Սա ՆԱՏՕ‑ի Վե՞րջն Է

Բադրի­սը հույս ունի, որ սա «մյունխենյան պահը» չէ, ինչպես 87 տարի առաջ: «Այն, որ մենք նշե­ցինք 1938 թվա­կա­նը, ցույց է տալիս, որ մենք տեղյակ ենք այս մասին։ Այո՛, վտանգ կա, որ որոշ տարրեր կարող են կրկնվել, բայց մենք նաև տեսնում ենք, թե ինչպես կարե­լի է խուսա­փել դրա­նից, ասաց նա։ Եվ դա անե­լու համար բոլոր դաշնա­կիցնե­րը պետք է կիսեն «իրա­վի­ճա­կի ծանրությունը, որը մենք բախվում ենք», եթե նրանք ցանկա­նում են պահպա­նել ՆԱՏՕ‑ն:

Politico

«Մենք այժմ դաշինք ունենք Ռուսաստա­նի նախա­գա­հի, ով ցանկա­նում է ոչնչացնել Եվրո­պան, և Ամե­րի­կա­յի նախա­գա­հի միջև, որը նույնպես ցանկա­նում է ոչնչացնել Եվրո­պան», — ասում է դիվա­նա­գետնե­րից մեկը:
Դոնալդ Թրամփը Ուինսթոն Չերչի­լի երկա­րամյա երկրպա­գուն է։ Բայց ի՞նչ կասեր պատե­րազմի ժամա­նա­կաշրջա­նի Մեծ Բրի­տա­նիա­յի լեգենդար առաջնորդը 2025 թվա­կա­նին Մյունխե­նի անվտանգության համա­ժո­ղո­վի մասին:
«Ձեզ ընտրություն է տրվել պատե­րազմի և անպատվությանւ միջև. Դուք ընտրում եք անպատվությունը, և դուք կստա­նաք պատե­րազմ»: Սրանք Չերչի­լի խոսքերն էին, երբ այն ժամա­նակվա վարչա­պետ Նևիլ Չեմբերլե­նը լքեց Բավա­րիա­յի այս քաղա­քը 87 տարի առաջ՝ բռնե­լով մի թղթի կտոր, որը պարզվեց, որ անի­մաստ է:
Արդյո՞ք սա կլի­նի Չերչի­լի պատասխա­նը Ուկրաի­նա­յում հակա­մարտությունը դադա­րեցնե­լու Թրամփի ցանկությա­նը այնպի­սի պայմաննե­րով, որոնցից Կիևը և նրա եվրո­պա­ցի դաշնա­կիցնե­րը վախե­նում են, և որը օգուտ կբե­րի Մոսկվա­յին և կնշա­նա­կի միայն մեկ այլ մեծ պատե­րազմ ապա­գա­յում: Այստեղ եվրո­պա­ցի­նե­րի շուրթե­րին է «հանդարտե­ցում» բառը, և պատմա­կա­նո­րեն ավե­լի զգա­յուն մարդկանց համար, ինչպի­սին է Մեծ Բրի­տա­նիա­յի պաշտպա­նության նախկին նախա­րար Բեն Ուո­լե­սը, Մյունխե­նի 1938 թվա­կա­նի արձա­գանքնե­րը ակնհայտ ելա­կետ են թվում:
Երբ եվրո­պա­ցի պաշտոնյա­նե­րը մեկնում են Մյունխե­նի գագաթնա­ժո­ղո­վին, նրանք դեռ անհանգստա­ցած են Թրամփի 90 րոպեա­նոց հեռա­խո­սազրույցից Վլա­դի­միր Պուտի­նի և ԱՄՆ պաշտպա­նության նախա­րար Փիթեր Հեգսե­թի հետ շաբաթվա կեսին Բրյուսե­լում ունե­ցած ելույթից: Հոգսե­թի ամե­նաուշագրավ և սահմռկե­ցուցիչ հայտա­րա­րությունն այն նախազգուշա­ցումն էր, որ «իրա­կա­նությունը» թույլ չի տա ԱՄՆ-ին լինել Եվրո­պա­յի անվտանգության երաշխա­վո­րը։ Այսինքն՝ ոչ մի ամե­րիկյան աջակցություն։
Ինչպես ԱՄՆ-ում, Եվրո­պա­յում ևս Թրամփի վարչա­կազմի անհողդողդ, ցնցող և ակնա­ծանքով հայտա­րա­րություննե­րը նույնպես ապշած ու ապա­կողմնո­րոշված ​​են թողնում, ինչն, անկասկած, ռազմա­վա­րա­կան մտադրությունն էր: Նրանք շփո­թեցնում են հակա­ռա­կորդնե­րին և քննա­դատնե­րին՝ նրանց քիչ ժամա­նակ տալով շունչ քաշե­լու և վերա­կողմնո­րոշվե­լու համար:
Գագաթնա­ժո­ղո­վին ներկա ամե­րի­կա­ցի օրենսդիրնե­րը փորձե­ցին հանգստացնել անհանգստա­ցած Եվրո­պա­յին, թեև առանց մեծ հաջո­ղության: Նրանց թվում էր սենա­տոր Ռոջեր Ուի­կե­րը՝ Սենա­տի Զինված ծառա­յություննե­րի ազդե­ցիկ հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գահ, ով POLITICO-ին ասել է, որ պաշտպա­նության նախա­րար Հեգսե­թը Բրյուսե­լում « սխալ» է թույլ տվել. «Ես չգի­տեմ, թե ով է գրել այդ ելույթը, բայց Թաքեր Կառլսո­նը կարող էր գրել այն: «Կարլսո­նը հիմար է»,- ասաց նա՝ վստա­հեցնե­լով, որ Թրամփն իր շրջա­պա­տում շատ լուրջ մարդիկ ունի, որոնց կարծիքնե­րը նա լսում է։
Վիկե­րը նաև նշել է, որ Հոգսեթն արդեն հետ է կանգնել իր որոշ կոշտ հայտա­րա­րություննե­րից, բայց խոստո­վա­նել է, որ դեռ չի արել դա, երբ խոսքը գնում է այն մասին, որ Եվրո­պան կորցրել է ԱՄՆ անվտանգության երաշխիքնե­րը, ինչը խաթա­րում է ՆԱՏՕ‑ի 5‑րդ հոդվա­ծը, որը դաշինքի անդամնե­րին պարտա­վո­րեցնում է կոլեկտիվ պաշտպա­նությա­նը: Եվ այս արտա­հայտությունն է, առա­վել քան ցանկա­ցած այլ, ստի­պում եվրո­պա­ցի­նե­րին ատամնե­րը կրճտացնել, ինչպես նաև այնպի­սի կոպիտ արտա­հայտություններ, ինչպի­սիք են. «Մի սխալվեք, նախա­գահ Թրամփը ոչ մեկին թույլ չի տա քեռի Սեմին վերա­ծել «Քեռի կաթնա­կե­րի»:
«Թրամփի անմի­ջա­կան մոտե­ցումը Պուտի­նին, զուգորդված պաշտպա­նության նախա­րար Հեգսե­թի ուղերձով Բրյուսե­լում դաշնա­կիցնե­րին, որ ԱՄՆ‑ը կանխարգե­լիչ կերպով համա­ձայնում է Ռուսաստա­նի որոշ հիմնա­կան պահանջնե­րին նախքան բանակցություննե­րը սկսե­լը, կրկնա­կի հարված է ոչ միայն Ուկրաի­նա­յին, այլև Եվրո­պա­յի ապա­գա­յին», — ասում է Քեյր Ջայլսը Chatham House-ից: «[Համա­ձայնություն], որ ագրե­սո­րը կարող է պահել գրավված տարածքը խաղա­ղության խնդրանքի դիմաց. 1938‑ի հետ զուգա­հեռնե­րը կարող էին ավե­լի պարզ լինել, եթե Թրամփը նոտա տար և ասեր, որ Պուտի­նը վստա­հեցնի նրան, որ այլևս տարածքա­յին հավակնություններ չունի Եվրո­պա­յում»: Մինչդեռ փոխնա­խա­գահ Ջ.Դ.Վենսի մյունխենյան ելույթը, որը կենտրո­նա­ցած էր Եվրո­պա­յում ժողովրդա­վա­րա­կան պրակտի­կա­նե­րի քննա­դա­տության վրա, ոչ մի կերպ մեղմացնում եվրո­պա­կան կամ ՆԱՏՕ‑ի կողմնա­կից ամե­րիկյան մտա­հո­գություննե­րը:
Ելույթն ընդունվեց ստո­յի­կո­րեն՝ միայն երբեմն-երբեմն ծափա­հա­րություննե­րով և մի քանի քաղա­քա­վա­րի գլուխ ցնցումնե­րով, երբ նա խոսեց միգրա­ցիա­յի մասին՝ որպես եվրո­պա­կան քաղա­քակրթության համար սպառնա­լիք:
«Եվրո­պա­յում ինձ ամե­նա­շա­տը անհանգստացնող սպառնա­լի­քը Ռուսաստա­նը չէ: Ոչ Չինաստա­նը, ոչ այլ արտա­քին դերա­կա­տար: «Ինձ անհանգստացնում է ներսից եկող սպառնա­լի­քը»,- ասել է նա։
«Մտա­ծեք մի մարդու խիզա­խության մասին, ով վազեց այն մարդու կողքին, ով ոգեշնչեց 2020 թվա­կա­նին մեր Կոնգրե­սի դեմ ապստամբությունը, որպեսզի գա Եվրո­պա և ասի. «Դուք, տղա­ներ, խնդիր ունեք ժողովրդա­վա­րության հետ», — ասում է ամե­րի­կա­ցի նախկին դիվա­նա­գետ Մայքլ Մաքֆո­լը:
Վանսը նույնպես անտե­սեց սենյա­կում գտնվող փղին՝ Ուկրաի­նա­յի հակա­մարտությունը։ «Նա կարող էր օգտա­գործել այս ելույթը բանակցություննե­րում իրենց դիրքո­րո­շումը ճշտե­լու համար, բայց նախընտրեց չանել։ «Այս ելույթը նախա­տեսված էր տանը գտնվող մարդկանց համար, այլ ոչ թե գագաթնա­ժո­ղո­վի մարդկանց համար»,- հավե­լել է Մաքֆո­լը։
Երեք տարի առաջ Ուկրաի­նա­յի վրա Ռուսաստա­նի հարձա­կումը կարծես ՆԱՏՕ‑ը դարձրեց ավե­լի համա­պա­տասխան կազմա­կերպություն, քան նախկի­նում էր. հետսա­ռը պատե­րազմից հետո աշխարհում իմաստի փնտրտուքը անհե­տա­ցավ:
Սակայն այստեղ՝ գագաթնա­ժո­ղո­վի առա­ջին օրը, դժվար էր սասա­նել այն զգա­ցումը, որ ակա­նա­տես ենք լինում պառակտման սկզբին։ Իհարկե, Թրամփի առա­ջին ժամկե­տի գագաթնա­ժո­ղովնե­րը նույնպես հետև­ում էին «ԱՄՆ‑ն ընդդեմ Եվրո­պա­յի» սկզբունքին, սակայն նրա ազգա­յին անվտանգության նախկին թիմը հարթեց ամեն ինչ։
Եվրո­պա­յի համար Միացյալ Նահանգնե­րը մնում է բացա­ռիկ, դժվա­րին ժամա­նակնե­րում անփո­խա­րի­նե­լի։ Էլ ո՞ւմ դիմենք հիմա։ Գուցե ինքներս մեզ:
Գերմա­նա­ցի նախկին դիվա­նա­գետ Վոլֆգանգ Իշինգե­րը POLITICO-ին ասել է, որ «գուցե Եվրո­պա­յին պետք է հարվա­ծել թեյզե­րին», որպեսզի դառնա ավե­լի հեռանկա­րա­յին և ինքնավստահ: Նրա դիրքո­րո­շումն այն է, որ եվրո­պա­ցի առաջնորդներն իրենք են մասամբ մեղա­վոր այն իրա­վի­ճա­կի համար, որով նրանք այժմ ողբում են: Նրանք բավա­կա­նա­չափ նախազգուշա­ցում ունեին այն մասին, թե ինչ կարող է ենթադրել ԱՄՆ երկրորդ ժամկե­տը, սակայն նրանք չափա­զանց դանդաղ էին մեծացնում իրենց պաշտպա­նա­կան ծախսե­րը և անդրատլանտյան բեռի բաժի­նը:
Լիտվա­յի արտա­քին գործե­րի նախա­րար Կեստուտիս Բուդրի­սը համա­ձայն է, որ Եվրո­պան դանդաղ է գործել։ «Մենք իսկա­պես ուշա­ցել ենք։ Մենք պետք է ոտքի կանգնենք և ցույց տանք, որ ունենք իրա­կան պաշտպա­նություն, որ պատրաստ ենք, ընդունակ և պատրաստված ենք պայքա­րե­լու»,- ասել է նա POLITICO-ին։
Բայց Բադրի­սը հույս ունի, որ սա «մյունխենյան պահը» չէ, ինչպես 87 տարի առաջ: «Այն, որ մենք նշե­ցինք 1938 թվա­կա­նը, ցույց է տալիս, որ մենք տեղյակ ենք այս մասին։ Այո՛, վտանգ կա, որ որոշ տարրեր կարող են կրկնվել, բայց մենք նաև տեսնում ենք, թե ինչպես կարե­լի է խուսա­փել դրա­նից, ասաց նա։ Եվ դա անե­լու համար բոլոր դաշնա­կիցնե­րը պետք է կիսեն «իրա­վի­ճա­կի ծանրությունը, որը մենք բախվում ենք», եթե նրանք ցանկա­նում են պահպա­նել ՆԱՏՕ‑ն:
Բայց մյուսնե­րը զարմա­նում են, թե արդյոք դա շատ ուշ է և վախե­նում են, որ Թրամփի վարչա­կազմը ոչ թե ընկեր է, այլ թշնա­մի:
ԵՄ բարձրաստի­ճան դիվա­նա­գետնե­րից մեկը, որը ցանկա­ցել է անա­նուն մնալ, ասել է. «Մենք այժմ դաշինք ունենք Ռուսաստա­նի նախա­գա­հի, ով ցանկա­նում է ոչնչացնել Եվրո­պան, և Ամե­րի­կա­յի նախա­գա­հի միջև, որը նույնպես ցանկա­նում է ոչնչացնել Եվրո­պան»:
«Անդրատլանտյան դաշինքն ավարտված է»,- կարծում է նա։

Աղբյուրը՝
https://www.politico.eu/article/munich-security-conference-is-this-the-end-of-nato-trump-vance-europe-united-states/

Թարգմա­նեց՝
Արա­յիկ Մկրտումյա­նը