Իրա­նի Վերջնա­գի­րը Ռուսա­կան Պահանջնե­րին

Անվտանգության և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան որևէ սկզբունքից ելնե­լով, Հարա­վա­յին Կովկա­սի երկրնե­րից և ոչ մեկը նախա­պատվություն չունի մյուսնե­րի նկատմամբ. ուրեմն ինչո՞ւ են մեր ռուս ընկերնե­րը կարծում, որ պետք է օգտա­գործեն Զանգե­զուրի միջանցքը Հայաստա­նի հետ իրենց խնդիրնե­րը լուծե­լու համար։

Aravot.am

Խորհուրդ Ռուսաստա­նին Զանգե­զուրի մասին. այս պատրանքա­յին միջանցքը չի ստեղծվի

Ամե­նա­կարև­որ լուրե­րը Հայաստա­նից՝ Telegram-ում ՌԴ նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նի օգոստո­սի 19-ին Բաքու կատա­րած այցից հետո ԱԳ նախա­րար Սերգեյ Լավրո­վը ռուսա­կան Առա­ջին ալի­քին տված հարցազրույցում ասել է. «Մենք կողմ ենք Բաքվի և Երև­ա­նի միջև արագ խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրմա­նը և հաղորդակցության ուղի­նե­րի ապաշրջա­փակմա­նը»: Նա այս հարցում խոչընդոտ է որա­կել Հայաստա­նի կառա­վա­րությա­նը և հավե­լել. «Ցավոք սրտի, Հայաստա­նի ղեկա­վա­րությունն է, որ խոչընդո­տում է ՀՀ Սիվնի­կի մարզից հաղորդակցություննե­րի վերա­բերյալ վարչա­պետ Փաշինյա­նի ստո­րագրած համա­ձայնագրին»։ Լավրո­վը հավե­լել է. «Հայաստա­նի կողմից Զանգե­զուրի փակման պատճա­ռով տարա­ծաշրջա­նում հաղորդակցությունը շատ դժվա­րա­ցել է»։ Tasnim լրատվա­կան գործա­կա­լության փոխանցմամբ՝ ՌԴ ԱԳ նախա­րա­րի այս դիրքո­րո­շումը լրատվա­մի­ջոցնե­րի կողմից տարաբնույթ մեկնա­բա­նություններ ու շահարկումներ առա­ջացրեց «Զանգե­զուր» կոչվող միջանցքը բացե­լու Մոսկվա­յի ցանկության մասին, որը անցնե­լու է Հայաստա­նի տարածքով և Ադրբե­ջա­նի Հանրա­պե­տությունը միացնե­լու է Նախիջև­ա­նին։ Ռուսաստա­նի, Ադրբե­ջա­նի, Հայաստա­նի և Թուրքիա­յի պաշտոնյա­նե­րի հետ տարբեր հանդի­պումնե­րում Իրա­նի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րը բազմիցս հայտա­րա­րել են, որ Թեհրա­նը բացա­հայտ դեմ է այս միջանցքի ստեղծմա­նը, որը աշխարհա­քա­ղա­քա­կան փոփո­խություններ կառա­ջացնի սահմաննե­րում և տարա­ծաշրջա­նում։ Այս հարցի շուրջ զգա­յունությունը սրվեց հատկա­պես ՌԴ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Մարիա Զախա­րո­վա­յի մամլո ասուլի­սից հետո։ Մարիա Զախա­րո­վան ասել է, որ «Զանգեզուր»-ը մի ճանա­պարհ է, որը կարող է Հայաստա­նի Սյունի­քի մարզի տարածքով Ադրբե­ջա­նը միացնե­լել Նախիջև­ա­նին։ Նա հավե­լել է, որ միջանցքի հարցն անպայման կքննարկվի Հայաստա­նի հետ եռա­կողմ խաղաղ բանակցություննե­րի շրջա­նակնե­րում։ Զախա­րո­վան լրագրողնե­րին ասել է. «Մենք տեղյակ ենք իրա­նա­կան կողմի մտա­հո­գությունը Զանգե­զուրի միջանցքի վերա­բերյալ, և դուք պետք է կապ հաստա­տեք Թեհրա­նի հետ՝ պարզա­բա­նումնե­րի համար։ Բայց Մոսկվա­յի դիրքո­րո­շումն այս հարցում միանգա­մայն որո­շա­կի է։ «Մենք գործում ենք՝ ելնե­լով նրա­նից, որ լուծումը պետք է ընդունե­լի լինի Հայաստա­նի, Ադրբե­ջա­նի և տարա­ծաշրջա­նի հարև­աննե­րի համար։ Վերջին