Ո՞ւր Եք Գնում Հայորդի­ներ

Սփյուռքի համայնքնե­րի կարիքնե­րը հոգա­լու և անխուսա­փե­լիո­րեն սպասվող վատա­գույնին նախա­պատրաստե­լու փոխա­րեն ուշադրությունը և ռեսուրսներն ուղղվե­ցին և շեղվե­ցին դեպի նոր ազատ, անկախ և ժողովրդա­վա­րա­կան Հայաստա­նի կառա­վա­րում՝ Սփյուռքն անտե­սե­լով։

Վահե Աբելյան

Մեկ շաբաթ առաջ թարգմա­նե­ցի Լևոն Շառո­յա­նի՝ ֆեյսբուքյան իր էջում դրված գրա­ռումը, որը վերնագրել էր «Ամեն ինչ ավարտված է». Բայց ես նախընտրե­ցի թարգմա­նությունս վերնագրել այսպես. (տես ստորև նշված հղումը):

Ես որո­շե­ցի փոխել Լևոն Շառո­յա­նի գրառման վերնա­գի­րը, որովհետև հիշե­ցի «The Five Fingers» խմբի հայտնի «Հայորդիք» երգը:
Ըստ Նաի­րի բառա­րա­նի՝ հայորդիք նշա­նա­կում է հայի որդի­ներ կամ ի ծնե հայ։ Թեև խստո­րեն դա սեռա­յին է, բայց մենք գիտենք, որ հայոց լեզուն արա­կան և իգա­կան սեռի համար տարբեր արտա­սա­նություններ չունի։ «Հայորդիք»-ը կարող է թարգմանվել որպես «հայե­րի զավակներ» կամ «հայե­րի որդի­ներ և դուստրեր»։ Կարծում եմ, դա այն էր, ինչ նկա­տի ուներ «The Five Fingers» խումբը, երբ ի եկան 1960-ականնե­րի վերջին կամ 1970-ականնե­րի սկզբին իրենց հեղի­նա­կա­յին «Hyortik» երգով:
Five Fingers band‑ը կազմված է մի խումբ տաղանդա­վոր հայ երա­ժիշտնե­րից։ Խմբի անդամնե­րից Ստե­փան Ֆրունջյա­նին համա­րում եմ բարի կամքի դեսպան, ով Ռասի­նից՝ Վիսկոնսին, որտեղ նա նաև ծառա­յում է Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցուն որպես վարդա­պետ, շարունա­կում է կիսվել իր անսահման երաժշտա­կան ​​տաղանդով Facebook-ում։
Ես ավե­լի շատ ծանո­թա­ցա Five Fingers խմբի մասին, երբ թարգմա­նե­ցի Պողոս Շահմե­լիքյա­նի հուշե­րը խմբի և հայկա­կան էստրա­դա­յի մասին, որը հանկարծա­կի հայտնվեց հայկա­կան ասպա­րե­զում 1960-ականնե­րի վերջին: Խմբի անդամ էր նաև Պողոս Շահմե­լիքյա­նը։ Նրանք, ովքեր հետաքրքրված են խմբի և դարաշրջա­նի մասին ավե­լի շատ տեղե­կա­նա­լու համար, կարող են կարդալ գրքի իմ ներա­ծա­կա­նը, որը ես թարգմա­նել եմ իմ զարմիկ, բժշկության դոկտոր Ջեք Չելեբյա­նի օգնությամբ: Ստորև կտե­ղադրեմ նաև այդ բլո­գի հղումը։
Հայորդի­քի տեքստի առա­ջին նախա­դա­սությունը վերա­բե­րում է «հեռու ապրող հայե­րի որդի­նե­րին ու դուստրե­րին»։ Երգը նրանց հորդո­րում է չմո­ռա­նալ հայե­րե­նը, խոսել նրա­նով։ Այն փառա­բա­նում էր նրանց, որ չձուլվեն, և իրենց հերթին հայոց պատմությունը սովո­րեցնեն իրենց երե­խա­նե­րին, որպեսզի նրանց երե­խա­նե­րը նույնպես իմա­նան «արժէ­քը հայե­րուն» (հայե­րի արժե­քը):

