Բաքվում Հակա­հայկա­կան Նոր Ալիք

Նման ելույթներ են ունե­նում իրենց իրա­վա­պաշտպան ներկա­յացնող անձինք, տարբեր թերթե­րի խմբա­գիրներ, նույնիսկ խմբա­գիրնե­րից մեկն ասում էր՝ «ափսոս, մեզ մոտ մահա­պա­տիժ չկա, թե չէ իրենք մահա­պատժի են արժա­նի»:

Տաթև­իկ Հայրա­պետյան

Ադրբե­ջա­նում հայատյա­ցության նոր ալիք է բարձրա­նում այդ շինծու դատա­վա­րություննե­րի միջո­ցով . Տաթև­իկ Հայրա­պետյան

«Մեդիա­լա­բի» հարցե­րին պատասխա­նում է պատմա­կան գիտություննե­րի թեկնա­ծու, ադրբե­ջա­նա­գետ Տաթև­իկ Հայրա­պետյա­նը

– Տիկի՛ն Հայրա­պետյան, Ադրբե­ջա­նում արդեն երկրորդ դատա­կան նիստն է կայա­նում՝ Արցա­խի ռազմա­քա­ղա­քա­կան ղեկա­վա­րության մասնակցությամբ: Տեղի ունե­ցող դատա­վա­րություններն ինչպե՞ս եք գնա­հա­տում, Ադրբե­ջա­նում ի՞նչ մեկնա­բա­նություններ ու կարծիքներ են հնչում:

– Նախ նշեմ, որ երեկ տեղի ունե­ցավ երկրորդ «դատա­վա­րությունը», շինծու գործընթա­ցը, ու, ինչպես տեղյակ եք, Ռուբեն Վարդանյա­նի գործն առանձին է քննվում, մնա­ցած տասնհինգի գործը, որի մեջ են նաև Արցա­խի ռազմա­քա­ղա­քա­կան ղեկա­վա­րության ներկա­յա­ցուցիչներն ու տարբեր այլ հայրե­նա­կիցներ, առանձին է:

Մինչև այս շինծու գործընթա­ցի մեկնարկը, հենց իշխող ուժի պատգա­մա­վորնե­րի մակարդա­կով բավա­կա­նին ընդգծված գնա­հա­տա­կաններ, ատե­լության խոսք էին տարածվում: Հստակ նշվում էր, որ այդ մարդիկ արդեն մեղա­վոր են, այսինքն՝ արդեն դատավճիռներ էին կայացվում ադրբե­ջա­նա­կան տեղե­կատվա­կան տիրույթում՝ տարբեր ներկա­յա­ցուցիչնե­րի մակարդա­կով: Ընդհա­նուր առմամբ ես նկա­տում եմ, որ «դատա­կան» գործընթացն ուղեկցվում է հայե­րի դեմ ուղղված ատե­լության խոսքով, օրի­նակ՝ ադդրբե­ջա­նա­կան մամուլում հաճախ կարող ես հանդի­պել «հայկա­կան ծագման», «հայկա­կան ազգության» արտա­հայտություններ, դրանց հետ կապված շեշտադրումներ:

Մինչև այդ գործընթա­ցի մեկնարկը ես տեսա, որ մամուլում նշվում էր, որ այդ մարդիկ պետք է ցմահ ազա­տազրկման դատա­պարտվեն, ընդ որում՝ նման ելույթներ են ունե­նում իրենց իրա­վա­պաշտպան ներկա­յացնող անձինք, տարբեր թերթե­րի խմբա­գիրներ, նույնիսկ խմբա­գիրնե­րից մեկն ասում էր՝ «ափսոս, մեզ մոտ մահա­պա­տիժ չկա, թե չէ իրենք մահա­պատժի են արժա­նի»: Այսինքն՝ հայատյա­ցության նոր ալիք է բարձրա­նում այդ շինծու դատա­վա­րություննե­րի միջո­ցով, ու նրանք այնպես են խոսում, կարծես դատավճիռներն արդեն կայացվել են:

Իրենց ամբողջ մամուլը այս գործընթա­ցի մեկնարկից անմի­ջա­պես հետո դա կոչեց «Նյուրնբերգյան դատա­վա­րություն», իրենց Հանրա­յին հեռուստաընկե­րությունը ռեպորտաժ էր պատրաստել, համե­մա­տություններ էր անցկացնում ֆաշիստա­կան Գերմա­նիա­յի հետ, ու, ամե­նա­կարև­որ հանգա­մանքը, որ իրենց իշխա­նությա­նը ներկա­յացնող թերթե­րը շատ հստակ ձևա­կերպումնե­րով գրում են, որ սա ուղղված է Հայաստա­նի դեմ, նպա­տակն է Հայաստա­նը որպես ագրե­սոր ու օկուպանտ երկիր կարգե­լը, բնա­կա­նա­բար, դրա­նից բխող հետև­անքնե­րով: Նույնիսկ մեկ-երկու հրա­պա­րա­կում եմ հանդի­պել, որոնցում մոտա­վոր թվեր են նշում, թե հետա­գա­յում ի՛նչ փոխհա­տուցումներ պետք է Հայաստա­նից պահանջեն: Ազգա­միջյան ատե­լության հրահրման, ընդհա­նուր առմամբ հայատյա­ցության և այլնի հետ կապված ակնհայտ ծրա­գիր է հետապնդվում:

Մեկ ուշագրավ բան էլ եմ նկա­տել, որ թեև այս գործընթացնե­րը տեղի են ունե­նում ցերե­կա­յին ժամե­րին, բայց իրենք երկու «դատա­վա­րություննե­րի» պարա­գա­յում էլ տեղե­կատվությունը միշտ ուշ երե­կո­յան են տալիս: Իմ դիտարկմամբ՝ սա հատուկ է արվում, որովհետև երե­կո­յան ժամե­րին մարդիկ ավե­լի ակտիվ են համա­ցանցում: Սա հոգե­բա­նա­կան պատե­րազմի ձև է: Ամբողջությամբ շինծու գործընթաց է, որը ընթա­նում է փակ դռնե­րի հետև­ում, վստահ եմ, որ ոչ մի միջազգա­յին լրագրո­ղի թույլ չեն տալիս այնտեղ ներկա լինել, նրանք ուղղա­կի ռեպորտաժներ են տարա­ծում, այլընտրանքա­յին որևէ աղբյուր չկա:

– Ադրբե­ջա­նում ընթա­ցող այդ դռնփակ դատա­վա­րություննե­րի վերա­բերյալ իրենց դժգո­հությունն են արտա­հայտել միջազգա­յին որոշ կազմա­կերպություններ, օտա­րերկրյա պաշտո­նա­տար անձինք, Ադրբե­ջա­նի ղեկա­վա­րությունն ինչպե՞ս է վերա­բերվում այդ ամե­նին:

– Միանշա­նակ պետք է աղմուկ բարձրացնել, ու հենց դա է կարև­որ գործի­քը, որովհետև իրա­վա­կան առումով բավա­կա­նին բարդ է, այնտեղ ամբողջությամբ շինծու դատա­վա­րություններ են ընթա­նում, բաներ են ներկա­յացնում, որ ընդհանրա­պես կապ չունեն այդ մարդկանց հետ, և դժվար է այդ բռնա­պե­տա­կան համա­կարգի պայմաննե­րում մտա­ծել, թե հնա­րա­վոր է այդ ձևով արդար «դատա­վա­րության» հասնեն:

Գործընթա­ցը հենց քաղա­քա­կան, դիվա­նա­գի­տա­կան ու միջազգա­յին աղմուկի միջո­ցով է հնա­րա­վոր այլ հունով տանել, ու դրա հետ կապված պետք է կարև­որ շեշտադրումներ անել, պետք է շարունակ միջազգա­յին կառույցնե­րը գնա­հա­տա­կաններ հնչեցնեն: Բոլո­րը մտա­ծում են, թե Ադրբե­ջա­նի կամ Ալիևի համար միևնույն է, բայց դա այդպես չէ, ես հավաստիացնում եմ ձեզ, նա բավա­կա­նին ծանր է տանում այդ միջազգա­յին քննա­դա­տություննե­րը, ու դա իր համար կարև­որ է: Վերջին շրջա­նում Ալիևը սկսել է թիրա­խա­վո­րել տարբեր ուղղություննե­րով՝ կլի­նի ԵՄ, ԱՄՆ, եվրո­պա­կան տարբեր կառույցներ, ու դա ինչ-որ չափով հնչած քննա­դա­տություննե­րի արդյունք է:

– Հայաստա­նում պետա­կան մակարդա­կով արվու՞մ են քայլեր այդ ուղղությամբ, տիկի՛ն Հայրա­պետյան:

– Կարող է ինչ-որ միջազգա­յին-իրա­վա­կան գործընթացնե­րով արվում են, որոնք չեն երև­ում, բայց քաղա­քա­կան տեսանկյունից ակնհայտ է, որ իշխա­նություններն առանձնա­պես ջանք չեն գործադրում այդ հարցում ինչ-որ արդյունքի հասնե­լու համար, ավե­լին՝ ժամա­նա­կին Նիկոլ Փաշինյա­նը հենց Ռուբեն Վարդանյա­նի հետ կապված արեց արտա­հայտություններ, որոնք բացա­ռա­պես Ադրբե­ջա­նի ձեռքին գործիք դարձան նույն Ռուբեն Վարդանյա­նի դեմ: Շատ հաճախ Նիկոլ Փաշինյա­նի կողմից արված հայտա­րա­րություննե­րը ավե­լի շատ վնա­սում են այդ մարդկանց, քան օգուտ տալիս:

– Եթե մեր կողմից քաղա­քա­կան այդ քայլե­րը չեն արվում, ապա որքա՞ն բարձր կլի­նի արդյունա­վե­տությունը, եթե անգամ միջազգա­յին տարբեր կառույցներ, առանձին անհատներ աղմուկ բարձրացնեն այդ մասով:

– Բնա­կա­նա­բար արդյունա­վե­տությունը շատ ավե­լի ընկնում է, որովհետև եթե պետությունն է հետա­մուտ լինում իր քաղա­քա­ցի­նե­րի շահե­րի պաշտպա­նությա­նը կամ հստակ գնա­հա­տա­կաններ է տալիս այն գործընթա­ցին, որն ուղղված է բուն պետության դեմ, այլ բան է, որ տարբեր միջազգա­յին կառույցներ կամ անհատներ են դրա­նով զբաղվում: Այսօր փաստա­ցի ունենք բացա­ռա­պես անհա­տա­կան մոտի­վա­ցիա­յով աշխա­տող տարբեր ուղղություններ, որովհետև պետությունն այսօր իր ֆունկցիա­նե­րը չի կատա­րում, ճիշտ հակա­ռա­կը՝ Նիկոլ Փաշինյա­նի ֆունկցիա­ներն ուղղվում են պետության դեմ՝ ուղիղ կամ միջնորդա­վորված:

– Ձեր գնա­հատմամբ՝ այս դատա­վա­րություննե­րը դեռ երկա՞ր կշա­րունակվեն:

– Դժվա­րա­նում եմ ասել, միայն կարող եմ ասել, որ հաջորդը նշա­նակվել է փետրվա­րի 6‑ին: Քանի որ սա հոգե­բա­նա­կան պատե­րազմի միջոց է, պետք է խնդրեմ մեր համերկրա­ցի­նե­րին ավե­լի զգուշա­վոր վերա­բերվել տեղե­կատվությա­նը, միշտ հիշել, որ այդ մարդիկ պատանդի կարգա­վի­ճա­կով են ու ճնշումնե­րի տակ են: Պետք է հնա­րա­վո­րինս սառնա­սիրտ լինել:

Քրիստի­նե Աղա­բեկյան

MediaLab.am