված, որն է հիմնա­վորված, որը չհիմնա­վորված, որն ապա­ցուցե­լի, որն անա­պա­ցուցե­լի: Ես սա ինչի՞ համար եմ ասում: Ռազմա­վա­րա­կան առումով ո՞րն է մեր խնդի­րը:

Մեր խնդիրն անվտանգա­յին առումով այսօր հետևյալն է՝ թույլ չտալ, որ որևէ հարց դառնա հետա­գա էսկա­լա­ցիա­յի հիմնա­վո­րում այն պատճա­ռա­բա­նությամբ, որ Հայաստա­նը հրա­ժարվում է քննարկել, չի քննարկում, խուսա­փում է քննարկումից, խուսա­փում է լուծումնե­րից: Սա ամե­նա­կարև­որ խնդիրն է: Ո՞րն է մեր խնդի­րը: Թույլ չտալ էսկա­լա­ցիա, և էսկա­լա­ցիա թույլ չտա­լու համար մենք չպետք է մտա­ծենք հարցե­րը հետաձգե­լու, հարցե­րը խճո­ղե­լու, հարցերն անհասկա­նա­լի դարձնե­լու մասին: Ընդհա­կա­ռա­կը՝ մենք պետք է իսկա­պես գնանք լուծումնե­րի, բայց այդ լուծումնե­րը բնա­կա­նա­բար պետք է լինեն հիմնա­վոր և թափանցիկ մեր հանրության մոտ դավադրություննե­րի տեսություննե­րը բացա­ռե­լու համար:

Սրա հետ կապված ի՞նչ անպա­տասխան հարց մնաց, որովհետև ես գիտեմ, որ սա շատ նուրբ հարց է, շատ զգա­յուն հարց է: Եթե ինչ-որ մի նյուանս կա, որը ես այս պահին կարող եմ գլխի չընկնել, այդ թվում՝ իմ կարգա­վի­ճա­կի և ամե­նօրյա հաղորդակցության պակա­սի դեպքում…

Պետրոս Ղազարյան – Չէ: Պարզ է, պրո­ցե­սը բարդ է և երկար: Կա՞ արդեն պայմա­նա­վորվա­ծություն Բրյուսե­լի առումով:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Շատ կարև­որ մի բան: Տեսեք՝ հիմա ո՞րն է հետա­գա­յի մասին մեր պատկե­րա­ցումը: Ըստ էության, շատ կարև­որ արձա­նագրում է, որ Գրա­նա­դա­յի քառա­կողմ հայտա­րա­րության և երկկողմ հայտա­րա­րության մեջ նույնպես տարա­ծաշրջա­նա­յին խաղա­ղության համա­տեքստում արձա­նագրվել են այն հիմնա­կան երեք հիմնասյունե­րը, որոնք մենք արդեն իսկ պայմա­նա­վորվել ենք Ադրբե­ջա­նի հետ: Եվ այդ պայմա­նա­վորվա­ծություններն արտա­հայտված են Շառլ Միշե­լի 2023թ. մայի­սի 14‑ի և հուլի­սի 15‑ի հայտա­րա­րություննե­րի մեջ: Դրանք հրա­պա­րա­կա­յին փաստաթղթեր են:

Գրա­նա­դա­յի ամբողջ իմաստն այն է, որ այդ սկզբունքներն արդեն եռա­կողմ և ավե­լի լայն ֆորմա­տով քննարկվեն և ընդունվեն: Շատ լավ, Գրա­նա­դան այսպես ստացվեց: Հիմա մենք հնա­րա­վո­րություն ունենք փոխա­դարձա­բար կողմե­րի անկեղծությունը գնա­հա­տել: Եթե մենք առա­ջի­կա­յում Բրյուսե­լում հանդի­պենք, ինչի նախնա­կան հրա­պա­րա­կա­յին պատրաստա­կա­մությունը և Ադրբե­ջանն է հայտնել, և մենք, և գնանք այնտեղ այդ երեք սկզբունքներն արձա­նագրենք՝ դա էլի կնշա­նա­կի, որ կողմերն անկեղծո­րեն ուզում են գնալ խաղա­ղության, և 70 տոկոս հավա­նա­կա­նություն կա, որ մեկ, երկու, երեք ամսվա ընթացքում խաղա­ղության պայմա­նա­գի­րը կստո­րագրվի: Եթե ոչ՝ մենք այդ դեպքում մտա­ծե­լու շատ բան կունե­նանք:

Պետրոս Ղազարյան – Էրդո­ղա­նը հայտա­րա­րեց, որ Հայաստա­նը պետք է ռացիո­նալ լինի, իրա­տես լինի, կոնստրուկտիվ լինի, «Զանգե­զուրի միջանցքը» բացի և այդ դեպքում Թուրքիան, Դուք գիտեք, թե ինքն ինչ կշիռ ունի Ադրբե­ջա­նի հետ այդ պրո­ցե­սի վրա, կսկսի քայլ առ քայլ հարա­բե­րություննե­րը լավացնել: Այսինքն՝ մեզ Բրյուսե­լից առաջ բացատրում են, թե ինչ են ուզում:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Շատ լավ, բայց ես կարծում եմ, որ Թուրքիա­յի նախա­գա­հի հայտա­րա­րությունը նույնպես պետք է բաժա­նել դետալնե­րի: Ինչքան էլ դա ժամա­նակ կտա­նի, բայց շատ կարև­որ է, որ մենք հասկա­նանք մի քանի բան. ես ինչքան կարդա­ցել եմ՝ այնտեղ խոսքը գնում է հետևյա­լի մասին նա խոսում է Հայաստա­նի խոստման մասին, ճիշտ եմ չէ՞ հիշում:

Պետրոս Ղազարյան – Այո:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Արձա­նագրենք, որ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը որևէ մեկին որևէ խոստում չի տվել այն տերմի­նա­բա­նության շրջա­նակնե­րում, որն օգտա­գործվում է Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի կողմից: Այստեղ նրբություն կա, որովհետև շատ կարև­որ է, թե տերմի­նա­բա­նությունն ինչպես է ընկալվում, որովհետև մենք Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունում, նաև հանրությունը լայնո­րեն այդ տերմի­նա­բա­նությունն ընկա­լում է որպես Հայաստա­նի նկատմամբ որո­շա­կի տարածքա­յին պահանջ և արտա­տա­րածքա­յին միջանցքի պահանջ:

Ուրեմն մենք նման տերմի­նա­բա­նությամբ, նման եզրա­բա­նությամբ որևէ խոստում որևէ մեկին չենք տվել: Ես գիտեմ, որ երբեմն, երբ Հայաստա­նի և օրի­նակ, Թուրքիա­յի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի միջև խոսակցություն է գնում ամե­նա­տարբեր մակարդա­կում, ասվում է, որ միջանցքա­յին այդ տերմի­նա­բա­նությունը, որն օգտա­գործում են՝ դա մեզ համար ընդունե­լի չէ: Եվ նրանք ասում են՝ ո՞նց ընդունե­լի չէ, դուք եք ընդունել եռա­կողմ հայտա­րա­րությունը: Մենք ասում ենք՝ եռա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ նման տերմի­նա­բա­նություն, ես չեմ ուզում ուղղա­կի կրկնել և բոլո­րիս եմ խորհուրդ տալիս, որ չկրկնենք, մենք ասում ենք՝ այդպի­սի բան եռա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ գրված չէ: Նրանք ասում են՝ ո՞նց գրված չէ, ասում ենք՝ դա հրա­պա­րա­կա­յին փաստա­թուղթ է, խնդրեմ, նայեք, երբ գրված կլի­նի՝ խնդրում ենք մեզ ցույց տվեք:

Այստեղ նաև շատ կարև­որ նրբություն կա, որ մենք այդ նրբությունը հասկա­նանք: Միջանցք բառն ընդհանրա­պես գլո­բալ աշխարհում օգտա­գործվում է որպես հաղորդակցության ուղի­նե­րի սովո­րա­կան տերմին: Օրի­նակ, ես Ազգա­յին ժողո­վում էլ վերջերս ասա­ցի, հյուսիս-հարա­վի նախագծի անունն էլ պաշտո­նա­պես հյուսիս-հարավ ճանա­պարհա­յին միջանցք է: Եռա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ դա մի փոքր այլ տրա­մա­բա­նություն ունի, որովհետև 2020 թվա­կա­նի նոյեմբե­րի 9‑ի եռա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ կա Լաչի­նի միջանցքը, որը հայտա­րա­րության տրա­մա­բա­նությամբ արտա­տա­րածքա­յի­նության, կամ երրորդ ուժի կողմից վերահսկո­ղության որո­շա­կի բովանդա­կություն է պարունա­կում: Եվ բացի այդ, Լաչի­նի միջանցքն ուղղա­կի ճանա­պարհ չէ, Լաչի­նի միջանցքը 5 կիլո­մետր լայնությամբ տարածքի շերտ է, որը գտնվում է երրորդ կողմի վերահսկո­ղության ներքո:

Այսինքն՝ այս թեմա­յի հետ կապված նյարդը նաև սրա հետ է կապված: Մենք ի՞նչ ենք ասում. ասում ենք, որ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը պատրաստ է և շահագրգռված, իմի­ջիայլոց, սա էլ է շատ կարև­որ, բացել տարա­ծաշրջա­նա­յին կոմունի­կա­ցիա­նե­րը: Այսինքն՝ մենք պատրա՞ստ ենք արդյոք բացել մեր ճանա­պարհներն Ադրբե­ջա­նի և Թուրքիա­յի համար, այո, պատրաստ ենք, և ինչպես արձա­նագրվել է՝ դա պետք է տեղի ունե­նա Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության, իրա­վա­զո­րության հիման վրա, հավա­սա­րության և փոխա­դարձության սկզբունքի հիման վրա: Ի՞նչ է սա նշա­նա­կում, սա նշա­նա­կում է, որ օրի­նակ, ոչ մի երրորդ ուժ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության որևէ տարածքի նկատմամբ վերահսկո­ղություն պետք է չունե­նա: Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության սահմաննե­րը հատե­լու ժամա­նակ պետք է գործեն Հայաստա­նի սահմա­նա­պահ ծառա­յություննե­րը, մաքսա­յին ծառա­յություննե­րը Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության իրա­վա­զո­րության և հայտնի սկզբունքնե­րի հիման վրա: Օրի­նակ, մեզ ասում են, որ եռա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ գրված է, թե անվտանգությունը պետք է ապա­հո­վի Ռուսաստա­նի Դաշնությունը, ես ասում եմ՝ եռա­կողմ հայտա­րա­րության մեջ այդպի­սի բան գրված չէ: Դա հրա­պա­րա­կա­յին փաստա­թուղթ է, եկեք կարդանք, ընդհա­կա­ռա­կը, նշված է, որ անվտանգությունը երաշխա­վորվում է Հայաստա­նի կողմից:

Պետրոս Ղազարյան – Մեկ ռեմարկ, տեսեք, Ադրբե­ջա­նի բարձրաստի­ճան չինովնիկնե­րից մեկն ասաց‘ լավ, մենք չենք ուզում միջանցք, բայց Հայաստանն անվտանգության ի՞նչ երաշխիքներ կարող է մեզ տալ: Եվ դրա­նից հետո ռուս բարձրաստի­ճան դիվա­նա­գե­տը հայտա­րա­րեց, որ լավ, «Զանգե­զուրի միջանցք» բառը նյարդայնացնում է, եկեք ասենք Մեղրիի ճանա­պարհ:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ոչ մի խնդիր չկա: Տեսեք, երկա­թուղու դեպքում մենք ասում ենք Հորա­դիզ-Մեղրի-Օրդուբադ-Սադա­րակ-Երասխ երկա­թուղի, ոչ մի խնդիր չկա, եկեք ասենք, և ասում ենք: Երկա­թուղու դեպքում Մեղրիով անցնե­լու հարցն անա­ռարկե­լի է, ըստ էության, ինչո՞ւ, որովհետև այլ տեղ երկա­թուղի մենք չենք ունե­ցել գոնե այդ հատվա­ծում: Մենք ունենք ևս մեկ երկա­թուղի Իջև­ան-Հրազդան-Ղազախ:

Պետրոս Ղազարյան – Որը մեզ տնտե­սա­պես ավե­լի ձեռնտու է:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Այո, բայց այնտեղ շատ մեծ պրոբլեմ կա: Դուք գիտեք, որ Հաղարծին գյուղի հատվա­ծում արդեն ավե­լի քան 20 տարի շատ մեծ սողանք կա, և այդ սողանքը վերացնե­լու ուղղությամբ նախնա­կան գնա­հա­տա­կաննե­րով, այն էլ հարց է՝ դա հետա­գա­յում ակտիվ կլի­նի, թե չէ, 500 միլիոն դոլար և ավե­լի գումար է հարկա­վոր: Բայց մյուս կողմից մենք ոչ մի խնդիր չունենք Մեղրիի երկա­թուղին վերա­կանգնե­լու հարցում, բացարձա­կա­պես խնդիր չունենք: Ընդհա­կա­ռա­կը, շահագրգռված ենք, որովհետև դա նշա­նա­կում է Հայաստա­նի շրջա­փակման վերա­ցում, և դա մեծ հաշվով նշա­նա­կում է խաղա­ղություն:

Հետև­ա­բար, մենք ասում ենք՝ ինչ վերա­բերվում է ճանա­պարհին՝ նույն հատվա­ծով ճանա­պարհ կարո՞ղ է անցնել, թե ոչ: Մեր և ոչ միայն մեր, նաև միջազգա­յին փորձա­գետներն ասում են, գիտեք‘ այդտեղ աշխարհագրության շատ մեծ բարդություններ կան, որ ըստ էության, իրա­գործե­լի չէ, որ նույն տեղով համ ճանա­պարհ անցնի, համ երկա­թուղի, բայց սա տեխնի­կա­կան հարց է: Մենք ասում ենք՝ սկզբունքա­յին հարցն ինչո՞ւմն է, որ երկի­մաստություններ են թողնվում:

Նախ այդ բառա­պա­շա­րը, ըստ էության, խոսք է գնում մեր տարածքի մասին, և ինչո՞ւ են մեր տարածքի մասին խոսում այդ կերպ: Սա խնդիր է առա­ջացնում: Մենք ասում ենք, որ Հայաստա­նի և ոչ միայն Հայաստա­նի, բայց մենք էլ պետք է չէ ճանա­պարհից օգտվե­լու հնա­րա­վո­րություն ունե­նանք, և նույն սկզբունքով իրա­վա­զո­րության, սուվե­րե­նության լիարժեք հարգմամբ և փոխա­դարձության ու հավա­սա­րության սկզբունքով: Եվ մենք անկեղծ ենք, ձև չենք անում: Ես գիտեմ, որ նաև այս թեմա­նե­րի հետ կապված փորձ է արվում շահարկումներ անել, բայց այն, ինչ ես ասա­ցի՝ 100 տոկո­սով համոզված եմ և վստահ, դա բխում է Հայաստա­նի շահե­րից: Այո, Ադրբե­ջա­նի շահե­րից էլ է բխում, Թուրքիա­յի շահե­րից էլ է բխում, բայց Հայաստա­նի շահե­րից էլ է բխում:

Ուրիշ բան կարող եմ ասել, այսպի­սի մի խոսույթ կա, որի մասին ուզում եմ նաև մեր հանրությունը իմա­նա, որ ասում են՝ լավ, այդքան ասում եք անձնագրա­յին, մաքսա­յին, այն, այն, ասում են՝ ընդա­մե­նը երկա­թուղու այդ հատվա­ծում 47 կիլո­մետր տարածք պիտի կտրենք, դուք պատկերացնո՞ւմ եք՝ 47 կիլո­մետր տարածք կտրե­լու առումով դուք այնքան բարդություններ եք բերում՝ ֆիտո­սա­նի­տա­րիա, անձնագրա­յին, մաքսա­յին և այն և այլն, որ տպա­վո­րություն է, որ դուք այնպես եք ուզում անել, որ այդ ճանա­պարհից օգտվե­լը դառնա անհնար:

Մենք այս դեպքի, նման խոսույթի համար բերում ենք և կարող ենք բերել, օրի­նակ, մեր և Վրաստա­նի օրի­նա­կը, որովհետև օրի­նակ, մեր և Վրաստա­նի միջև ճանա­պարհնե­րի օգտա­գործման հետ կապված սուվե­րե­նության, իրա­վա­զո­րության, փոխա­դարձության և հավա­սա­րության առումով որևէ խնդիր, որևէ հարց չկա: Բայց մյուս կողմից‘ մենք փոխա­դարձա­բար աշխա­տել ենք և աշխա­տում ենք, որպեսզի մեր քաղա­քա­ցի­նե­րը սահմա­նը հատեն հնա­րա­վո­րինս հեշտ, որովհետև Վրաստա­նի դեպքում գոնե կան պարզ իրո­ղություններ, որ մենք ուզում ենք, որ Վրաստա­նից ավե­լի շատ զբո­սաշրջիկներ գան Հայաստան, օրի­նակ, Վրաստանն ուզում է, որ Հայաստա­նից ավե­լի շատ զբո­սաշրջիկներ գնան: Եվ մենք փորձում ենք պարզեցնել:

Պարզ է, որ այս նույն խոսույթը չէ Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի դեպքում, բայց մենք հույս ունենք, որ երկա­րա­ժամկե­տում մի օր այդ օրն էլ կգա, երբ այս նույն խոսույթը հնա­րա­վոր կլի­նի օգտա­գործել նաև Ադրբե­ջա­նի և Թուրքիա­յի պարա­գա­յում: Մենք ասում ենք, որ այս խնդիրներն առաջ ենք բերում ոչ թե ճանա­պարհի օգտա­գործումն անհնար դարձնե­լու համար, այլ ընդհա­կա­ռա­կը: Եվ ընդհանրա­պես, ես Վրաստա­նի և մեր մասին խոսե­ցի, 21-րդ դարում շատ երկրներ անում են այնպես, որ մարդիկ, ապրանքնե­րը, բեռներն արագ անցնեն, որովհետև այսօր ամե­նա­կարև­որ խնդիրն արա­գությունն է: Այսօր տարբեր տրանսպորտա­յին ուղի­նե­րի մրցակցության հարցն ինչո՞ւմն է‘ ինքնարժե­քի և արա­գության մեջ, և ինչքան կարճ է, այնքան ինքնարժեքն ավե­լի ցածր է: Այս բազա­յի վրա, այո, սա կարող է դառնալ տարա­ծաշրջա­նում խաղա­ղության լրջա­գույն հանգույց: Այս է մեր ըմբռնումը և այս երկի­մաստություննե­րը դուրս են գալիս, ուրեմն այդտեղ էլ խնդիր չկա: Ճիշտ է՝ պարզ չէ, բայց մենք պատրաստ ենք առաջ գնալ և հասնել լուծումնե­րի:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, այսօր Հայաստա­նի սահմաննե­րին նոր էսկա­լա­ցիա­յի վտանգ կա՞, թե չկա: Ադրբե­ջա­նը պահո՞ւմ է ռազմա­կան ուժե­րը խտացրած, թե ոչ:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Եթե այսօրվա մասին եք ասում‘ կարող եմ ասել, օրի­նակ, ամեն օր ինձ զեկուցում են հրա­դա­դա­րի խախտման դեպքե­րը, և նախորդ ամբողջ օրվա ընթացքում Հայաստան-Ադրբե­ջան սահմա­նին կրակվել է մեկ փամփուշտ, մեկ հատիկ: Այսինքն՝ սա, ըստ էության, էսկա­լա­ցիա­յի շատ ցածր, գրե­թե զրո­յա­կան մակարդակ է: Այս պահին մենք սահմա­նում զորքե­րի որևէ կուտա­կում չունենք, ոչ մեր կողմից, ոչ Ադրբե­ջա­նի կողմից: Այս պահին լարվա­ծություն որևէ սահմա­նին չկա: Բայց մյուս կողմից ժամա­նա­կա­կից աշխարհում զորքե­րի տեղա­շարժը կարող է տեղի ունե­նալ մի քանի ժամվա ընթացքում, օրե­րի ընթացքում: Այսինքն՝ Դուք ձեր հարցի պատասխա­նը կարող եք գտնել իմ այս խոսակցության արդյունքնե­րից կամ հետև­անքնե­րից:

Մենք կարող ենք այստե­ղից դուրս գալ, այս եթե­րից հետո, և պարզվի, որ ինչ-որ բան տեղի է ունե­ցել, կամ կարող է տեղի ունե­նալ: Բայց ի՞նչ եմ ես ասում, եթե մենք այս հարցե­րը կարո­ղա­նում ենք հասցեագրել՝ պատե­րազմը դառնում է անի­մաստ: Եթե մենք այս հարցե­րը չենք կարո­ղա­նում հասցեագրել՝ հավա­նա­կա­նությունն, իհարկե, կմե­ծա­նա:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, դա նաև կախված է մեր ունա­կություննե­րից:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ո՞ր ունա­կություննե­րից:

Պետրոս Ղազարյան – Մեր անվտանգա­յին կարո­ղություններն ավե­լացնե­լուց: Հիմա Ռուսաստա­նը մեր զենքը չի տալիս, փողը փոխանցել ենք, ինքն էլ զենքի կարիք ունի, մեզ հետ գրե­թե դիվա­նա­գի­տա­կան պատե­րազմի մեջ է գտնվում, Ֆրանսիան հայտա­րա­րում է Հայաստա­նի հետ ռազմա­կան կարո­ղություններն ավե­լացնե­լու մասին, ինչ-որ համա­ձայնագրի մասին խոսվեց, զենքի մասին, բայց հայտնի չէ՝ դա երբ կլի­նի, առարկա­յա­կան կլի­նի: Մենք այստեղ ի՞նչ փուլում ենք գտնվում:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Չէ, ես չէի ուզի, որ այս խոսակցությունը կապեինք զենքի հետ, որովհետև բանա­կը զարգացնե­լը, զինված ուժե­րի կարո­ղություննե­րը զարգացնե­լը ցանկա­ցած պետության ինքնիշխան իրա­վունքն է:

Պետրոս Ղազարյան – Բայց Ադրբե­ջանն է կապում, մենք տեսնում ենք:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Իսկ ինչո՞ւ է կապում Ադրբե­ջա­նը: Մեր ասա­ծի մեջ ոչ մի անտրա­մա­բա­նա­կան և ոչ լեգի­տիմ բան չկա:

Պետրոս Ղազարյան – Բայց ինքը մտա­ծում է, թե ուժով կարող է ավե­լին ստա­նալ՝ ինչո՞ւ գա նստի բանակցություննե­րի:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Դա հիմնա­կան պրոբլեմն է: Հիմա հենց այդ է, մյուս կողմից Ադրբե­ջա­նը հայտա­րա­րում է, որ ինքն անկեղծ ուզում է խաղա­ղություն: Մենք էլ ենք հայտա­րա­րում, որ անկեղծ ուզում ենք խաղա­ղություն:

Պետրոս Ղազարյան – 30 տարի իրենք հայտա­րա­րել են, բայց արդյունքը մենք տեսնում ենք:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ինչո՞ւ եմ ասում, որովհետև ժամա­նա­կա­կից աշխարհում անվտանգությունը մի կոմպո­նենտից բաղկա­ցած չէ: Այո, բանա­կի, զինված ուժե­րի բարե­փո­խումնե­րի, զարգացմամբ, և այդ մասին շատ ենք խոսել, շատ բան ասել ենք, շատ բան չենք ասել, չենք ասում և չենք էլ ասե­լու, որովհետև դա մի ոլորտ է, որտեղ մի գծից այն կողմ հրա­պա­րա­կայնությունն ուղղա­կի, կնե­րեք, անմտություն է:

Բայց ժամա­նա­կա­կից աշխարհում ամե­նա­տարբեր կետե­րում տեսնում ենք, նույնիսկ այն տեղե­րում, որ թվում է թե զենքի, բանա­կի, մարտունա­կության ժամա­նա­կա­կից լինե­լու խնդիր չկա, մեկ էլ մի օր զարթնում ենք, տեսնում, որ շատ մեծ պրոբլե­մի առաջ են կանգնել այդ երկրնե­րը: Դրա համար մենք անվտանգություն ասե­լով ճիշտ չենք անում, որ հասկա­նում ենք միայն զենքը: Զենքը շատ կարև­որ կոմպո­նենտ է, բայց անվտանգության ամե­նա­կարև­որ բաղադրիչն այն է, որ այդ զենքը կարո­ղա­նում է ստեղծել վիճակ, որ զենքն օգտա­գործե­լու անհրա­ժեշտություն չլի­նի, որովհետև երբ զենքն օգտա­գործվեց՝ իսկ ո՞վքեր են լինե­լու քո հակա­ռա­կորդնե­րի դաշնա­կիցնե­րը: Կարող է դու քո հնա­րա­վո­րություննե­րից 100 անգամ ավե­լի մեծ զենք, զինամթերք, բանակ և այլն ունե­նաս, բայց աշխարհի այնպի­սի երկրներ սկսեն հարձակվել քո վրա, որ ոչ մի բան չօգնի: Այսինքն՝ նկա­տի ունեմ՝ մենք շղթա­յի մեջ պետք է նայենք, այդ թվում‘ միջազգա­յին հանրությունը: Հիմա նույն Գրա­նա­դա­յի հայտա­րա­րությունը, Դուք հարց տվե­ցիք՝ դա չեզոքացնո՞ւմ է:

Պետրոս Ղազարյան – Ռազմա­կան սպառնա­լի­քը:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ոչ: Չի չեզո­քացնում: Բայց այդ չեզո­քացման նժա­րին կա մի կշռա­քար, ոչ ամե­նա­ծանր կշռա­քա­րը, բայց ոչ էլ ամե­նա­թեթև կշռա­քա­րը, որովհետև այն միջազգա­յին ընկա­լումը, որ կա, տեսեք, ինչո՞ւ են օրի­նակ այդ բառա­պա­շարն օգտա­գործում հաճախ միջանցքի հետ կապված: Ուզում են միջազգա­յին ընկա­լում ստեղծել, և նաև շատ գործընկերներ չեն խորա­նում նրբություննե­րի մեջ: Շատ հաճախ մեզ ասում են՝ ի՞նչ պրոբլեմ կա, այդ ինչո՞ւ այդ հարցը չի լուծվել: Երբ ասում ենք՝ այսպի­սի խնդիր կա, ասում են՝ հասկա­ցանք: Շատե­րը կարող են ասել միջազգա­յին ընկա­լումն ի՞նչ կապ ունի: Ես համա­ձայն եմ, որ միջազգա­յին ընկա­լումը բալա­սան չէ, բայց միջազգա­յին ընկա­լումը կշռա­քար է անվտանգության նժա­րին:

Պետրոս Ղազարյան – Քանի որ անվտանգա­յին երաշխա­վորնե­րից ենք խոսում, ռուս խաղա­ղա­պահներն Արցա­խում էին նաև մեր փոխա­դարձ համա­ձայնությամբ, հիմա նրանք էլի ամե­նօրյա ռեժի­մով հայտա­րա­րություններ են տարա­ծում, որ իրա­կա­նացնում են իրենց պարտա­կա­նություննե­րը, ինչ-որ փորձում են հայե­րին օգնել: Առա­ջին, ըստ մեզ պե՞տք է նրանք մնան, թե‘ ոչ, և երկրորդ, դուրս գան, հնարավո՞ր է, որ նրանք գան Հայաստան և մնան Հայաստա­նում:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան — Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղում նրանց մնալ չմնա­լու հարցը միայն մեզնից չէ կախված, կամ մեզնից չէ կախված, որովհետև մենք գիտենք նաև, որ այդ թեմա­յով Ռուսաստա­նի Դաշնությունը որո­շա­կի քննարկումնե­րի մեջ է Ադրբե­ջա­նի հետ: Այս հարցին, Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղում մնալ չմնա­լու հետ կապված ես չեմ կարող շատ ուղիղ և կոնկրետ պատասխան տալ, բայց ես Ձեր հարցի երկրորդ մասը ճիշտն ասած չհասկա­ցա:

Պետրոս Ղազարյան- Եթե նրանք դուրս գան, հնարավո՞ր է, որ գան Հայաստան:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Հայաստան գան ի՞նչ անեն:

Պետրոս Ղազարյան – Մնան:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Կնե­րեք, ես դրա մեջ տրա­մա­բա­նություն չեմ տեսնում, որովհետև նրանք Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղում Ռուսաստա­նի Դաշնության խաղա­ղա­պահ զորա­խումբն են: Եթե նրանք Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղից դուրս են գալիս, ուրեմն պետք է գնան Ռուսաստան, ուրիշ հարց, այդ պարա­գա­յում նրանք Ադրբեջանո՞վ կգնան Ռուսաստան, թե՞ Հայաստա­նով:

Պետրոս Ղազարյան — Դա սկզբունքայի՞ն հարց է, թե որտե­ղով կգնան:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Չեմ կարծում, թե սկզբունքա­յին հարց է, բայց Հայաստա­նում նրանց մնա­լու իրա­վա­կան ոչ մի հիմք և հիմնա­վո­րում չկա և չի կարող լինել:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, մենք տեսանք, որ այդ անվտանգա­յին պարտա­վո­րությունը, որ ունեն մեր նկատմամբ, չարե­ցին՝ Ռուսաստա­նը չարեց, հետո տեսանք խաղա­ղա­պահնե­րի գործունեությունը, որը նույնպես, մեղմ ասած, չարվեց, և հիմա այստե­ղից բնա­կան հարց է ծագում՝ Ռուսաստա­նի Դաշնության սահմա­նա­պահնե­րի և 102-րդ ռազմա­բա­զա­յի ճակա­տա­գի­րը: Կա՞ նման խնդիր դրված, թե՝ ոչ, որովհետև վաղը կարող է հարձակվեն Հայաստա­նի վրա և պարզվի, նորից Ռուսաստա­նը հայտա­րա­րի, թե սահմաննե­րը սահմա­նագծված չեն:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Գիտեք, ես նոր խոսում էի Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի Ռուսաստա­նի Դաշնության խաղա­ղա­պահ զորախմբի, օրի­նակ՝ Ձեր հարցին ի պատասխան, Հայաստա­նում մնալ-չմնա­լու իրա­վա­կան հիմնա­վորման մասին՝ այն դեպքում, երբ նրանք Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղից դուրս են գալիս և ասա­ցի, որ նրանց Հայաստա­նում մնա­լու համար ոչ մի իրա­վա­կան հիմք չկա: Բայց մյուս կողմից չեմ հասկա­նում Ձեր հարցը՝ կապված սահմա­նա­պահ զորքե­րի և 102-րդ ռազմա­բա­զա­յի մասին, որովհետև նրանց այստեղ գտնվե­լու հիմքե­րը շատ պարզ են, այդ հիմքե­րը շարունա­կում են գոյություն ունե­նալ և այդ հիմքե­րի հետ կապված Ռուսաստա­նի Դաշնությունը և մենք որևէ հարց չենք բարձրացնում, ինչո՞ւ է այդ հարցը ծագում:

Պետրոս Ղազարյան – Ես ասա­ցի ինչու, որովհետև բազում խնդիրներ կան:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Այնուա­մե­նայնիվ, այո, պարզ է, որ բազում խնդիրներ կան, բայց այնպես չէ, որ բոլոր խնդիրներն այսպես փոխկա­պակցված էին իրար հետ, կամ պատճա­ռա­հետև­անքա­յին կապեր ունեն:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, մենք տեսնում ենք ինչպի­սի մեղադրանքներ են հնչում Ռուսաստա­նից մեր նկատմամբ, փորձա­գի­տա­կան շրջա­նակնե­րում ուղղա­կի կոչ են անում տապա­լել ձեր Կառա­վա­րությունը, մյուս կողմից էլ տեսնում ենք մեր կողմից քայլեր, որոնք Ռուսաստանն ընդունում է սվիննե­րով: Սրան զուգա­հեռ մենք տեսնում ենք, օրի­նակ, որ մեր կոնյա­կի բեռնե­րը խոչընդոտներ են առա­ջացնում: Գազը՝ մենք կապված ենք Ռուսաստա­նից, շատ լուրջ արտա­հանման աճ ունենք այս տարի և դրա առյուծի բաժի­նը դեպի Ռուսաստան է: Երբ մենք մտնում ենք նման դիվա­նա­գի­տա­կան պայքա­րի մեջ, տեսնում ենք‘ Ռուսաստա­նը տնտե­սությունը, գազն օգտա­գործում է որպես քաղա­քա­կան ճնշման միջոց: Օրի­նակ՝ Եվրա­միությունն ասում է՝ Ռուսաստա­նը ձեզ դավա­ճա­նեց, չէ՞, կբա­ցի՞ շուկան մեր առջև, որ մենք մեր միլիարդա­վոր արտա­հա­նումը որ աճում է, տանենք Եվրո­պա:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Նախ որտե­ղից այն կանխա­վարկա­ծը, որ Ռուսաստա­նը փակում է, կամ փակել է, կամ փակե­լու է իր շուկան մեր առջև: Մենք Եվրա­սիա­կան տնտե­սա­կան միության անդամ ենք և մեր տնտե­սա­կան հարա­բե­րություննե­րը կարգա­վորվում են: Տեսեք, Դուք ասում եք կոնյա­կը, վերջին 20 տարվա ընթացքում քանի՞ անգամ է նման իրա­վի­ճակ եղել: Տեսեք՝ այդ իրա­վի­ճա­կը վերջին 20–30 տարում հարյուրա­վոր անգամներ մենք ունե­ցել ենք և ամեն անգամ եզրա­կա­ցություններ, հետև­ություններ անե­լու համար պետք է նրբություննե­րին ծանոթ լինենք: Ես, օրի­նակ, փորձել եմ այդ հարցը հասկա­նալ, թե ի՞նչ է կատարվել և ի՞նչ է կատարվում, և նաև ստա­ցել ենք հավաստիա­ցումներ, որ որևէ քաղա­քա­կան ենթա­տեքստ չկա և պրո­ցե­դուրա է:

Նախ ասեմ ձեզ, որ այդ պրո­ցե­դուրա­յին խնդիրնե­րը ծագել են Ձեր նշած իրա­դարձություննե­րից շատ առաջ, ստուգվել է, և հիմա, ըստ էության, կարգա­վորվել է: Մեր ուղերձը մեր տնտեսվա­րողնե­րին միշտ եղել է հետևյա­լը, իմի­ջիայլոց, կարող է այդտեղ մենք ավե­լի մեծ սկզբունքայնություն պետք է ցուցա­բե­րենք, որա­կին, ստանդարտնե­րին պետք է շատ լրջո­րեն հետև­ենք: Սա մեր քաղա­քա­կա­նությունն է և շարունա­կե­լու է մնալ մեր քաղա­քա­կա­նությունը, որովհետև եթե մեր որա­կի ստանդարտնե­րը լինեն պատշաճ, մեր շուկա­նե­րը որևէ մեկն, այսպես ասած, Ձեր ասած՝ բացել-փակե­լու խնդիր չի ունե­նա, որովհետև ժամա­նա­կա­կից աշխարհում շուկա­նե­րը բաց են: Արժույթի միջազգա­յին կազմա­կերպության անդամ են շատ մեր գործընկեր երկրներ, և նաև նույն Եվրա­միության հետ ունենք Համա­պարփակ և ընդլայնված գործընկե­րության մասին պայմա­նա­գիր, Ռուսաստա­նի հետ Եվրա­սիա­կան տնտե­սա­կան միության անդամ ենք, երբ մեր ապրանքնե­րը լինեն որա­կին համա­պա­տասխան և շուկա­յա­կան առումով մրցունակ, բոլոր շուկա­ներն էլ բաց են նրանց առաջ, ո՞վ է ասել, որ այսօր Եվրա­միության շուկան մեր առաջ փակ է:

Պետրոս Ղազարյան – Պարոն վարչա­պետ, ճիշտ եք ասում, բայց այդ 20 տարվա մեջ մենք այսպի­սի աննա­խա­դեպ մեղադրանքնե­րի և դիվա­նա­գի­տա­կան, այսպես ասած, դիմա­կա­յության մեջ Ռուսաստա­նի հետ չենք եղել: Նրանք մեզ ուղղա­կի մեղադրում են, որ վեկտոր ենք փոխում և գնում ենք արևմուտք:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Տեսեք՝ մենք ոչ մի վեկտոր չենք փոխում: Ես Ձեզ մի փաստ արձա­նագրեմ և մի գաղտնիք բացեմ. նախ Եվրա­միության հետ մեր հարա­բե­րություննե­րը հիմա, ըստ էության, զարգա­նում են Համա­պարփակ և ընդլայնված գործընկե­րության մասին պայմա­նագրի հիման վրա և դրա շրջա­նակնե­րում: Այդ պայմա­նա­գի­րը 2018թ.-ից առաջ է ստո­րագրվել և վավե­րացվել: Ուժի մեջ է մտել 2018 թվա­կա­նից առաջ, երբ այն ժամա­նակ Ռուսաստա­նի հետ Ձեր նշած տերմի­նա­բա­նությունը ոչ մեկ չէր օգտա­գործում:

Այո, դա հարա­բե­րություննե­րի որո­շա­կի բարդ ժամա­նա­կաշրջան էր: Իմի­ջիայլոց, բարդություններ կան և՛ Ռուսաստա­նի համար, և՛ Հայաստա­նի համար, և՛ աշխարհի համար, և՛ գլո­բալ աշխարհա­կարգե­րի համար, որովհետև պրոբլե­մը մեր ու Ռուսաստա­նի հարա­բե­րություննե­րի մեջ չէ, պրոբլե­մը ուրիշ՝ մեծ տերություննե­րի հարա­բե­րություննե­րի մեջ է: Այդտեղ մենք ոչ մի բան էլ չենք փոխում: Մենք Համա­պարփակ և ընդլայնված գործընկե­րության մասին համա­ձայնագրի շրջա­նակնե­րում շարունա­կում ենք զարգացնել մեր հարա­բե­րություննե­րը Եվրա­միության հետ: Այն մեզնից առաջ է ստո­րագրվել, այսինքն՝ մենք ոչ մի բան չենք փոխում: Ռուսաստա­նի հետ մեր հարա­բե­րություններն՝ ինչ-որ կա, ոչ մի բան մենք չենք չեղարկել, ոչ մի տեղից դուրս չենք եկել:

Պետրոս Ղազարյան — Գիտեք՝ կա չեղարկե­լու երկու ձև: Մեկը, որ վերցնում ես ու ստո­րագրում, մյուսը՝ չես գնում զորա­վարժություննե­րի, չես նշա­նա­կում քո ներկա­յա­ցուցչին, հանդի­պումնե­րում քո ներկա­յությունն իջեցնում ես փոխնա­խա­րա­րի մակարդա­կի: Դրանք նույնպես մեսիջներ են:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Մենք նաև երբեք չենք թաքցրել այն խնդիրնե­րը, որոնք ունենք: Նույն ՀԱՊԿ‑ի հետ կապված՝ 2021թ. իրա­դարձություննե­րը: Տեսեք՝ մենք, օրի­նակ՝ 2020թ.-ին ՀԱՊԿ‑ի հետ կապված պրե­տենզիա­ներ չենք ներկա­յացրել, ոչ էլ՝ Ռուսաստա­նի Դաշնության, բայց 2021թ. Սոթք-Խոզնա­վա­րի իրա­դարձություննե­րի ժամա­նակ, մենք այո՛, շատ կոնկրետ խնդիրներ ենք բարձրացրել և շարունա­կում ենք բարձրացնել: Եվ այդտեղ մեր գնա­հա­տա­կաննե­րը չեն փոխվել:

Բայց ուզում եմ նաև մի գաղտնիք բացել Ռուսաստա­նի Դաշնության նախա­գա­հի և իմ միջև տեղի ունե­ցած առա­ջին հանդիպման մասին. 2018թ. Սոչիում‘ մայի­սին էր, թե հունի­սի սկզբին, առա­ջին մեր խոսակցությունը եղել է հետևյա­լի մասին. Ռուսաստա­նի Դաշնության նախա­գահն ինձ ասաց, որ ես գիտեմ, որ շատ են այն խոսակցություննե­րը, որ Ռուսաստա­նը միջամտում է տարբեր երկրնե­րի գործե­րին, նրանց սուվե­րե­նությունն անընդհատ նսե­մացնում է և այլն, և այլն: Եվ ինքը վերա­հաստա­տել է, որ անվե­րա­պահ հարգանք ունի Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության, անկա­խության, սուվե­րե­նության և որո­շումներ կայացնե­լու ազա­տության վրա, և մենք, ըստ էության, մեր հարա­բե­րություննե­րը կառուցում ենք հենց այդ առա­ջին խոսակցության ժամա­նակ ձեռք բերված պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի վրա: Մենք ոչ մի բան չենք փոխում, մենք ոչ մի մեր պարտա­վո­րություն չենք հրա­ժարվել կատա­րել, ոչ մի այդպի­սի բան չի եղել: Բայց նաև մյուս կողմից հենց իմ նշած պարա­գա­նե­րում, մենք պրոբլեմներ տեսել ենք, տեսնում ենք և խոսում ենք դրանց մասին:

Պետրոս Ղազարյան – Այսինքն ճի՞շտ եմ հասկա­նում Ձեր մոդե­լը, որ մենք վեկտոր չենք փոխում և Ռուսաստա­նի հետ շարունա­կում ենք մնալ ռազմա­վա­րա­կան համա­գործակցության երկիր, ինչպես մենք պետք է հարգենք այն, որ Ռուսաստա­նը հարա­բե­րություններ ունի մեզ թշնա­մի երկրնե­րի հետ և շահեր ունի, այնպես էլ Ռուսաստա­նը պետք է հարգի մեր հարա­բե­րություննե­րը այլ երկրնե­րի հետ, որոնք, գուցե, Ռուսաստա­նի սրտով չեն, և այդ հարա­բե­րություննե­րը միմյանց դեմ չեն կառուցվում:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես ոչ թե այդպես կձև­ա­կերպեի, մեծ հաշվով այո՛, բայց մենք դա պայմա­նա­վորվել ենք Ռուսաստա­նի Դաշնության նախա­գա­հի հետ մեր առա­ջին խոսակցության ժամա­նակ, ամե­նաա­ռա­ջին խոսակցության ժամա­նակ:

Պետրոս Ղազարյան – Տեսեք, բայց այստեղ մի բայց կա. դա շատ նորմալ է, որ Ռուսաստա­նը, օրի­նակ՝ Ադրբե­ջա­նի, Թուրքիա­յի հետ ունի հարա­բե­րություններ, որոնք մեզ դուր չեն գալիս, բայց իր խնդիրն է: Նրանց էլ դուր չի գալիս, որ մենք Եվրա­միության հետ ենք, արևմուտքի հետ ենք համա­գործակցում: Բայց տեսեք՝ եթե մենք ռազմա­վա­րա­կան գործընկերներ ենք, այնուա­մե­նայնիվ, այդ հարա­բե­րություննե­րը՝ Ռուսաստան-Թուրքիա և Ադրբե­ջան, Հայաստան-Արևմուտք, չպետք է լինեն Ռուսաստա­նի դեմ և Հայաստա­նի դեմ:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան — Ճշգրիտ է:

Պետրոս Ղազարյան — Բայց այստեղ այդպես չի ստացվում՝ և՛ ընկա­լումը, և՛ արդյունքը:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Մենք ի՞նչ ենք անում Ռուսաստա­նի դեմ լինե­լու:

Պետրոս Ղազարյան — Օրի­նակ՝ Հռո­մի ստա­տուտն իրենք ընդունում են որպես.. Նախ ընկա­լումը չի ստացվում, երկրորդը՝ արդյունքը: Հիմա Դուք արդյունքից եք հարցնում, սկսենք ընկա­լումից:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Տեսեք՝ ընկալման հետ կապված, ես ընդունում եմ, որ կա պրոբլեմ, որովհետև տեսեք ինչ տեղի ունե­ցավ Հռո­մի ստա­տուտի հետ կապված: Մենք 2020թ. սեպտեմբե­րից հետո, երբ տեսանք, որ մեր համա­կարգե­րը չեն գործում, սկսե­ցինք փնտրել, թե էլ ինչ գործոններ կան, որոնք կարող են նպաստել մեր անվտանգության ապա­հովմա­նը: Եվ տեսանք, որ ունենք ստո­րագրած Հռո­մի ստա­տուտ, որն, իմի­ջիայլոց, Ռուսաստա­նի Դաշնությունը նույնպես ստո­րագրել է: Եվ մենք տեսանք նաև, որ ժամա­նա­կին Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը դա Սահմա­նադրությա­նը հակա­սող է ճանա­չել, բայց հաշվի առնե­լով փաստը, որ այդ որո­շումից հետո երկու անգամ Հայաստա­նում Սահմա­նադրություն է փոխվել, որո­շե­ցինք նորից դիմել Սահմա­նադրա­կան դատա­րան, դա 2022թ. դեկտեմբե­րին էր:

Մեր օրենսդրությամբ Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը պետք է որո­շում կայացնի երեք ամսվա ընթացքում: Եվ Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի երեք ամի­սը լրա­ցավ մի ժամա­նակ, երբ Միջազգա­յին քրեա­կան դատա­րա­նը որո­շում կայացրեց ընդդեմ Ռուսաստա­նի Դաշնության նախա­գա­հի, նույն օրե­րին է դա տեղի ունե­ցել: Թվում է, թե ակնհայտ համընկնում է չէ՞, բայց տեսեք՝ Հաա­գա­յի դատա­րա­նը կայացնում է որո­շում, հաջորդ օրը, թե երկու օր հետո, Հայաստա­նի Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը հրա­պա­րա­կում է իր որո­շումը, որ Հռո­մի ստա­տուտը համա­պա­տասխա­նում է Հայաստա­նի սահմա­նադրությա­նը:

Հիմա եկեք կողքի հայացքից նայենք, ասենք փաստո­րեն այնտեղ որո­շում կայացրին… Այստեղ պարզ է, բայց նա, ով պրո­ցե­սը գիտի խորքից, որ Կառա­վա­րությունը 2022թ. դեկտեմբե­րին է այդ որո­շումը կայացրել և Ռուսաստա­նի Դաշնությունից այդ կապակցությամբ մենք որևէ պրոբլեմ չենք ունե­ցել, որևէ ազդակ չենք ունե­ցել, որ սա կարող է պրոբլեմ դառնալ: Մենք ազդակ ունե­ցել ենք այն պահին, երբ արդեն գնացքը շարժված է եղել և այդ գնացքն, անխուսա­փե­լիո­րեն, պետք է տեղ հասներ: Եվ ակնհայտ է, որ դա որևէ կերպ կապված չէ Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի հարա­բե­րություննե­րի հետ: Ավե­լին՝ մենք նույն իրա­վա­կարգա­վո­րումը, ինչ-որ ունենք Ամե­րի­կա­յի Միացյալ Նահանգնե­րի հետ, նույն իրա­վա­կարգա­վո­րումն առա­ջարկել ենք ունե­նալ նաև Ռուսաստա­նի Դաշնության հետ:

Ի՞նչն է իրա­վա­կարգա­վորման իմաստը. մենք Միացյալ Նահանգնե­րի հետ ունենք համա­ձայնա­գիր, որ այդ միջազգա­յին իրա­վա­կան պրո­ցեսնե­րում ֆիքսված հարա­բե­րություննե­րը չեն ազդում մեր երկկողմ հարա­բե­րություննե­րի վրա: Եվ իմի­ջիայլոց, Հռո­մի կանո­նադրությունն այդ հնա­րա­վո­րությունը տալիս է, ինքն ասում է, որ կարող ես լինել այդ օրգա­նիզմի հետ օրգա­նի անդամ, բայց դու երկրնե­րի հետ կարող ես պայմա­նա­վորվել նախօ­րոք, թե հետո, էական չէ, կարող ես պայմա­նա­վորվել, որ ձեր հարա­բե­րություններն այլ կերպ են կարգա­վորվում: Մենք՝ որպես գործընկեր, կարծում եմ շատ ազնիվ ենք: Իմի­ջիայլոց, այդ թեմա­յով ես զանգել եմ դեռևս մարտին, ինքս նախա­ձեռնել եմ, զանգա­հա­րել եմ Ռուսաստա­նի Դաշնության նախա­գա­հին, ասել եմ՝ հասկա­նում եմ, որ համընկնումներն առա­ջին հայացքից ցցուն են, բայց պրո­ցեսն այս է, և դա ստուգե­լի է:

Պետրոս Ղազարյան – Ե՞վ:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Եվ իմ տպա­վո­րությունը եղել է այն, որ ըմբռնում կա, և մենք շարունա­կել ենք գործընթա­ցը:

Պետրոս Ղազարյան – Ալիևը նաև Վրաստա­նում առա­ջարկեց տեղա­փոխվել Թբի­լի­սի և երկկողմ կամ եռա­կողմ ձևա­չա­փով բանակցել: Ավե­լին, շատ օպե­րա­տիվ ասաց՝ եթե Հայաստա­նը համա­ձայն է, հենց հիմա պատրաստ ենք պաշտոնյա­նե­րին ուղարկել, որպեսզի նյուանսնե­րը համա­ձայնեցնեն:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Այո, դա շատ կարև­որ մի հանգա­մանք է դառնում մեր զրույցի սկզբում իմ ասվա­ծի ֆոնին: Տեսեք՝ Գրա­նա­դա­յում տեղի ունե­ցավ հանդի­պում և Եվրա­միության հարթա­կում արձա­նագրվե­ցին սկզբունքնե­րը՝ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման՝ մեր և Եվրա­միության տեսանկյունից: Հիմա հասկա­նա­լի է, որ Բրյուսե­լում երբ մենք հանդի­պենք, խոսակցությունը պետք է տեղի ունե­նա այս սկզբունքնե­րի շրջա­նա­կում, որը, ես չեմ ասի, որ համա­պա­տասխա­նում է միայն Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության շահե­րին:

Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունն ընդունել է դա և, իմի­ջիայլոց, Ադրբե­ջանն էլ է ընդունել դա, արդեն ասա­ցի: Եվ հիմա, երբ քննարկում ենք Բրյուսե­լում հանդի­պե­լու հարցը, որտեղ, ըստ էության, շրջա­նակ ունենք ընդգծե­լու, և երբ Ադրբե­ջա­նը փորձ է անում այլ հարթակ առա­ջարկել, դա կարող է մեզ մոտ մեկնա­բանվել, որ Ադրբե­ջանն այլ հարթակ տեղա­փո­խե­լով՝ ուզում է արդեն իսկ պայմա­նա­վորված սկզբունքնե­րը չեզո­քացնել: Սա է խնդի­րը:

Մենք ի՞նչ ենք ասում, ասում ենք՝ եկեք սկզբունքնե­րը ֆիքսենք, այդ սկզբունքնե­րի տակ ստո­րագրենք, այդ սկզբունքնե­րը հայտա­րա­րենք, այսինքն պարզ լինի, թե ինչ շրջա­նա­կում ենք խոսում և որն է լինե­լու մեր խոսակցության արդյունքը՝ ոչ թե ամբողջությամբ, այլ 70–80 տոկո­սով, լավ 20 տոկոսն էլ կարող ենք բանակցե­լու տեղ ունե­նալ, որովհետև շատ նրբություններ կան, որ այդ սկզբունքներն արդեն խոսե­ցինք, այդ հարցե­րի պատասխա­նը չեն տալիս, բայց երբ թողնում ենք, այլ հարթակներ ենք առա­ջարկում, ըստ էության, տպա­վո­րություն է, որ առա­ջարկում ենք այդ սկզբունքնե­րը դուրս մղել, և մեր մտա­վա­խություննե­րը, Ձեր մտա­վա­խություննե­րը, թե կարող է այդ գործընթա­ցի թիկունքում կամ թաքնված պլա­նը լինել այն, որ պրո­ցես տանել, որը կավարտվի ուժի գործադրմամբ՝ նոր պատե­րազմով, նոր էսկա­լա­ցիա­յով, խորա­նում են: Մենք դեմ չենք որևէ խոսակցության, բայց մենք դեմ ենք այն տրա­մա­բա­նությա­նը, որը մեզ դուրս կբե­րի արդեն իսկ պայմա­նա­վորված սկզբունքնե­րի շրջա­նա­կից:

Պետրոս Ղազարյան – Խոսվեց նաև 3+3 ձևա­չա­փով հանդի­պումնե­րի մասին: Մի անգամ այդպի­սի հանդի­պում եղել է, մենք պատրա՞ստ ենք շարունա­կե­լու այս թեման:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Այո՛, իհարկե պատրաստ ենք և այդ հանդիպման՝ 3+3 ֆորմա­տի վերա­բերյալ, երբ տեղի է ունե­ցել հիմնա­դիր հանդի­պումը, այնտեղ նաև որո­շա­կի սկզբունքներ են պայմա­նա­վորվել և պայմա­նա­վորվա­ծություն ձեռք բերվել: Մենք պատրաստ ենք շարունա­կել այդ ֆորմա­տում աշխա­տանքը և, իմի­ջիայլոց, ասեմ, որ նաև կարև­ո­րում ենք: Ինչո՞ւ ենք կարև­ո­րում, որովհետև այնպես չստացվի, և սա մեզ համար երբեմն կրկնվող պրոբլեմ է, որ մենք տարա­ծաշրջա­նա­յին օրա­կարգն անընդհատ քննարկում ենք հեռու տեղե­րում, և չենք քննարկում այս տարա­ծաշրջա­նում, որովհետև, այնուա­մե­նայնիվ, հասկա­նում ենք, իհարկե միջազգա­յին հանրությունը, մեր գործընկե­րությունը բոլոր գործընկերնե­րի հետ շատ կարև­որ է, բայց հանկարծ տպա­վո­րություն չստեղծվի մեր տարա­ծաշրջա­նում, թե մենք մեր տարա­ծաշրջա­նի երկրնե­րի և հարա­բե­րություննե­րի նկատմամբ ունենք, այսպես ասած, քամահրա­կան վերա­բերմունք:

Ոչ, ամենև­ին այդպես չէ, և ընդհա­կա­ռա­կը, մեր արտա­քին քաղա­քա­կա­նության նրբություննե­րից մեկն այն է, որ կարև­ո­րում ենք հենց տարա­ծաշրջա­նա­յին հարա­բե­րություննե­րը՝ դրանք դուրս չդնե­լով միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի ընդհա­նուր կոնտեքստից: Ես գիտեմ, որ նաև ժամա­նա­կին ձեռք է բերվել պայմա­նա­վորվա­ծություն, որ 3+3 ձևա­չա­փի հաջորդ հանդի­պումը տեղի կունե­նա Թեհրա­նում: Եվ մենք պատրաստ ենք, իհարկե դեռ պետք է լրա­ցուցիչ քննարկվի: Նախ՝ հանդի­պումնե­րը գոնե մինչև այս պահը տեղի են ունե­ցել Արտա­քին գործե­րի նախա­րա­րի տեղա­կա­լի մակարդա­կով, հիմա նաև պետք է ճշգրտվի, թե ինչպիսի՞ն է կողմե­րի ընկա­լումը, ի՞նչ մակարդա­կով է պետք շարունա­կել խոսակցությունը, և մենք պատրաստ ենք:

Պետրոս Ղազարյան - Այսինքն պատրա՞ստ ենք:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Այո, այդ ֆորմա­տում մենք ընդգրկվել ենք և մինչև այս պահը չի եղել այնպի­սի մի դեպք, որ այդ ֆորմա­տով քննարկումնե­րը հետաձգվեն կամ տեղի չունե­նան մեր պատճա­ռով: Այդպի­սի բան տեղի չի ունե­ցել:

Պետրոս Ղազարյան – Շնորհա­կա­լություն պարոն վարչա­պետ, շնորհա­կա­լություն հարցազրույցի համար:

Վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյան – Ես եմ շնորհա­կալ:

Հարցազրույցը՝ primeminister.am կայքից։