Եվրո­պան Պատրաստվում Է Պատե­րազմի

Ռուս-բելա­ռուսա­կան սահմա­նին մոտ գտնվող Բելա­ռուսի Լունի­նեց ավիա­բա­զան, որը մոտ է նաև Ուկրաի­նա­յի սահմա­նին, ցույց է տալիս ակտիվ պատե­րազմի հարև­ա­նության ազդե­ցությունը։ Արբանյա­կա­յին պատկերնե­րում երև­ում են նոր կառույցներ, ինքնա­թիռնե­րի պաշտպա­նա­կան տարածքներ և լրա­ցուցիչ զինտեխնի­կա՝ հայտնված վերջին տարի­նե­րին։

The Financial Times

մաս 3‑րդ

Բալթյան երկրնե­րի խոցե­լիությունը

Երեք Բալթյան երկրնե­րում՝ Էստո­նիա­յում, Լատվիա­յում և Լիտվա­յում, իրա­վի­ճա­կը այլ է։ Դրանք համարվում են Ռուսաստա­նի հնա­րա­վոր հարձակման դեպքում ամե­նա­խո­ցե­լի շրջաննե­րը։ Ռուսաստա­նի սահմա­նից մինչև Բալթիկ ծով ընդա­մե­նը մոտ 200 կմ է, ինչը դժվա­րեցնում է ֆիննա­կան մոդե­լով տակտի­կա­կան նահանջը և լրա­ցուցիչ ուժե­րի մուտքը։ Բացի այդ, կա 100 կմ երկա­րությամբ Սուվալկու միջանցք։ «Ցավոք սրտի, մենք Ուկրաի­նա­յի պես ռազմա­վա­րա­կան խորություն չունենք, և դա խնդիր է», — ասում է Լիտվա­յի նախա­գահ Գիտա­նաս Նաուսե­դան։ «Հետև­ա­բար մենք խոսում ենք որոշ ժամա­նա­կով մեր տարածքի պաշտպա­նության, և հետո՝ նոր ուժե­րի սպասման մասին»։

ՆԱՏՕ-ում 20 տարվա անդա­մակցությունից հետո Բալթյան երկրներն իրենց ավե­լի անվտանգ են զգում, քան երբևէ։ Դաշինքի ներկա­յության ամրապնդումն ակնհայտ է Լիտվա­յում՝ Պաբրա­դեի մեծ զորա­վարժա­րա­նում՝ Ռուսաստա­նի սահմա­նից ոչ հեռու, որտեղ արբանյա­կա­յին լուսանկարնե­րը ցույց են տալիս 2022–2025 թթ․ կառուցված նոր կառույցներ և ակտի­վություն։ Լիտվա­յի նախա­գահ Նաուսե­դան ասում է, որ Բալթյան երկրնե­րին անհրա­ժեշտ են Ա, Բ և Գ պլաններ, քանի որ ԱՄՆ‑ի նվիրվա­ծության հարցում Եվրո­պա­յին հարցեր են առա­ջա­նում։ Բալթյան բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րից մեկն ասում է ավե­լի ուղիղ. «Ամե­րի­կա­ցի­նե­րը հեռա­նում են։ Մենք բոլորս պետք է դա գիտակցենք և ընդունենք»։

Ի տարբություն Ֆինլանդիա­յի՝ Բալթյան երկրնե­րում կան մեծ քաղաքներ, որոնք մոտ են Ռուսաստա­նին։ Էստո­նիա­յի Նարվա քաղա­քը հենց սահմա­նի վրա է, իսկ Վիլնյուսը՝ ընդա­մե­նը 30 կմ Բելա­ռուսի սահմա­նից։ ՆԱՏՕ‑ի նախկին պլա­նը Բալթյան երկրնե­րի պաշտպա­նության համար այն էր, որ թույլատրվի Ռուսաստա­նի ներխուժումը, ապա հետ մղվի գերմա­նա­կան և լեհա­կան ուժե­րով։ Սակայն Ուկրաի­նա­կան քաղաքնե­րում տեսած ավե­րա­ծություննե­րը և զանգվա­ծա­յին սպա­նություննե­րը այդ պլա­նը դարձրե­ցին անընդունե­լի։ Բալթյան երկրներն ու Լեհաստա­նը զբաղված են իրենց սահմաննե­րի ամրացմամբ Ռուսաստա­նի և Բելա­ռուսի հետ։ Ներկա­յում կառուցվող «Բալթյան պաշտպա­նության գիծը» ներա­ռում է սահմա­նա­յին արգե­լա­պատնեշներ, բունկերներ և «վիշա­պի ատամներ»՝ բետո­նե արգելքներ տանկե­րի դեմ։

