Ռուսաստա­նը Կորցնում Է Աֆրի­կան

Ընդա­մե­նը մեկ շաբաթ անց «Աֆրիկյան կորպուսի» և մալիա­ցի զինվորնե­րի շարասյունը Սահա­րա­յի հյուսի­սում հայտնվեց թուրեգ ապստամբնե­րի կողմից կազմա­կերպված հրա­սայլա­յին ծուղա­կի մեջ։ Եվրո­պա­ցի պաշտոնյա­նե­րի տեղե­կություննե­րով՝ ապստամբնե­րը, որոնք երբեմն կռվում են իսլա­միստ զինյալնե­րի կողքին, ոչնչացրել են շարասյան 40 զրա­հա­փո­խադրիչնե­րի մոտ կեսը և սպա­նել տասնյակ զինվորնե­րի։

The Wall Street Journal

The Wall Street Journal‑ը գրում է, որ ռուսա­կան հավակնոտ պլաններն Աֆրի­կա­յում փոշիա­նում են

Ռուսաստա­նը, որը դեռևս ոչ շատ վաղ անցյա­լում մեծացնում էր իր ներկա­յությունը Աֆրի­կա­յում, այժմ դժվա­րությամբ է փորձում պահպա­նել իր դիրքե­րը մայրցա­մա­քում։ Կրեմլի նոր պաշտո­նա­կան վարձկան ռազմա­կան ստո­րա­բա­ժա­նումը՝ «Աֆրիկյան կորպուսը», չկա­րո­ղա­ցավ կրկնել այն ֆինանսա­կան հաջո­ղությունն ու քաղա­քա­կան ազդե­ցությունը, որ ժամա­նա­կին ուներ «Վագներ» խմբա­վո­րումը։ Բացի այդ, «Վագնե­րի» որոշ աֆրիկյան ձեռնարկություններ կազմա­լուծվե­ցին 2023 թվա­կա­նից հետո, երբ զոհվեց Եվգե­նի Պրի­գո­ժի­նը։

Ամե­րիկյան բարձրաստի­ճան զինվո­րա­կան պաշտոնյա­յի խոսքով՝ Մալիի, Նիգե­րի և Բուրկի­նա Ֆասո­յի ռազմա­կան խմբա­վո­րումներն այժմ ափսո­սում են, որ վերջին երեք տարի­նե­րին արտաքսե­ցին ամե­րիկյան և ֆրանսիա­կան զորքե­րին և որոշ չափով ընդունե­ցին Մոսկվա­յի աջակցությունը՝ «Ալ-Քաի­դա­յի» և ԻԳԻԼ‑ի զինյալնե­րի դեմ պայքա­րում։

«Նրանք սկսել են օգնություն խնդրել, մասնա­վո­րա­պես՝ մալիա­ցի­նե­րը», — նշել է ամե­րիկյան բարձրաստի­ճան զինվո­րա­կա­նը՝ հավե­լե­լով, որ ցանկա­ցած օգնություն, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, կլի­նի ուսուցման տեսքով։ Պենտա­գո­նի ռազմա­վարնե­րը, որոնք սահմա­նա­փակված են ԱՄՆ օրենքնե­րով ու քաղա­քա­կա­նությամբ, որը կարգա­վո­րում է ռազմա­կան կառա­վա­րություննե­րին անվտանգության աջակցության տրա­մադրումը, հույս ունեն դուրս մղել ռուսնե­րին և վերա­դառնալ Արևմտյան Աֆրի­կա­յի անվտանգության ոլորտ։ ԱՄՆ-ում քննարկվող ծրագրե­րից մեկը այն է, որ երրորդ երկրնե­րը, հատկա­պես Մարոկկոն, պատրաստեն տեղա­կան բանակնե­րին՝ ծայրա­հե­ղա­կաննե­րի դեմ պայքա­րի համար։

Միևնույն ժամա­նակ, այս մոտեցման հետ ծանոթ աղբյուրնե­րի փոխանցմամբ՝ ամե­րիկյան ազդե­ցիկ ռազմա­կան կապա­լա­ռու Էրիկ Փրինսը բանակցում է աֆրիկյան կառա­վա­րություննե­րին անվտանգության ծառա­յություններ մատուցե­լու շուրջ։

