Մեզա­նում՝ մեծա­մասնության մոտ, հայհո­յանքը, գռեհկությունը ուժի դրսև­ո­րում են, ո՛չ, դրանք թուլության դրսև­ո­րում են: Գողա­կան աշխարհի կամ կիսա­գո­ղա­կա­նի բառա­պա­շա­րը միայն ու միայն թուլության դրսև­ո­րում է, այս մտա­ծո­ղությունը պետք է փոխվի՝ ո՞րն է իրա­կան ուժը, ինչպե՞ս պետք է արտա­հայտենք մեր ուժը՝ մեր գիտելիքներո՞վ, բարոյականությա՞մբ, թե՞ ստո­րությամբ ու հայհո­յանքով:

Ռուբեն Բաբա­յան

Առա­ջարկում եմ դադա­րեցնել խորհրդա­րա­նի նիստե­րի հեռարձա­կումնե­րը. նրանք տարա­ծում են ատե­լություն, ցածր մշա­կույթ. Ռուբեն Բաբա­յան

«Մեդիա­լա­բի» հարցե­րին պատասխա­նում է Հովհաննես Թումանյա­նի անվան տիկնի­կա­յին թատրո­նի տնօ­րեն Ռուբեն Բաբա­յա­նը

– Պարո՛ն Բաբա­յան, նախօ­րեին խորհրդա­րա­նում հայհո­յանքներ հնչե­ցին, իսկ այսօր խմբակցություննե­րից յուրա­քանչյուրը նորմալ էր գնա­հա­տում սեփա­կան թիմակցի վարքը: Այս պահվածքն ինչի՞ մասին է խոսում, որին պարբե­րա­բար ակա­նա­տես ենք երկրի ամե­նա­բարձր քաղա­քա­կան կառույցի անդամնե­րի կողմից:

– Գնա­հա­տա­կանս միանշա­նակ բացա­սա­կան է, հայհո­յանքը վիրա­վո­րանքի շարունա­կությունն է, եթե վիրա­վո­րանքն ընդունվում է որպես անձնա­կան արժա­նա­պատվության դրսև­ո­րում, ուշ թե շուտ այն անցնում է հայհո­յանքի, անհարգա­լից վերա­բերմունքի: Այս ամե­նը, ճիշտ եք ասում, տեղա­փոխվում է մի դաշտ, որն իրա­կա­նում որևէ կապ չունի այն քաղա­քակրթա­կան դաշտի հետ, որի մեջ, կարծես թե, բոլորս ենք ուզում գտնվել: Այստեղ ինձ համար բացարձակ նշա­նա­կություն չունի, թե ով ի՛նչ քաղա­քա­կան հայացքներ ունի, ի՛նչ գաղա­փա­րա­կան տարա­ձայնություններ ունի, որովհետև նրանք բոլո­րը, փաստո­րեն, նույն դաշտից են:

Ես պատրաստ եմ տեսա­կետներ լսե­լու, պատրաստ եմ ընտրություն կատա­րե­լու գաղա­փա­րա­կան տեսանկյունից, իսկ երբ դա պարզա­պես բակա­յին խուժա­նա­կան մակարդա­կի է իջնում, ես կարծում եմ, որ այստեղ չի կարող խոսք լինել քաղա­քա­կան տարա­ձայնություննե­րի մասին, որովհետև իրա­կա­նում բոլորն ընտրում են մի դաշտ, ու այդ դաշտը, ես նույնիսկ չգի­տեմ՝ ի՛նչ անունով կոչել, որովհետև իրեն հարգող քաղա­քա­ցին մերժում է դա միանշա­նակ:

Բայց ես, անկեղծ ասած, խնդի­րը մի քիչ ավե­լի խորքա­յին եմ տեսնում. միշտ ասել եմ, որ քաղա­քա­կան ուժե­րը սպա­սարկում են այն տրա­մադրություններն ու մշա­կույթը, որ տիրում են հանրության մեջ, ցավոք սրտի, դա կա: Եթե մենք՝ որպես հանրություն, մերժեինք, չընդունեինք այս ամե­նը, չսկսեինք բաժա­նել՝ սա մեր կողմից է, նա՝ չէ, նրան, ով մեր կողմից է, կարե­լի է արդա­րացնել և մեղադրել հակա­ռակ կողմին՝ այս ամե­նը շարունա­կա­կան չէր լինի:

Սկզբունքը, որ մերոնց ամեն ինչ կարե­լի է, իսկ դատա­պարտել պետք է միայն ընդդի­մա­դիրնե­րին, այստեղ նկա­տի չունեմ քաղա­քա­կան առումով, միևնույն է, բերե­լու է այս նույն վիճա­կին, որովհետև սա նշա­նա­կում է արդա­րացնել սեփա­կան ցածր մակարդա­կը, որը ոչ մի ձևով հնա­րա­վոր չէ արդա­րացնել:

Եթե մարդն իրեն թույլ է տալիս հայհո­յանք, ստո­րություն, վիրա­վո­րանք, գողություն, մեզ արդյոք հետաքրքրո՞ւմ է, թե գողն ի՛նչ քաղա­քա­կան հայացքներ ունի, հանցա­գործություն է, չէ՞, սա նույն ձևի հանցա­գործություն է:

Մենք խոսում ենք մշա­կույթի մասին, բայց գոյություն ունի նաև լեզվի մշա­կույթ, մշա­կույթը միայն թատրոնն ու կինոն չեն, մշա­կույթ է այն մթնո­լորտը, որը մենք ստեղծում ենք, այն հողը, որի վրա ապրում ենք: Եթե մենք մեզ խոզա­վա­րի ենք պահում, ապա ինձ համար բացարձա­կա­պես նշա­նա­կություն չունի, թե դուք ի՛նչ գաղա­փա­րի կրող եք՝ եվրո­պա­մետ եք, ռուսա­մետ եք, ով եք, դուք ամե­նա­ցածր մակարդակ քարո­զող մարդիկ եք, ու պետք չէ դա արդա­րացնել որո­շա­կի քաղա­քա­կան հայացքնե­րով:

Ես նույնիսկ միա­միտ առա­ջարկություն ունեի, որ բոլոր դեպքե­րում նրանք, ովքեր օժտված են հանրա­յին լինե­լու պարտա­կա­նությամբ՝ իշխա­նություն, թե ընդդի­մություն, իհարկե նրանք կրում են ավե­լի մեծ պատասխա­նատվություն, հասկա­նում եմ, որ առա­ջարկությունս միա­միտ է, բայց առա­ջարկում եմ դադա­րեցնել խորհրդա­րա­նի նիստե­րի հեռարձա­կումնե­րը: Եթե նրանք տարա­ծում են ատե­լություն, տարա­ծում են ցածր մշա­կույթ ու հստակ տարա­ծում են, որովհետև գիտեն, որ կա սպա­ռող, դրան արձա­գանքող, որը տալիս է իրենց ոգև­ո­րություն, որովհետև եթե առանց արձա­գանքի մնան, ապա հաստատ իրենց ուրիշ ձևով կպա­հեն:

– Կարծում եք, եթե հասա­րա­կությունը ընդվզի, ապա իրենք իրենց վարքը կվերանայե՞ն:

– Իմ ստո­րությունը չի կարող արդա­րացվել ուրի­շի ստո­րությունով, իմ բառա­պա­շա­րը չի կարող արդա­րացվել ուրի­շի բառա­պա­շա­րով, եթե ինչ-որ մեկն ինձ հայհո­յում է, ապա դա չի նշա­նա­կում, որ ես իրեն պետք է հայհո­յեմ, եթե ես նրան նույն ձևով պատասխա­նեմ, ես նրա­նից որևէ բանով չեմ տարբերվի:

– Հասա­րա­կության արժե­հա­մա­կարգի վրա այս ամենն ի՞նչ ազդե­ցություն է ունե­նում, պարո՛ն Բաբա­յան:

– Հասա­րա­կությունը տեսնում է, որ մարդիկ, որոնք հասել են որո­շա­կի բարձունքնե­րի՝ քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան ու այլ առումնե­րով, հանգիստ կիրա­ռում են նման վարք ու խոսույթ միմյանց հանդեպ, հետև­ա­բար մտա­ծում են՝ պետք չէ կիրթ, դաստիա­րակված, քաղա­քա­կիրթ լինել, դա ոչինչ չի տալիս, հակա­ռա­կը, որպեսզի ինչ-որ կարգա­վի­ճա­կի հասնես, պետք է լրիվ հակա­ռակ սկզբունքնե­րը կիրա­ռես:

Արժե­քա­յին համա­կարգի մասին է խոսքս, ես հաճախ խոսում եմ այդ մասին ու արդեն հոգնել եմ, բայց նայեք՝ եթե մարդ, ցանկա­ցած մարդ, բարձրա­գույն արժեք չէ, ապա մենք կարող ենք այդ մարդուն ոչնչացնել, որովհետև նա մեզ համար արժեք չէ, նա չի մտա­ծում մեզ նման, ուրեմն նա ոչնչություն է, նրան պետք է ոչնչացնել, անպայման չէ ֆիզի­կա­պես:

Մենք չենք կարող բոլորս նույն հայացքնե­րը կրել, այդպես չի լինում, բայց մենք պետք է կարո­ղա­նանք համա­տեղ ապրել այս երկրում, եթե ուզում ենք միա­սին ապրել այս երկրում, իսկ մենք ապա­գա ունենք միայն այս երկրում, սա է մեր հայրե­նի­քը, այստեղ մենք կարող ենք պահպա­նել մեր ինքնությունը, բայց մինչ դա նախ պետք է որո­շենք, թե որն է մեր ինքնությունը, արդյոք մեր ինքնությունը իրար վիրավորե՞լն է, հայհոյե՞լը:

Մեզա­նում՝ մեծա­մասնության մոտ, հայհո­յանքը, գռեհկությունը ուժի դրսև­ո­րում են, ո՛չ, դրանք թուլության դրսև­ո­րում են: Գողա­կան աշխարհի կամ կիսա­գո­ղա­կա­նի բառա­պա­շա­րը միայն ու միայն թուլության դրսև­ո­րում է, այս մտա­ծո­ղությունը պետք է փոխվի՝ ո՛րն է իրա­կան ուժը, ինչպե՞ս պետք է արտա­հայտենք մեր ուժը՝ մեր գիտելիքներո՞վ, բարոյականությա՞մբ, թե՞ ստո­րությամբ ու հայհո­յանքով:

– Ձեր խոսքում ասա­ցիք՝ գիտեն, որ կա սպա­ռում, դրա համար էլ այսպես են իրենց դրսև­ո­րում: Իսկա­պես կա՞ այդ սպա­ռումը, թե՞ խորհրդա­րա­նում այս պահին հայտնված մարդիկ այդ արժե­հա­մա­կարգի կրողն են՝ անկախ նրա­նից կա՞ սպա­ռում, թե՞ չէ:

– Լավ հարց է, շնորհա­կա­լություն: Կուզե­նա­յի զուգա­հեռ անցկացնել, կարծում եմ՝ երկուսն էլ կա: Հաճախ բողո­քում ենք տարբեր հեռուստաընկե­րություննե­րով ցուցադրվող սերիալնե­րի որա­կից ու ներկա­յացվող արժեքնե­րից ու հաճախ լսում ենք պատասխան, որ, դե, ժողո­վուրդը սա է ուզում: Բայց իրա­կա­նում ես միշտ ասել եմ, որ սա հարցի մի կողմն է, մյուս կողմն այն է, որ դուք ինքներդ եք այդ տեսակ, դուք ուրիշ բան պարզա­պես չեք էլ կարող անել, այնպես չէ, որ կարող եք բարձր գեղարվեստա­կան արտադրանք տալ, բայց քանի որ մարդիկ պահանջում են այլ բան, տալիս եք դա:

Եթե դուք ԱԺ-ում ձեզ պահում եք այդ ձևով, ապա դա միայն նրա­նից չէ, որ կա սպա­ռող, պարզա­պես դուք չեք կարող ձեզ ուրիշ ձևով պահել, որովհետև դուք ասում եք՝ այ, նա առա­ջինն սկսեց, իսկ նման խոսակցություն վարում են մանկա­պարտե­զի երե­խա­նե­րը: Ի՞նչ անենք առա­ջինն էր, դու մի պատա­խա­նիր, մի իջիր այդ մակարդա­կին, ցույց տուր, որ դու բարձր ես, որ դու այդ դաշտից չես:

Ասում են՝ իջանք ստիպված, ո՛չ, ստիպված մի իջեք, եթե իջնում եք՝ նշա­նա­կում է, դուք էլ եք այդ դաշտից: Իրենք խոսում են միմյանց հետ իրար հասկա­նա­լի լեզվով, պարզվում է, որ դուք իրար շատ լավ էլ հասկա­նում եք, սա է ամե­նաա­հա­վո­րը: Այստեղ ես կողմնա­կից եմ, որ իրար չհասկա­նա­յին, ես չեմ հասկա­նում քեզ, բարի եղիր այլ լեզվով խոսել, երկու-երեք անգամ չես արձա­գանքի, կարհա­մարհես, կտեսնես, որ այլ կերպ կլի­նի: Ատե­լությունն ու վիրա­վո­րանքը ուժ են ստա­նում, երբ գալիս են հակա­ռակ կողմից, մի անգամ մի պատասխա­նիր, դա պարտություն չէ, դա թուլության նշան չէ:

Քրիստի­նե Աղա­բեկյան

Աղբյուրը՝MediaLab.am https://medialab.am/299856/