Այս արգելքնե­րը տեսա­նե­լի են արբանյա­կա­յին լուսանկարնե­րում՝ Լիտվան Կալի­նինգրա­դին կապող կամուրջնե­րի հատվա­ծում։ Լուսանկարնե­րը նաև ցույց են տալիս, որ Լատվիան մաքրում է իր սահմա­նը Բելա­ռուսի հետ։ Ռիգան նույնիսկ առա­ջարկել է ստեղծել անօ­դա­չու թռչող սարքե­րից կազմված պատ, որը կարող է պաշտպա­նել ՆԱՏՕ‑ի ողջ սահմա­նը Ռուսաստա­նի հետ։

Ֆիզի­կա­կան պաշտպա­նությունից բացի, Լատվիան առա­ջարկել է նաև անօ­դա­չու սարքե­րի պատ՝ ՆԱՏՕ‑ի ողջ սահմա­նի պաշտպա­նության համար Ռուսաստա­նի հետ։

«Մենք ցույց ենք տալիս, որ շատ բան կարող ենք ինքներս անել», — ասում է Լատվիա­յի վարչա­պետ Էվի­կա Սիլինյան։ Նրա էստո­նա­ցի գործընկեր Քրիստեն Միխա­լը հավե­լում է, որ Էստո­նիա­յում կունե­նան մոտ 600 բունկեր և պահեստա­յին կետ. «Չպետք է վախե­նանք, պետք է պատրաստ լինենք»։

Բայց գործում է նաև սահմա­նա­հատման համա­գործակցությունը։ Բազմազգ գումարտակներ տեղա­կայված են բոլոր երեք Բալթյան երկրնե­րում և Լեհաստա­նում, ընդ որում՝ Գերմա­նիան առա­ջի­կա տարի­նե­րին Լիտվա­յում իր ներկա­յությունը կավե­լացնի մինչև ամբողջա­կան բրի­գադ՝ մոտ 5000 զինծա­ռա­յող՝ գրե­թե յոթ անգամ ավել իր ներկա­յիս թվից։ Գաղա­փարն այն է, որ հնա­րա­վոր կոնֆլիկտի սկզբից ներգրավված կլի­նեն նաև ԱՄՆ‑ի, Մեծ Բրի­տա­նիա­յի, Ֆրանսիա­յի և Կանա­դա­յի զինվորնե­րը։ Բոլոր Բալթյան երկրներն էլ ուժե­ղացնում են սեփա­կան ռազմա­կան ներուժը. Լիտվիան ցանկա­նում է մինչև 2030 թվա­կա­նը ունե­նալ 17,500 զինվո­րից բաղկա­ցած ազգա­յին դիվի­զիա։ Էստո­նիա­յի պատե­րազմի ժամա­նակ ուժը կազմում է շուրջ 43,000 զինվոր։ Լատվիան վերա­կանգնել է պարտա­դիր զորա­կո­չը։ Երեք երկրներն էլ աշխա­տում են համա­տեղ զանգվա­ծա­յին տարհանման ծրագրե­րի վրա։

Նորվե­գիա­յի պես, տեղանքը կարև­որ դեր ունի նաև ընդհանրա­պես Բալթյան շրջա­նում։ Էստո­նիա­յի սահմա­նը Ռուսաստա­նի հետ ներա­ռում է մի գետ, Եվրո­պա­յի չորրորդ ամե­նա­մեծ լիճը և ճահիճներ հարավ-արև­ելքում։ Լատվիա­յում և Լիտվա­յում նույնպես կան ճահիճներ, թեև սահմաններն ավե­լի բաց են։

«Մենք գիտենք մեր ուժեղ կողմե­րը… Պետք է ինքնավստահ լինենք», — ասում է Էստո­նիա­յի պաշտպա­նության նախա­րար Հաննո Պևկուրը։