Այս շրջա­դարձը ցույց է տալիս, որ Ռուսաստա­նի ազդե­ցությունը Սահե­լում՝ կիսաա­նա­պա­տա­յին գոտում, որը ձգվում է Մալիից, Բուրկի­նա Ֆասո­յից ու Նիգե­րից մինչև այլ երկրներ, նվա­զում է այն տարի­նե­րից հետո, երբ Պրի­գո­ժի­նը համարվում էր տարա­ծաշրջա­նի ամե­նաազդե­ցիկ գործիչնե­րից մեկը։ Անվտանգության փորձա­գետներն ու արևմտյան զինվո­րա­կան պաշտոնյա­նե­րը այժմ հայտա­րա­րում են, որ Մոսկվա­յի ներգրավվա­ծությունն, ընդհա­կա­ռա­կը, կարող էր նպաստել տարա­ծաշրջա­նում անվտանգության վատթա­րացմա­նը՝ այն աստի­ճան, որ Սահե­լը, գուցե, դարձել է ամե­նա­թեժ մարտա­դաշտը գլո­բալ պայքա­րում իսլա­միստ զինյալնե­րի և Արևմուտքի ու նրա դաշնա­կիցնե­րի միջև։

Վերջին տարվա ընթացքում Սահե­լում իսլա­միստա­կան ապստամբ շարժման հետև­անքով զոհվել է մոտ 11 000 մարդ, որոնց գրե­թե կեսը սպանվել է ուղիղ ռազմա­կան գործո­ղություննե­րի ժամա­նակ։ Այս մասին վկա­յում են Պենտա­գո­նի ֆինանսա­վորմամբ գործող Աֆրիկյան ռազմա­վա­րա­կան հետա­զո­տություննե­րի կենտրո­նի վերլուծած տվյալնե­րը։

Ապստամբությունը սկսվել է Մալիում ավե­լի քան տասը տարի առաջ, բայց ներկա­յումս հիմնա­կան հարվածնե­րը հասցվում են Բուրկի­նա Ֆասո­յում։ Ապստամբնե­րը իրենց հավակնություննե­րը տարա­ծում են հարավ՝ դեպի Ատլանտյան օվկիա­նո­սի Գվի­նեա­յի ծոցի երկայնքով գտնվող ծովափնյա երկրներ։ Եվրո­պա­ցի անվտանգության պաշտոնյա­նե­րի կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նի պայքա­րը Աֆրի­կա­յում ցույց է տալիս նրա հնա­րա­վո­րություննե­րի սահմա­նա­փա­կությունը, հատկա­պես այն պայմաննե­րում, երբ Ռուսաստա­նի լավա­գույն ռազմա­կան ստո­րա­բա­ժա­նումնե­րը ներգրավված են Ուկրաի­նա­յում մղվող պատե­րազմում։

«Վագնե­րի» հազար վարձկաննե­րը առա­ջին անգամ Մալի են ժամա­նել 2021 թվա­կա­նի վերջում, և երկրի կառա­վա­րությունը ամսա­կան 10 միլիոն դոլար էր վճա­րում նրանց ապստամբնե­րի դեմ պայքա­րում օգնության դիմաց։ Դա այն պայքարն էր, որը չկա­րո­ղա­ցան հաղթել ֆրանսիա­կան և ամե­րիկյան զորքե­րը, ինչպես նաև ամե­րի­կա­ցի խորհրդա­տունե­րը՝ չնա­յած տարի­նե­րի ջանքե­րին։ Sentry խմբի կողմից օգոստո­սին հրա­պա­րակված հետաքննության տվյալնե­րով՝ «Վագնե­րի» վարձկաննե­րի առա­քե­լությունն արդեն իսկ վերածվել էր ֆիասկո­յի՝ նախքան «Աֆրիկյան կորպուսի» ուժե­րի ժամա­նումը։

«Վագնե­րի» որոշ խնդիրներ պայմա­նա­վորված էին հենց իրենց գործո­ղություննե­րով։ Մալիում վարձկաննե­րի չկոորդի­նացված և դաժան հարձա­կումնե­րը քաղա­քա­ցիա­կան բնա­կա­վայրե­րի վրա «խառնաշփոթ և ահա­բեկվա­ծություն են առա­ջացրել մալիա­ցի զինվո­րա­կան հիե­րարխիա­յում», ինչի հետև­անքով տեղե­կա­ցի­նե­րը հրա­ժարվել են համա­գործակցել, իսկ ջիհա­դիստնե­րի համար բացվել են նոր հավա­քագրման հնա­րա­վո­րություններ, ասվում է Sentry‑ի զեկույցում։ «Վագնե­րի» վարձկաննե­րը հույս ունեին շահույթ ստա­նալ իրենց աֆրիկյան ձեռնարկումնե­րից։ Բայց, ինչպես նշված է զեկույցում, նրանք նույնիսկ ի վիճա­կի չեղան հասնել Մալիի հսկա­յա­կան ոսկու հանքա­վայրին, որը մտա­դիր էին շահա­գործել, քանի որ տարածքը չափա­զանց անա­պա­հով էր այցե­լության համար։