քննարկումնե­րից հետո Իրա­նը նույնպես դիվա­նա­գի­տա­կան ​​միջոցներ ձեռնարկեց ռուսա­կան կողմին անհրա­ժեշտ ուղերձը փոխանցե­լու համար և Իրա­նի ԱԳՆ‑ն Թեհրա­նում Ռուսաստա­նի դեսպա­նին կանչել է հանդիպման՝ ի պատասխան Մոսկվա­յի վերջերս ցուցա­բե­րած աջակցության միջանցքին, որով Ադրբե­ջա­նը Հայաստա­նի տարածքով կկապվի Նախիջև­ա­նին: Նա հայտա­րա­րել է, որ Թեհրա­նը դեմ է տարա­ծաշրջա­նում սահմաննե­րի ցանկա­ցած աշխարհա­քա­ղա­քա­կան փոփո­խության։ Իրա­նի ԱԳ նախա­րա­րի օգնա­կան, Եվրա­սիա­յի հարցե­րով գլխա­վոր տնօ­րեն Մոջթա­բա Դեմիրչի­լուն իր բողոքն է հայտնել «Զանգե­զուրի միջանցքին» Ռուսաստա­նի աջակցության դեմ: Դեմիրչի­լուն Իրա­նի անունից աջակցություն է հայտնել տարա­ծաշրջա­նում խաղա­ղությանն ու կայունությա­նը և դեմ է միջազգայնո­րեն ճանաչված սահմաննե­րի ու աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ստա­տուս քվո­յի ցանկա­ցած փոփո­խության: Ըստ իրա­զեկ աղբյուրնե­րի՝ ՌԴ-ում Իրա­նի դեսպա­նը նույնպես հայտնել էր Իրա­նի դժգո­հությունը ՌԴ ԱԳՆ‑ի վերջին դիրքո­րո­շումնե­րի վերա­բերյալ։ Մի քանի կարև­որ դիտարկումներ Ռուսաստա­նի իշխա­նություննե­րին Ռուսաստա­նի իշխա­նություննե­րին հարկ է հիշեցնել մի քանի կետ. Նախ՝ ՌԴ ԱԳՆ‑ն Իրա­նի սպա­սումնե­րին հակա­սող հայտա­րա­րություններ է արել, ռուսնե­րը մեր երկրի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի միջո­ցով և բազմա­թիվ առիթնե­րով լավ տեղե­կացված են եղել Իրա­նի հստակ և ճիշտ դիրքո­րոշման մասին, որ Իրա­նի Իսլա­մա­կան Հանրա­պե­տությունը դեմ է ցանկա­ցած տեսա­կի միջանցքի ստեղծմա­նը, ինչպի­սին է Զանգե­զուրը և մյուսնե­րը, որոնք Նախի­ջեւա­նը միացնում են Ադրբե­ջա­նին. այդ իսկ պատճա­ռով Ռուսաստա­նի այս դիրքո­րո­շումը զարմա­նա­լի է։ Երկրորդ՝ Մոսկվա­յում տեղյակ են, որ Իրա­նը, որպես անկախ երկիր, որը պարզ եւ հստակ մոտե­ցում ունի տարա­ծաշրջա­նի, հատկա­պես Հարա­վա­յին Կովկա­սի զարգա­ցումնե­րի վերա­բերյալ, մշտա­պես դիմա­կա­յել է ԱՄՆ‑ի, Արևմուտքի և բոլոր այն երկրնե­րին, որոնք փորձում են իրենց հեգե­մո­նիան տարա­ծել աշխարհում։ Իրա­նի իսլա­մա­կան հեղա­փո­խությունից հետո տեղի ունե­ցած պատմա­կան զարգա­ցումնե­րը վկա­յում Թեհրա­նի հիմնա­կան ռազմա­վա­րությունը՝ համաշխարհա­յին բռնա­տի­րության դեմ պայքա­րում: Երրորդ, Իրա­նը չի ընդունում իր սահմաննե­րի և անվտանգության գոտում որևէ փոփո­խություն։ Չորրորդ՝ անվտանգության և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան որևէ սկզբունքից ելնե­լով, Հարա­վա­յին Կովկա­սի երկրնե­րից և ոչ մեկը նախա­պատվություն չունի մյուսնե­րի նկատմամբ. ուրեմն ինչո՞ւ են մեր ռուս ընկերնե­րը կարծում, որ պետք է օգտա­գործեն Զանգե­զուրի միջանցքը Հայաստա­նի հետ իրենց խնդիրնե­րը լուծե­լու համար։ Հինգե­րորդ, երբ Ռուսաստա­նը Ուկրաի­նա­յի հետ պատե­րազմի գագաթնա­կե­տին էր, ամե­րի­կա­ցի­նե­րը ցանկա­նում էին ՆԱՏՕ‑ի օգնությամբ ճանա­պարհ բացել Հարա­վա­յին Կովկա­սում։ Բայց Իրանն իր ողջ ուժով միայնակ կանգնեց ՆԱՏՕ‑ի և ԱՄՆ‑ի առջև։ Այնպես, որ Բայդե­նի կառա­վա­րությունը հայտա­րա­րեց, որ Իրա­նը միակ խոչընդոտն է Զանգե­զուրի միջանցքի բացմա­նը։ Ռուսաստա­նը պետք է նկա­տի ունե­նա, երբ Մոսկվան վերջին երկու տարի­նե­րին ներգրավված էր ուկրաի­նա­կան պատե­րազմում, Զանգե­զուրի միջանցքի հարցում, Իրանն ու Գերա­գույն առաջնորդն էին, որ միայնակ կանգնե­ցին շահեր փնտրող կողմե­րի, հատկա­պես Արևմուտքի դեմ և կանխե­ցին նրանց ոտնձգությունը։ Ռուսաստա­նի այս հայտա­րա­րության պատճառն այն էլ, երբ Իրա­նը հստակ հայտա­րա­րել է իր դիրքո­րո­շումը, և այս հարցը դարձել է որո­շա­կի խնդիր աշխարհում, զարմա­նա­լի հարց է։ Վեցե­րորդ՝ երկու երկրնե­րի իշխա­նություննե­րը պատրաստվում են ձևա­կերպել ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություններ, և դա վկա­յում է ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություններ հաստա­տե­լու Իրա­նի կամքի մասին։ Խնդիր, որն ընդգծել են Ռուսաստա­նի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րը, հատկա­պես նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նը։ Հաշվի առնե­լով Իրա­նի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի հետ Պուտի­նի շատ կարև­որ և բացա­հայտ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը և ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություննե­րի ամրապնդման ուղղությամբ երկու երկրնե­րի կամքը՝ ՌԴ ԱԳՆ‑ի նման դիրքո­րո­շումը զարմա­նա­լի է։ Կարծես թե ՌԴ ԱԳՆ‑ի համար պետք է սահմա­նել «ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություննե­րի» իմաստը։ Յոթե­րորդ՝ թվում է, թե ՌԴ ԱԳՆ‑ն մոլո­րության մեջ է և կարծում է, որ օգտա­գործե­լով Զանգե­զուրի պատրանքա­յին միջանցքի հարցը, կարող են Հայաստա­նի հետ լուծել իրենց խնդի­րը, և որ հաստատ Իրա­նը չի ընդդի­մա­նա այդ հարցին։ Զանգե­զուրի միջանցքի բացումը նշա­նա­կում է փակել դեպի Եվրո­պա Իրա­նի դարպասնե­րից մեկը և Իրա­նի Իսլա­մա­կան Հանրա­պե­տության հարև­աննե­րի թիվը 15-ից կրճա­տել 14‑ի: Հաշվի առնե­լով «ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություննե­րը», որոնք փնտրում են Իրանն ու Ռուսաստա­նը, մարտա­վա­րա­կան քայլեր ձեռնարկե­լը հակա­սում է ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություննե­րի հիմքին։ Ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, եթե ռուսնե­րը փորձեն բացել այսպես ասած Զանգե­զուրի միջանցքը, ապա Արևմուտքն անպայման կդի­մա­նա, և այդ ժամա­նակ այս հակա­մարտությունը բորբոքման նոր օջախ կստեղծի Իրա­նի հյուսիս-արևմտյան զգա­յուն սահմաննե­րի կողքին։ Եթե ​​որևէ երկիր կարծում է, որ իր սահմաննե­րից դուրս և այլ երկրնե­րի հաշվին՝ ստեղծե­լով լարվա­ծություններ ու կոնֆլիկտի նոր ճակատ, կարող է լուծել իր խնդիրնե­րը՝ ապա աշխարհում ոչ մի տեղ ապա­հով չի լինի, և աշխարհում կտի­րի մշտա­կան ​​քաոս։

Ամբողջա­կան հոդվա­ծը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ aravot.am կայքից։