Արև­ելյան վահան

Քարտե­զը ցույց է տալիս Լեհաստա­նի ռազմա­կան օբյեկտներն ու սահմա­նա­յին պաշտպա­նա­կան համա­կարգե­րը՝ Բելա­ռուսի և Ռուսաստա­նի Կալի­նինգրա­դի հետ սահմա­նի երկայնքով։ Լեհաստա­նում կան ՆԱՏՕ‑ի բազմա­թիվ օբյեկտներ՝ ցամա­քա­յին, օդա­յին և հրթի­ռա­յին պաշտպա­նության բազա­ներ (կապույտով), իսկ Կալի­նինգրա­դում և Բելա­ռուսում կան ռուսա­կան և դաշնա­կիցնե­րի բազա­ներ (կարմի­րով), ներառյալ նավա­յին և օդա­յին։

Լեհաստա­նի մերձա­կայքը Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմին և երկար սահմա­նի առկա­յությունը Բելա­ռուսի հետ այն դարձնում են առանցքա­յին պատնեշ ապա­գա ռուսա­կան ագրե­սիա­յի դեմ։

Վարչա­պետ Դոնալդ Տուսկը ամե­նաակտիվ առաջնորդնե­րից է ԵՄ-ում՝ ռազմա­կան ծախսե­րի ավե­լացման կոչով։ Այժմ իր երկի­րը ՆԱՏՕ‑ի անդամնե­րի մեջ պաշտպա­նա­կան ծախսե­րի ամե­նա­բարձր մասնա­բա­ժին ունե­ցողն է։ Տուսկը, որը վերջերս վերապրեց վստա­հության քվեարկությունը, առա­ջարկել է կրկնա­կի ավե­լացնել բանա­կի թիվը՝ հասցնե­լով 500,000 զինծա­ռա­յո­ղի և մինչ տարե­վերջ բոլոր չափա­հաս տղա­մարդկանց համար հաստա­տել պարտա­դիր ռազմա­կան պատրաստություն։

Բալթյան երկրնե­րի նման, Վարշա­վան ևս գնում է հեռա­հար հրթիռներ, որոնք ունակ են հարվա­ծել թիրախնե­րին Ռուսաստա­նի տարածքում։

«Թռչուննե­րին օդում սպա­նե­լու փոխա­րեն ավե­լի լավ է բույնը ոչնչացնել», — ասում է Էստո­նիա­յի պաշտպա­նության նախա­րար Պևկուրը։

Ռուս-բելա­ռուսա­կան սահմա­նին մոտ գտնվող Բելա­ռուսի Լունի­նեց ավիա­բա­զան, որը մոտ է նաև Ուկրաի­նա­յի սահմա­նին, ցույց է տալիս ակտիվ պատե­րազմի հարև­ա­նության ազդե­ցությունը։ Արբանյա­կա­յին պատկերնե­րում երև­ում են նոր կառույցներ, ինքնա­թիռնե­րի պաշտպա­նա­կան տարածքներ և լրա­ցուցիչ զինտեխնի­կա՝ հայտնված վերջին տարի­նե­րին։ Լեհաստա­նը ևս ամրապնդում է իր սահմաննե­րը։ 2021 թվա­կա­նին, երբ Լեհաստա­նը մեղադրեց Բելա­ռուսին և Ռուսաստա­նին «հիբրի­դա­յին պատե­րազմ» սկսե­լու մեջ՝ ապօ­րի­նի միգրանտնե­րի մղե­լով Լեհաստան, երկի­րը կառուցեց 5.5 մետր բարձրությամբ պողպա­տե ցանկա­պատ՝ Բելա­ռուսի հետ 186 կմ սահմա­նով։ Վերջին շրջա­նում Վարշա­վան ուժե­ղացնում է այդ պաշտպա­նությունը՝ տեղադրե­լով գիշե­րա­յին տեսա­դիտման և ջերմա­յին տեսախցիկներ և նոր ճանա­պարհ կառուցե­լով՝ սահմա­նա­պահ հսկո­ղության համար։