«Վագնե­րը, կարծես, մի քանի ամիս աշխա­տա­վարձ չի ստա­ցել և չի կարո­ղա­ցել հասա­նե­լիություն ապա­հո­վել դեպի շահութա­բեր բնա­կան ռեսուրսնե­րը»,- եզրա­կացրել են Sentry‑ի վերլուծա­բաննե­րը։ Զեկույցում ասվում է, որ նրանց տեղա­կա­յումը Մալիում «շահա­վետ ներդրում չէր որևէ ներգրավված կողմի համար»։

Հունի­սին «Վագնե­րի» վարձկաննե­րը լքե­ցին Մալին․ նրանց հեղի­նա­կությունը ամբողջությամբ կործանվեց՝ ապստամբնե­րի հարձա­կումը կանգնեցնե­լու անկա­րո­ղության և խաղաղ բնա­կիչնե­րի սպա­նություննե­րի պատճա­ռով, որոնք արդա­րացվում էին «անվտանգության ապա­հովման» անվան տակ։ ««Վագնե­րի» ձախո­ղումնե­րը Մալիում պետք է նախազգուշացնեն Աֆրի­կա­յի մյուս ռեժիմնե­րին, որ Ռուսաստա­նը ոչ վստա­հե­լի գործընկեր է, ոչ էլ ձեր խնդիրնե­րի արագ լուծումը», — հայտա­րա­րեց Sentry‑ի գործա­դիր տնօ­րեն Յուստի­նա Գուդզովսկան։

Կրեմլը Մալիի մայրա­քա­ղաք Բամա­կո­յի իշխա­նություննե­րի հետ հարա­բե­րություննե­րը կարգա­վո­րե­լու նպա­տա­կով ուղարկեց «Աֆրիկյան կորպուսը», որը անմի­ջա­կա­նո­րեն ենթարկվում է Պաշտպա­նության նախա­րա­րությա­նը։ «Ռուսաստա­նը չի կորցնում դիրքե­րը», — նշված էր կորպուսի հունիսյան սոցիա­լա­կան ցանցում հրա­պա­րակված գրառման մեջ։ «Ընդհա­կա­ռա­կը, նա շարունա­կում է աջակցել Բամա­կո­յին ավե­լի հիմնա­րար մակարդա­կով»։ Սակայն ընդա­մե­նը մեկ շաբաթ անց «Աֆրիկյան կորպուսի» և մալիա­ցի զինվորնե­րի շարասյունը Սահա­րա­յի հյուսի­սում հայտնվեց թուրեգ ապստամբնե­րի կողմից կազմա­կերպված հրա­սայլա­յին ծուղա­կի մեջ։ Եվրո­պա­ցի պաշտոնյա­նե­րի տեղե­կություննե­րով՝ ապստամբնե­րը, որոնք երբեմն կռվում են իսլա­միստ զինյալնե­րի կողքին, ոչնչացրել են շարասյան 40 զրա­հա­փո­խադրիչնե­րի մոտ կեսը և սպա­նել տասնյակ զինվորնե­րի։

Ռուսաստա­նը նոր խոչընդոտնե­րի է բախվում նաև մայրցա­մա­քի այլ մասե­րում։

Կենտրո­նաաֆրիկյան Հանրա­պե­տությունում, որտեղ կառա­վա­րությունը փորձում է ճնշել համառ ապստամբ շարժումը, «Վագնե­րի» վարձկաննե­րը ներգրավված էին տարբեր առևտրա­յին ձեռնարկնե­րում՝ ոսկու հանքարդյունա­բե­րությունից մինչև նախա­գա­հի անվտանգության ապա­հո­վում։ Եվրո­պա­ցի պաշտոնյա­նե­րի խոսքով՝ Մոսկվան նախա­գահ Ֆոստեն-Արշանժ Տուա­դե­րա­յին մղում է գոյություն ունե­ցող համա­ձայնա­գի­րը վարձկաննե­րի հետ փոխա­րի­նել «Աֆրիկյան կորպուսի» հետ դրա­մա­կան պայմա­նագրով։ Եվրո­պա­ցի պաշտոնյա­նե­րի խոսքով՝ նոր ռուս վարձկաննե­րը հիմնա­կա­նում մնում են իրենց զորա­նոցնե­րում՝ կենտրո­նա­նա­լով տեղա­կան բանա­կի պատրաստման վրա, ինչը սահմա­նա­փա­կում է նրանց արդյունա­վե­տությունը։

Ռուսաստա­նի փորձե­րը՝ ամրապնդվել Սուդա­նի քաղա­քա­ցիա­կան պատե­րազմում տապալվե­ցին։ Պրի­գո­ժի­նի ղեկա­վա­րությամբ «Վագնե­րը» ոսկի էր արդյունա­հա­նում ապստամբնե­րի առաջնորդ Մոհա­մեդ Համդան Դագա­լո­յի հետ համա­տեղ, որին ԱՄՆ‑ն մեղադրում է ցեղասպա­նության մեջ։ Պրի­գո­ժի­նի մահից հետո Մոսկվան նոր անձնա­կազմ ուղարկեց՝ հանքա­վայրե­րը պահե­լու և դրանք պաշտպա­նող զենի­թա­յին սարքա­վո­րումնե­րը սպա­սարկե­լու համար, ասում են տեղա­ցի ակտի­վիստներն ու բնա­կիչնե­րը։