Ովքե՞ր էին հեռու ապրող հայե­րի զավակնե­րը։ Հեռու որտեղի՞ց։
Հիմա դժվար է ըմբռնել, որ այդ ուղերձը «հեռու», այսինքն՝ արևմուտքում ապրող հայ երի­տա­սարդության համար էր, արևմուտքի հայկա­կան իմաստով (Եվրո­պա, Ամե­րի­կա,…): Հնա­րա­վոր է նաև, որ հիմա դժվար է հասկա­նալ, որ նրանք նկա­տի ունեն իրենց հասա­կա­կից հայե­րին, ովքեր ապրում էին Մերձա­վոր Արև­ելքի հայ համայնքից հեռու, հատկա­պես Լիբա­նա­նում և Սիրիա­յում, որոնք համարվում էին սփյուռքա­հայ մշա­կույթի բնօրրա­նը: Այս համայնքնե­րից հեռու ապրե­լը վտանգ էր ներկա­յացնում հայկա­կան ինքնությունը կորցնե­լու առումով։ Ազատ անկախ և ժողովրդա­վա­րա­կան Հայաստա­նի գաղա­փա­րը նրանց, ինչպես և Սփյուռքի մնացյալ հատվա­ծի նույնիսկ ամե­նա­խե­լա­գար երև­ա­կա­յության մեջ չկար, մի բան, որը կարող էր հայտնվել քառորդ դար անց: Սփյուռքում Լիբա­նա­նի հայերն ապրել են մշա­կութա­յին ջրարջի նման (ջրարջը մշա­կութա­յին և առասպե­լա­կան նշա­նա­կություն ունի տարբեր հասա­րա­կություննե­րում՝ հաճախ մարմնա­վո­րե­լով մի շարք խորհրդանշա­կան իմաստներ: Որոշ բնիկ Ամե­րիկյան մշա­կույթնե­րում ջրարջը դիտվում է որպես հետաքրքրա­սի­րության, հարմարվո­ղա­կա­նության և հնա­րամտության խորհրդա­նիշ, բնութագրեր, որոնք մեծ հարգանք են վայե­լում և հիա­նում․ խմբ․), որը մեր պատմության տարբեր ժամա­նակնե­րում ապրել են Կոստանդնուպոլսի, Թիֆլի­սի հայե­րը: Լիբա­նա­նի, Սիրիա­յի և որոշ չափով Մերձա­վոր Արև­ելքի երկրնե­րի հայ համայնքնե­րը մշա­կութա­յին առումով ապա­հով էին և ապա­հով՝ հավերժացնե­լու հայկա­կան մշա­կույթը և այն ՄԵԾ ԵՐԱԶԸ, որի օրի­նակն էր Վիլսոնյան Հայաստա­նը: Մտա­հո­գությունը «հեռու» ապրող հայե­րի համար էր։
Five fingers խմբի անդամնե­րը ծնվել և մեծա­ցել են այդ իսկա­կան Հայաստա­նում, որը Լիբա­նա­նի հայ համայնքն էր։ Նրանք որպես հայ իրենց ապա­հով և անվտանգ էին զգում: Այդ հեռա­վոր երկրնե­րում նրանց եղբայրնե­րի ու քույրե­րի «հայկա­կա­նության» վիճակն է, որ զբա­ղեցրել ու մտա­հո­գել է նրանց, բորբո­քել նրանց պատա­նե­կան երև­ա­կա­յությունը։ Հենց նրանց համար են նրանք հորի­նել իրենց հեղի­նա­կա­յին երգը՝ Hyortik‑ը։
Բայց նրանք չգի­տեին, որ մի քանի տասնամյակ հետո Հայաստա­նը անկա­խա­նա­լու է, մինչդեռ քաղա­քա­կան սեյսմիկ իրա­դարձություններ ապրող Լիբա­նա­նի և Սիրիա­յի համայնքնե­րը կգան այն վիճա­կին, որը կստի­պի Լևոն Շառո­յա­նին վերնագրել իր գրա­ռումը՝ «Ամեն ինչ ավարտված է»։