Բայց Լեհաստա­նի ամե­նա­մեծ սահմա­նա­յին պաշտպա­նա­կան նախա­գի­ծը՝ այսպես կոչված «Արև­ելյան վահան»-ն է, որը ներա­ռում է հակաօ­դա­յին պաշտպա­նության համա­կարգե­րի և ցամա­քա­յին ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի համադրություն՝ հակա­տանկա­յին խրա­մատնե­րից մինչև «ոտնա­կե­րի սուր արգելքներ» և ակա­նա­պատված հողեր։ Էստո­նիա­յի նախկին բարձրրաստի­ճան պաշտպա­նության պաշտոնյա Կուստի Սալմը, որը այժմ ղեկա­վա­րում է հակաա­նօ­դա­չու տեխնո­լո­գիա­նե­րով զբաղվող ստարտափ, նշում է, որ հետա­զո­տություննե­րը ցույց են տալիս. բաց դաշտում մեկ զինվոր սպա­նե­լու համար անհրա­ժեշտ է 10 հրե­տա­նա­յին արկ, իսկ բունկե­րում՝ 300։ Անցյալ տարի Տուսկի կառա­վա­րությունը «Արև­ելյան վահա­նի» համար հատկացրել է 10 միլիարդ զլո­տի (2.3 միլիարդ եվրո), սակայն վարչա­պե­տը հետո կարո­ղա­ցել է համո­զել Բրյուսե­լին՝ նախա­գի­ծը ներա­ռել եվրո­պա­կան պաշտպա­նության առաջնա­հերթություննե­րի ցանկում՝ ստա­նա­լով ԵՄ ֆինանսա­վո­րում։ Նա վահա­նը անվա­նել է «խաղա­ղության մեջ ներդրում»։ Բալթյան երկրնե­րի հետ միա­սին Լեհաստա­նը հրա­ժարվել է միջազգա­յին ակա­նի արգելքի պայմա­նագրից՝ չորս երկրնե­րին թույլ տալով, անհրա­ժեշտության դեպքում, ականներ տեղադրել իրենց սահմաննե­րին։

Թեև Սուվալկու միջանցքը, որը կապում է Լեհաստա­նը Լիտվա­յին, խոցե­լիություն է համարվում, Բալթյան երկրնե­րի պաշտոնյա­նե­րը հավա­տում են, որ ՆԱՏՕ‑ն կարող է ճնշում գործադրել Կալի­նինգրա­դի վրա՝ հնա­րա­վոր հարձակման դեպքում՝ օրի­նակ՝ Բալթիկ ծովի հնա­րա­վոր շրջա­փակմամբ։

Բայց ամե­նա­մեծ անո­րո­շությունը ողջ Եվրո­պա­յի համար այն է՝ ինչպես է Պուտի­նը գնա­հա­տում իր հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Ռուսաստա­նի նախա­գա­հը նախորդ ամիս որպես «անհե­թե­թություն» է մերժել այն պնդումնե­րը, թե Մոսկվան աճող սպառնա­լիք է, և ասել է, որ Եվրո­պա­յի ռազմա­կան ծախսե­րի ավե­լա­ցումը «անընդունե­լի ու անի­մաստ» է։

Բայց, ինչպես նշում է Էստո­նա­կան Պաշտպա­նության և Անվտանգության կենտրո­նի տնօ­րեն Կրիստի Ռայքը, Մոսկվա­յի ապա­գա ագրե­սիա­յին պատշաճ չպա­տասխա­նե­լը կարող է նշա­նա­կել դաշինքի վերջը։ Շատ բան կախված կլի­նի նրա­նից՝ արդյո՞ք Պուտի­նը իրեն հաղթող կզգա Ուկրաի­նա­յում։

«Եթե ԱՄՆ‑ն Ուկրաի­նա­յի վրա վատ խաղա­ղություն պարտադրի, Ռուսաստա­նը կզգա, որ արդա­րացված է, և մեր անվտանգության համար վտանգը կաճի», — ասում է Ռայքը։ Եվ հավե­լում. ամեն ինչ հանգում է մեկ հիմնա­կան հարցի.

«Ինչպե՞ս է Ռուսաստա­նը գնա­հա­տում ՆԱՏՕ‑ի կոլեկտիվ արձա­գանքի պատրաստա­կա­մությունը»։

Աղբյուրը՝

Հետև­եք նաև Մեր Ուղի­նի ֆեյսբուքյան էջին ՝