Այս ջանքե­րը նույնպես ձախողվե­ցին։ Նրանց խոսքե­րով՝ զինյալնե­րը հարձա­կումներ էին կազմա­կերպում հանքա­վայրե­րի վրա, խափա­նում վառե­լի­քի մատա­կա­րա­րումնե­րը և թույլ չէին տալիս, որ տեղա­ցի աշխա­տողնե­րը հասնեն հանքե­րին։ Ակտի­վիստներն ու բնա­կիչնե­րը նշում են, որ սուդա­նա­կան կառա­վա­րա­կան ինքնա­թիռնե­րը բազմիցս հարվա­ծել են հանքե­րին, իսկ մայի­սին ռուս հսկիչնե­րը հեռա­ցել են։

Նմա­նա­տիպ ծրագրեր՝ Ռուսաստա­նի ներկա­յությունը Աֆրի­կա­յի նոր շրջաննե­րում ընդլայնե­լու համար, նույնպես մերժվել են։ Բուրկի­նա Ֆասո­յում 2024թ․ մայի­սին «Արջ» կոչվող ընկե­րությունից 300 ռուս վարձկաննե­րի ստո­րա­բա­ժա­նում էր ժամա­նել, բայց երեք ամիս անց նրանք հետ կանչվե­ցին՝ Ուկրաի­նա­յում մարտա­կան գործո­ղություննե­րին մասնակցե­լու համար։ Եվրո­պա­ցի անվտանգության պաշտոնյա­նե­րի խոսքե­րով՝ երկրում գործում է «Աֆրիկյան կորպուսի» փոքրա­թիվ ուժ, որը զինվո­րա­կաննե­րին սովո­րեցնում է անօ­դա­չու սարքե­րի կառա­վա­րում և պաշտպա­նում է խմբա­վորման առաջնորդ Իբրա­հիմ Տրաո­րեին։ Սակայն, ըստ նրանց, իշխող խմբա­վո­րումը հստակ ցույց է տվել, որ ցանկա­նում է, որպեսզի Ռուսաստա­նի ներկա­յությունը մնա սահմա­նա­փակ։

Մոսկվա­յի խնդիրնե­րը արևմտյան տերություննե­րին նոր հնա­րա­վո­րություններ են տալիս վերա­կանգնե­լու իրենց մուտքն ու ազդե­ցությունը Սահե­լում, որոնք նրանք կորցրել էին ռազմա­կան հեղաշրջումնե­րից հետո։ Նիգե­րում, որտեղ 2023-ին հեղաշրջման արդյունքում տապալվեց պրոարևմտյան նախա­գա­հը, անցած տարի ռուս զինվո­րա­կան հրա­հանգիչներ տեղա­կայվե­ցին ավիա­բա­զա­յում, երբ ֆրանսիա­կան և ամե­րիկյան հակաա­հա­բեկչա­կան ուժե­րը ստիպված եղան լքել երկի­րը։

Ամե­րի­կա­ցի ռազմա­կան կապա­լա­ռու Էրիկ Փրինսը, որը նախա­գահ Թրամփի դաշնա­կիցն է, վերջերս այցե­լեց երկրի մայրա­քա­ղաք Նիա­մեյ, ապա առա­ջարկեց հակաա­հա­բեկչա­կան ծառա­յություններ, հաղորդում են նախա­ձեռնության հետ ծանոթ աղբյուրնե­րը։ Հուլի­սին Մալի է այցե­լել Թրամփի վարչա­կազմի հակաա­հա­բեկչա­կան խորհրդա­կան Ռուդոլֆ Ատալլան՝ ԱՄՆ օգնություն առա­ջարկե­լու նպա­տա­կով։ Նույն ամսին Աֆրի­կա­յում ֆրանսիա­կան զորքե­րի հրա­մա­նա­տար, գենե­րալ-մայոր Պասկալ Յաննին այցե­լել է Կենտրո­նաաֆրիկյան Հանրա­պե­տություն՝ ռազմա­կան պատրաստության վերա­կանգնումը քննարկե­լու համար։ Դրա­նից հետո, ֆրանսիա­կան դեսպա­նա­տան տվյալնե­րով, ԿԱՀ անվտանգության ուժե­րի աշխա­տա­կիցնե­րը կանո­նա­վոր կերպով վերա­պատրաստվում են Ֆրանսիա­յում։

Աղբյուրը՝