Որոշ առումով տատանվե­լուց հետո ես որո­շե­ցի կիսվել հետևյա­լով, որպեսզի ավարտեմ իմ մտո­րումնե­րը Five Fingers խմբի երբեմնի հայտնի երգի մասին: Սփյուռքում գտնվողնե­րը, ովքեր ասե­լիք ունեն, թե Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ընտրված կառա­վա­րությունը ինչպես պետք է լավա­գույնս կառա­վա­րի Հայաստա­նը, կամ Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րը բավա­կա­նա­չափ հայրե­նա­սեր են, թե ոչ, կամ իշխա­նություննե­րը արդա­րա­դա­տություն են իրա­կա­նացնում հայոց պատմության դասա­վանդման հարցում կամ Հայաստա­նի պատմությունը, իրենց առաջնա­հերթություննե­րը վերա­փո­խե­ցին. Սփյուռքի մեր բակե­րը բարե­կարգե­լու փոխա­րեն Սփյուռքի ղեկա­վա­րությունը ծախսեց իր ռեսուրսնե­րը՝ դիմե­լով քաղա­քա­կան խոսք ունե­նա­լուն, թե ինչպես պետք է Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րը հոգ տանեն իրենց բակի մասին, Սփյուռքի սեփա­կան բակը ղեկա­վա­րե­լու փոխա­րեն: Հասկա­նա­լի է, որ սա փոխա­բե­րա­կան իմաստ է կրում։
Ճիշտ է, քաղա­քա­կան իրա­դարձություննե­րը ցնցե­ցին Մերձա­վոր Արև­ելքի սոցիա­լա­կան հիմքը և դրա­նով իսկ սասա­նե­ցին Սիրիա­յի և Լիբա­նա­նի հայ համայնքնե­րի հիմքե­րը: Բայց Սփյուռքի համայնքնե­րի կարիքնե­րը հոգա­լու և անխուսա­փե­լիո­րեն սպասվող վատա­գույնին նախա­պատրաստե­լու փոխա­րեն ուշադրությունը և ռեսուրսներն ուղղվե­ցին և շեղվե­ցին դեպի նոր ազատ, անկախ և ժողովրդա­վա­րա­կան Հայաստա­նի կառա­վա­րում՝ Սփյուռքն անտե­սե­լով։ Առաջնա­հերթություննե­րի այս փոփո­խությունը մեծա­պես նպաստեց Սիրիա­յի և Լիբա­նա­նի հայ համայնքնե­րը ներկա­յիս ողբա­լի վիճա­կին բերե­լուն: Ինչպես ցանկա­ցած այլ դեպքում, այս պարա­գա­յում ևս կան մարդիկ, ովքեր ավե­լի շատ են պատասխա­նա­տու, քան մյուսնե­րը՝ Հայկա­կան Սփյուռքի երբեմնի բնօրրաննե­րի՝ Լիբա­նա­նի և Սիրիա­յի հայ համայնքնե­րի աղքա­տության ներկա վիճա­կի համար՝ ինչպես աղքա­տության հետև­անքով, այնպես էլ մշա­կութա­յին առումով:

Quo vadis(Հո՞ երթաք), սփյուռքահայե՛ր։

Եվ իրոք Հայորդիք, ամեն ինչ ավարտվե՞լ է, և և մենք վերջացե՞լ ենք Սփյուռքի համար:

Ծանո­թագրություններ՝

1. Hyortik, is everything over, are we done for? – 1/2: http://vhapelian.blogspot.com/2024/08/hyortik-is-everything-over-are-we-done_11.html
2. Dawn of Armenian Pop Music: http://vhapelian.blogspot.com/2021/04/dawn-of-armenian-pop-music-primary.html

Vahe H. Apelian

Աղբյուրը՝ Blogspot.com կայքից։